Bài 4: “Mảnh đất kiên cường đã được thắm máu em”

Bảo vệ tuyến đường 20 Quyết Thắng cho “ngày đêm xe anh qua” thông suốt là nhiệm vụ vô cùng khó khăn của lực lượng TNXP. Những năm tháng chiến đấu giữ đường ấy, họ không có súng, chỉ có cuốc xẻng và đôi tay thiếu nữ mà dám đối chọi, thách thức mưa bom bão đạn xối xả ngày đêm của kẻ thù - muốn đánh phá, cắt đứt tuyến đường vận chuyển huyết mạch từ hậu phương ra tiền tuyến. Họ đã sống và chiến đấu trên tuyến đường 20 khốc liệt ấy như thế nào? Bà Đặng Thị Vân, nguyên chiến sĩ Đại đội 4, Tiểu đoàn 2 TNXP, đơn vị bảo vệ đường 20 từ năm 1965 đến năm 1968, kể lại…

Đôi dép của bố

Năm 1965, tôi vừa tròn 18 tuổi. Giặc Mỹ đã leo thang chiến tranh đánh phá miền Bắc, thanh niên trong làng lần lượt đi bộ đội hết. Nhà tôi có 2 chị em cùng sinh hoạt Đoàn thanh niên ở xã Gia Tân, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình. Được tin Đoàn thanh niên xã phát động thanh niên đăng ký gia nhập lực lượng TNXP, tôi ghi tên ngay.

Ghi tên xong, tôi mới về xin phép bố. Không ngờ bố tôi đùng đùng nổi giận, không cho đi với lý do con gái, ra chiến trường biết có làm được gì không hay chỉ làm vướng chân người khác.

Trước ngày lên đường, tôi đánh bạo lên xin bố lần nữa. Ông cụ giận quá, tát cho tôi một cái. Tôi trốn nhà lên huyện tập trung, còn lấy trộm đôi dép của bố.

Ngày đó nhà tôi nghèo lắm. Cả nhà 11 người mà chỉ có mỗi một đôi dép Thái Lan, ưu tiên cho bố mang, còn những người khác chỉ đi chân đất. Lúc đó, tôi nghĩ đi đường rừng, nếu không có dép thì không thể đi nổi. Hơn nữa đem theo đôi dép cũng là mang theo một vật kỷ niệm của bố, của gia đình…

Tháng 7-1965, chúng tôi đi bộ vào Trường Sơn, với nhiệm vụ bảo vệ, giữ thông suốt tuyến đường 20. Máy bay giặc lúc nào cũng quần thảo trên đầu. Từng đoàn người nối đuôi nhau đi mải miết cả ngày lẫn đêm. Người nào mệt cũng không dám dừng lại vì sợ ảnh hưởng đến tốc độ hành quân.

Lúc đơn vị hành quân qua cầu Hàm Rồng, tôi vô ý đánh rơi mất chiếc dép của bố - điều khiến tôi ray rứt trong hơn 40 năm qua.

Những ngày không có đêm

Trên suốt tuyến đường 20, đoạn qua ngầm Aki và cua chữ A - cùng với ngầm Ta Lê, đèo Phu La Nhích là những trọng điểm địch đánh phá ác liệt ngày đêm. Mùa mưa, ngầm Aki trơn như bôi mỡ; cua chữ A gấp khúc rất nguy hiểm. Bên dưới là vực sâu, bên trên là dốc đứng, trên đầu là máy bay giặc. Đường hẹp, chỉ vừa đủ một làn xe.

Ban đêm, lái xe qua đường này, nếu bật đèn thì bị giặc phát hiện còn không đèn thì dễ lao xuống vực sâu. TNXP chúng tôi vừa phải đứng làm cọc tiêu, vừa làm nhiệm vụ san lấp hố bom, bảo đảm thông đường.

Cứ chừng 5 - 10 phút, máy bay lại thả bom một lần. Chúng tôi hầu như không dám rời vị trí. Mỗi lần ngớt tiếng bom, biết mình còn sống là mấy chị em lại lao ra đường, tay cuốc, tay xẻng cuốc đất, mở đường.

