Phân tích nhận danh - Cuộc tìm kiếm những khởi đầu sản phẩm

Khi “cơn bão” melamine vẫn chưa tan trong tâm trí nhiều người dân Việt, chúng tôi đến Trung tâm Dịch vụ phân tích thí nghiệm TPHCM (Case), gặp những người đầu tiên tìm ra quy trình chuẩn “lọc” ra melamine từ trong thực phẩm.

Quy trình này đã được Case thực hiện thành công từ năm 2006, và hiện nay, đây là 1 trong 22 phòng thí nghiệm trên toàn quốc được Bộ Y tế chỉ định kiểm nghiệm xác định chất melamine trong thực phẩm. Tuy nhiên, có đến mới biết, “lọc” ra melamine chỉ là một trong hàng trăm những quy trình mà Case thực hiện, nhằm tìm ra khởi đầu sản phẩm…

Melamine, từ thức ăn gia súc đến... sữa

“Việc tìm melamine được Case thực hiện từ năm 2006, khi trên thế giới rộ lên chuyện một số loại thức ăn gia súc có chứa độc chất này, làm hàng loạt “thú cưng” bị ngộ độc và chết. Thời điểm đó, tại Việt Nam, chỉ có chúng tôi bắt tay vào nghiên cứu việc tách, lọc các thành phần hóa học của thức ăn gia súc để kiểm tra xem trong đó có chứa melamine hay không”, Tiến sĩ Đinh Công Tuấn, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ phân tích thí nghiệm TPHCM nói.

Theo các chuyên gia tại Case, trong quá trình kiểm tra hàm lượng đạm, hiện nay người ta thường sử dụng phương pháp đốt cháy và tính số phân tử nitơ trong đó. Do vậy, để có thể giả tạo, gắn mác “hàm lượng đạm cao” cho sản phẩm, nhiều đơn vị đã tìm cách hòa tan, trộn lẫn một số chất có chứa nitơ vào đó.

“Có một cách gian lận thường thấy khác để làm tăng độ đạm trong các quá trình xét nghiệm là trộn thêm phân urea vào”, ông Tuấn giải thích thêm.

Trở lại với câu chuyện trộn melamine vào thức ăn gia súc, năm 2006, một số loại thức ăn gia súc được Case phân tích bất ngờ mang lại một kết quả đáng kinh ngạc: hàm lượng đạm trên 100%! “Người ta đã hòa vào đó một chất để tăng độ đạm. Vấn đề cần quan tâm, đó là chất gì?”, chị Vũ Thị Kim Ngọc, một chuyên gia trong lĩnh vực phân tích nhận danh của Case, hiện là Phó Giám đốc trung tâm, nhớ lại. Công việc mà chị Ngọc gọi là “tìm ra đó là chất gì”, tại Case, đó là phần việc của các chuyên gia phân tích nhận danh, thuộc phòng nghiên cứu, phát triển.

Bằng những biện pháp nghiệp vụ của mình, các chuyên gia của Case, mà cụ thể là một ê kíp 5 chuyên gia có nền tảng kiến thức sâu, rộng và kinh nghiệm phân tích nhận danh, bắt đầu cuộc tìm kiếm một loại độc chất có chứa nitơ được hòa vào thực phẩm. Đó là chuyện của năm 2006, khi melamine còn là một cái tên xa lạ đối với nhiều người.

Từ sản phẩm đến... sản xuất

Ở Phòng RD của Case, những việc như tìm ra melamine trong thực phẩm, là… “chuyện thường ngày ở huyện”. Bộ phận phân tích nhận danh, đúng như tên gọi của nó, thường phải phân tích để nhận ra tên của rất nhiều thành phần trong các sản phẩm hóa học.

“Chúng tôi nhận phân tích để tìm ra các thành phần trong tất cả các sản phẩm hóa học. Khách hàng gửi đến đây để nhận danh đủ loại: mỹ phẩm, keo dán gỗ, hợp chất tẩy rửa…”, ông Tuấn tiết lộ.

Quy trình nhận danh, được các chuyên gia của Case thực hiện bao gồm nhiều công đoạn: tách-chiết sản phẩm, dùng các máy móc để phân tích quang phổ, phân tích sắc ký, nhận danh, định lượng, kiểm tra lại thành phần… Một quy trình phân tích như vậy thông thường phải mất đến… 7 ngày. Trong đó, khó nhất là việc tách chiết cho đúng các thành phần của hợp chất. Rất nhiều sản phẩm được khách hàng gửi tới phân tích mà ngay cả khách hàng cũng không biết chất đó dùng để làm gì.

“Cũng có khách hàng biết hợp chất đó họ đang sử dụng để làm gì, nhưng vì họ nghi ngờ trong đó có chất độc, nên cứ nói là không biết mục đích sử dụng của hợp chất, hay thậm chí nói sai mục đích sử dụng. Hóa chất thì có biết bao nhiêu loại, đối với những mẫu như vậy, việc phân tích nhận danh của chúng tôi gặp khó khăn hơn nhiều. Tuy nhiên, cho dù khách hàng có không nói hay nói sai đi nữa, khi phân tích ra các thành phần của sản phẩm, chúng tôi đều biết khách hàng của mình sử dụng sản phẩm đó để làm gì, trong sản phẩm đó, liều lượng độc chất ra sao”, chị Ngọc nói.

Một trong những công việc thường được khách hàng cảm ơn nhất của Case, là việc phân tích để tìm ra các thành phần cấu tạo của sản phẩm, từ đó giúp họ chế tạo ra các sản phẩm tương tự. Rất nhiều doanh nghiệp tốn rất nhiều tiền của mày mò để sản xuất ra các sản phẩm, nhưng chất lượng thua sút hàng ngoại cùng loại.

Bí quyết ở đâu? Nhiều doanh nghiệp đã mang sản phẩm ngoại nhập đến nhờ Case phân tích, để tìm ra thành phần, tỷ lệ các chất đã tham gia để tạo thành sản phẩm cuối cùng. Với kết quả nhận được từ Case, nhiều sản phẩm trong nước đã có được bí quyết để hoàn thiện sản phẩm.

Đối với việc phân tích các hợp chất này, độ chính xác là rất quan trọng. Đôi khi, trong hợp chất, những chất có thành phần rất nhỏ lại quyết định chất lượng sản phẩm, chỉ cần nhà phân tích bỏ sót một chất nhỏ như thế, các doanh nghiệp nhận kết quả rồi, có làm đi làm lại bao nhiêu lần cũng… đổ sông đổ biển.

“Tiếng lành đồn gần, tiếng dữ đồn xa”, nhưng không biết có phải “tiếng lành” của Case bây giờ đã nhiều quá hay không, mà cũng “đồn xa” lắm. Số lượng sản phẩm cần phân tích nhận danh đang được gửi đến ngày càng nhiều hơn. Bởi thế, dù hiện nay tại TPHCM cũng đã có những phòng thí nghiệm khác nhận phân tích nhận danh cho sản phẩm, nhưng đối với những “ca điều tra” khó, Case vẫn thường là đích đến cuối cùng…

MINH TÚ