Sau hơn trăm năm được phát hiện, giờ đây mỏ vàng Bồng Miêu mới được khai thác với một công nghệ tiên tiến và nguồn tài nguyên quý giá này mới thực sự thuộc quyền quản lý của Nhà nước. Bây giờ người thợ làm vàng được hưởng những quyền lợi chính đáng của mình.
Cuộc chinh phục mới
Khai thác vàng ở mỏ Hố Gần.
Từ thôn Bồng Miêu, xã Tam Lãnh (Phú Ninh, Quảng Nam) -nơi đặt bản doanh “tiền phương” của Công ty Khai thác vàng Bồng Miêu, theo con đường mới mở với cây cầu bắc qua sông Bồng Miêu, dẫn đến Nhà máy khai thác vàng, ngang qua chân những dãy đồi chừng ba cây số, chúng tôi đến hầm lò núi Kẽm. Núi Kẽm -tên “cúng cơm” của mỏ vàng Bồng Miêu là dãy núi cao gần 500m rộng chừng 30km2. Núi cao, cây cối xanh ngát, nếu không thấy cửa lò chính với phần vách núi bên trên được phun bê tông gia cố, không ai biết đây là “dãy núi vàng” đang được khai thác.
“Chúng tôi đang tiếp tục công việc dọn dẹp, củng cố những hầm lò cũ. Đây là phần công việc rất khó khăn, phức tạp...” -kỹ sư Sonny Besa, giám sát mỏ, nói giữa hun hút hầm lò đang được tu sửa. Những hầm lò chính đều được dọn dẹp sạch sẽ, có rãnh thoát. Gió từ bên ngoài theo các cửa lò thổi vào mát rượi. “Công việc tu sửa, củng cố đường hầm khó có thể dùng máy móc, toàn phải làm thủ công, tốn rất nhiều công sức. Không nặng nhọc lắm nhưng vất vả...” -anh Phan Văn Lâm, giám sát kỹ thuật, nói.
Dưới ánh sáng của ngọn đèn pin đeo trên trán, các công nhân dùng xe rùa chuyển quặng đá gia cố các bờ vách của hầm lò bị phá hỏng do những người khai thác vàng trái phép dùng thuốc nổ đánh trước đây. “Hơn một năm qua, chúng tôi đã tu sửa được phần lớn đường hầm chính, tạo ra sự thông thoáng cho toàn hệ thống hầm lò. Từ những hầm lò cũ này, chúng tôi mở thêm những đường hầm mới dựa theo mạch vàng được phát hiện. Những đường hầm cũ và mới ở tầng này đều được gọi là tầng trên” –ông Sonny giải thích khi chỉ vào những mạch vàng trên vách hầm lò được đánh dấu bằng những vệt sơn đỏ và ghi số.
Vừa khảo sát vừa mở đường, đến nay 163m/460m đường lò xuyên vỉa với chiều rộng 4m, cao 4m, có hệ thống giàn chống bằng sắt kiên cố, các loại xe xúc, lật quặng có thể hoạt động dễ dàng, chuyển quặng lên xe chở ra nhà máy. “Bộ phận thăm dò đã phát hiện được một vỉa quặng ở tầng giữa, thân quặng khá dày. Khả năng mạch quặng còn mở rộng hơn nữa ở khu mỏ này...” –ông Sonny khoe.
Với tiềm năng lớn về trữ lượng mới được phát hiện, ông Barclay, Tổng Giám đốc Công ty Khai thác vàng Bồng Miêu, cho biết sẽ xây dựng thêm một nhà máy tuyển luyện vàng có quy mô và công suất lớn hơn so với nhà máy được xây dựng năm ngoái ở khu mỏ Hố Gần. Bên cạnh đó, việc thăm dò, đánh giá trữ lượng cũng sẽ được tiến hành, chừng 6 tháng đến một năm sau, mỏ Núi Kẽm sẽ chính thức đi vào khai thác.
Mỏ lộ thiên Hố Gần
Giữa trưa, từ Nhà máy tuyển vàng Bồng Miêu nhìn ra khu mỏ Hố Gần, người ta thấy khói bụi bốc lên sau những tiếng nổ mìn phá quặng, chuẩn bị cho ca khai thác buổi chiều và cả buổi sáng hôm sau. Một giờ rưỡi chiều, cả khu mỏ đã ầm ì tiếng máy các loại xe cơ giới. Những chiếc máy ủi sùng sục làm tơi vỡ phần thân quặng, để những chiếc máy xúc, đào ngoạm đổ vào xe tải chuyển về nhà máy tuyển luyện vàng. Mỏ vàng Hố Gần chỉ cách Nhà máy tuyển vàng không quá 500m, còn được cư dân quen gọi là Đồi Sim, nằm giữa sông Bồng Miêu và suối Lò, tiếp giáp với chân Núi Kẽm.