Đất rừng rất lầy. Mỗi lần ra “cứu” đường, chúng tôi gần như bị “chôn sống” nửa người trong hỗn hợp đất, đá, sình lầy. Có lần, bom vừa dội xong, cả tổ đang cật lực san lấp mặt đường thì máy bay vòng lại, ném bom lần nữa. Mấy chị em bị chôn chân trong đất, không chạy kịp, đành nhắm mắt phó mặc cho số phận.

Mỗi lần đến ca trực, mỗi người chúng tôi đều có một mảnh ni lông mang theo, để che mưa và để bọc xác nếu chẳng may mình hy sinh. Những ngày tháng đó, lằn ranh giữa sự sống và cái chết mong manh đến nỗi chúng tôi gần như không còn nghĩ đến nữa.

Suốt 3 năm trên tuyến đường 20, hầu như chưa bao giờ chúng tôi được ngủ tròn giấc. Rừng Trường Sơn âm u, rập rạm là thế nhưng suốt 3 năm ở đó, chưa bao giờ tôi được thấy rừng có đêm.

Cứ khoảng 5 giờ chiều là giặc bắt đầu thả pháo sáng, cứ thế kéo dài suốt đêm. Màn đêm bị xé rách bởi những quầng lửa của pháo sáng và tiếng bom dội ầm ì. Đơn vị tôi toàn nữ, thời gian đầu ở rừng bị sốt rét, chị em uống thuốc ký ninh vàng cả da.

“Nước mắt chỉ dành cho người nằm xuống”

Một lần, đơn vị tôi đang làm đường gần ngầm Aki thì có anh Hồ Huyền, cán bộ tiểu đoàn, ra thăm hỏi, động viên từng người. Chúng tôi cười nói rất vui vẻ, còn “ghép đôi” anh ấy với chị Hính trong tổ. Nghe vậy, anh Huyền còn “ứng khẩu” đọc ngay 2 câu thơ trêu chị Hính: “Ba năm củ chuối rau rừng/ Tôi không quên Hính, Hính đừng quên tôi”

Vừa đọc xong 2 câu thơ, máy bay giặc kéo tới ném bom. Anh Huyền và chúng tôi cùng chạy xuống hầm trú ẩn. Chẳng may bom bi lăn xuống ngay hầm của anh Huyền. Khi máy bay đi hết, đồng đội mới vào khiêng xác anh ra.

Người thủ trưởng cách ít phút vừa tặng thơ cho chị em chúng tôi, giờ được bọc trong mảnh ni lông, nằm bất động... Thời gian này, đồng chí mình hy sinh được bó thi hài bằng ni lông và chôn dọc đường Trường Sơn. Vị trí mộ thường cách đường chừng 300 - 400m.

Trong suốt những năm tháng ở đường 20, chưa bao giờ tôi được tổ chức tang lễ đồng đội. Hàng ngày, mọi người cùng ăn, cùng ở, cùng làm với nhau. Sau mỗi trận bom hay một kíp trực, điểm mặt lại thấy người nào vắng mặt nghĩa là người đó đã hy sinh.

Chiến trường ác liệt khiến mỗi người đều nhìn cái chết một cách bình thản. Nỗi đau, với những người còn sống, được nén lại thành sức chịu đựng gian khổ, thành lòng yêu nước và căm thù giặc. Đó là lý do khiến trong tất cả cuộc trò chuyện, tâm sự giữa chị em với nhau trong những giây phút tĩnh lặng hiếm hoi, chúng tôi ít khi nào nhắc đến gia đình, sự nhớ nhà, nỗi sợ hãi hay cái chết.

Khó khăn đến mấy, chị em cũng bảo nhau không được rơi nước mắt. Nước mắt chỉ dành để tiễn đồng đội đã hy sinh. Còn với những người đang sống, chiến tranh vẫn đang ở phía trước. Ngoài nhiệm vụ với Tổ quốc, tôi còn thấy mình phải sống và chiến đấu cho cả những người đã chết.

ĐẶNG THỊ VÂN, cựu TNXP Trường Sơn, kể
MAI HƯƠNG ghi