Theo dấu thăm dò, khảo sát của các đoàn địa chất, trước ngày nhà máy tuyển vàng được xây dựng, cư dân trong vùng đã khai thác trộm quặng đá ở Đồi Sim để lấy vàng. Nhiều chỗ có hàm lượng vàng khá cao, lại ở rất cạn. Nay chỉ cần xe ủi bóc bỏ chồi cây và lớp đất mặt dày chưa đến một mét là hiện ra lớp quặng đá có vàng. Ngoài quặng đá cứng, vẫn có nhiều chỗ là quặng đá mềm, chỉ dùng xe máy ủi khai thác chứ không cần nổ mìn. “Khai thác mỏ lộ thiên như Hố Gần tốn ít chi phí, dễ sử dụng các thiết bị, phương tiện cơ giới hơn so với khai thác hầm lò. Thời gian khai thác ngắn và cũng không cần nhiều lao động như ở hầm lò...” -kỹ sư Sonny giải thích. Chỉ mới sau hơn một năm, khoảng 3 ha mỏ được khai thác xong, đang được san lấp để công ty trồng cây, trả lại cảnh quan tự nhiên cho môi trường.
Điều mới lạ mà chúng tôi nhận thấy ở đây là phương thức tổ chức khai thác, sản xuất. “Mục tiêu của công ty chúng tôi là sử dụng tối đa những thiết bị, phương tiện, dịch vụ có sẵn tại địa phương, chỉ nhập khẩu những gì trong nước không có...” -bà Emy Fabro, Trưởng bộ phận đối ngoại của công ty, giải thích thắc mắc của chúng tôi vì sao từ con người đến các phương tiện cơ giới, các dịch vụ hoạt động cho khai thác ở mỏ Hố Gần đều không thuộc quyền chủ quản của Công ty Bồng Miêu, mà toàn thuê khoán các công ty tư doanh Quảng Nam. “Chúng tôi chỉ lo phần giám sát, lấy mẫu quặng và bảo vệ mỏ. Các đơn vị được công ty Bồng Miêu thuê khoán làm việc rất tốt, luôn bảo đảm sản lượng cho hoạt động của nhà máy...” -anh Nguyễn Hùng, nhân viên giám sát mỏ, cho biết thêm.
Hiện đại hóa công nghệ
“Phải mất hơn trăm năm mỏ vàng Bồng Miêu mới đi tới sự kiện khai trương một mỏ vàng hiện đại đầu tiên ở Việt Nam với sự hợp tác từ bên ngoài...” –lãnh đạo Nhà máy tuyển luyện vàng Bồng Miêu nhấn mạnh với chúng tôi. Ngoài công nghệ khai quặng, nhà máy tuyển luyện vàng là một trong những dây chuyền công nghệ tuyển vàng hiện đại nhất thế giới được xây dựng. Theo thiết kế cho giai đoạn ban đầu, nhà máy có công suất tuyển luyện mỗi ngày 500 tấn quặng (với hàm lượng vàng 3,85gam/tấn quặng). Một con số đối chiếu lý thú khi biết rằng trong suốt thời gian từ năm 1895 đến những năm 1940, người Pháp chỉ khai thác được ở Bồng Miêu chừng 450.000 tấn quặng (với hàm lượng vàng khoảng 6gam/tấn quặng)!
“Chúng tôi hiện đang đẩy mạnh giám sát và vận hành nhà máy nhằm tăng năng suất và thu hồi hàm lượng vàng cao hơn. Nhờ bổ sung một số thiết bị ở khâu ngâm chiết, hấp thụ vàng, trong tháng 5 và 6-2007 hàm lượng vàng trong quặng thu được tăng lên, sản lượng vàng từ 600 ounce/tháng đã tăng lên 900 ounce/tháng và mục tiêu phấn đấu cho tháng 7 là 1.000 ounce...” -ông Giles Adlao, Trưởng phòng vàng, cho biết.
Cũng theo ông Giles, công nghệ tuyển luyện vàng càng tối tân hiện đại thì càng phức tạp. Vì thế, để thu hồi tối đa hàm lượng vàng luôn đòi hỏi sự điều chỉnh, bổ sung kỹ thuật chứ không chỉ vận hành một dây chuyền cố định. Những ngày này, nhà máy đang chạy thử một số thiết bị bổ sung nhằm tăng thu hơn nữa hàm lượng vàng trong quặng. “Ở Canada, khả năng thu hồi hàm lượng vàng trong quặng là 92-93%. Còn ở Bồng Miêu chúng tôi đặt mục tiêu thu hồi hàm lượng vàng ở mức 90-96%...” -ông Giles nói.
Huỳnh Văn Mỹ
