Đưa sản phẩm nghiên cứu ra thương trường – Vẫn lúng túng!

* Doanh nghiệp khoa học và công nghệ (KH-CN) được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 4 năm đầu, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo.
* Được giao quyền sử dụng, hoặc sở hữu các kết quả nghiên cứu thuộc sở hữu nhà nước.
* Hưởng chính sách ưu đãi về tín dụng đầu tư của Nhà nước.
* Ưu tiên thuê đất, cơ sở hạ tầng với mức giá thấp nhất tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, khu công nghệ cao.

Mặc dù được hưởng nhiều ưu đãi, nhưng đến nay các doanh nghiệp (DN) KH-CN hoạt động theo Nghị định 80 vẫn chưa thực sự phát triển đúng như mong muốn. Điều gì đang diễn ra? Nhà khoa học sống quen trong tháp ngà, không hội nhập nổi thị trường khắc nghiệt? Hay những cơ chế, chính sách ban hành vẫn chưa thực sự bám sát thực tế cuộc sống?

Vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định 80/2007/NĐ-CP về DN KH-CN. Đây là chính sách đột phá nhằm tạo điều kiện cho các cá nhân, tổ chức ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học vào sản xuất kinh doanh. Theo Bộ KH-CN, đây cũng là cơ hội để đẩy mạnh thương mại hóa các sản phẩm hàng hóa là kết quả của hoạt động KH-CN, phát triển thị trường KH-CN, góp phần phát triển kinh tế- xã hội.

Hưởng ưu đãi đặc quyền

Một dàn máy đóng nắp chai tự động do Việt Nam chế tạo được Techmart Daily giới thiệu. Ảnh: T.L.

Theo quy định, hoạt động chính của doanh nghiệp KH-CN là thực hiện sản xuất, kinh doanh các loại sản phẩm, hàng hóa hình thành từ kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; thực hiện các nhiệm vụ KH-CN. Ngoài ra, doanh nghiệp KH-CN có thể sản xuất, kinh doanh những sản phẩm hàng hóa khác.

Nghị định 80 thể hiện nhiều ưu đãi đặc biệt đối với DN KH-CN. Đó là DN KH-CN được miễn thuế thu nhập DN trong 4 năm đầu, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo. Khi có thu nhập chịu thuế được áp dụng mức thuế suất là 10% trong suốt thời gian được ưu đãi.

DN KH-CN được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền giao quyền sử dụng, hoặc sở hữu các kết quả nghiên cứu thuộc sở hữu nhà nước; được miễn lệ phí trước bạ khi đăng ký quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà; được hưởng chính sách ưu đãi về tín dụng đầu tư của Nhà nước từ Ngân hàng Phát triển Việt Nam, Quỹ Phát triển KH-CN và các quỹ khác; được sử dụng trang thiết bị tại các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, cơ sở ươm tạo công nghệ, ươm tạo DN và không phải trả các phí đào tạo tại các cơ sở này. Được ưu tiên thuê đất, cơ sở hạ tầng với mức giá thấp nhất tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, khu công nghệ cao.

Riêng đối với các tổ chức KH-CN khi thành lập, chuyển đổi thành DN KH-CN mà có sự tham gia của tổ chức KH-CN công lập thì ngoài các ưu đãi trên còn được hưởng một số ưu đãi khác như: Được giao vốn và tài sản thuộc sở hữu nhà nước để góp vốn vào DN KH-CN. Nếu tiến hành chuyển đổi sớm sẽ được giao một lần số kinh phí hoạt động thường xuyên tương ứng với thời gian chuyển đổi sớm. Cán bộ KH-CN khi chuyển sang DN KH-CN được xếp mức lương không thấp hơn so với mức lương hiện đang được hưởng. Các cán bộ dôi dư trong quá trình chuyển đổi được Nhà nước chi trả kinh phí để thực hiện chế độ tinh giản biên chế;...
 
Theo Thứ trưởng Bộ KH-CN Nguyễn Quân, sở dĩ DN KH-CN được hưởng nhiều ưu đãi là nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân, các đơn vị nghiên cứu khoa học thành lập DN KH-CN triển khai ứng dụng các kết quả KH-CN vào sản xuất, kinh doanh; đẩy mạnh việc thương mại hóa các sản phẩm hàng hóa là kết quả của hoạt động KH-CN; phát triển thị trường công nghệ.

Thiếu kinh nghiệm thương trường

Theo ý kiến của nhiều nhà khoa học, việc “cởi trói” để thành lập DN là cần thiết cho xu hướng phát triển. Tuy nhiên, điều ngán ngại nhất là vốn. Vì vậy, thực hiện căn cơ Nghị định 80, những nghiên cứu sẽ không phải “để ngăn kéo” vì không có tiền triển khai thử nghiệm hay ứng dụng.

Tuy nhiên, để bán được sản phẩm nghiên cứu của mình, nhiều nhà khoa học thường chưa biết bắt đầu từ đâu. Ông Phan Trí Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Công nghệ Petech (TPHCM), một trong những đơn vị có ít nhiều kinh nghiệm trong triển khai các đề tài KH-CN, cho rằng ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học vào sản xuất và đời sống là một việc không dễ dàng. “Muốn khách hàng mua thì phải làm cho họ tin là hiệu quả và đúng nhu cầu, mà muốn vậy thì phải làm cho họ thấy. Mà làm thì cần vốn”, ông Dũng nhìn nhận.

Trong khi đó, các nhà khoa học từ trước đến nay chỉ quen với việc nghiên cứu, phần lớn chưa trang bị cho mình những kiến thức, đặc biệt là không có kinh nghiệm trên thương trường. Chính vì thế, khi chuyển hướng sang sản xuất, kinh doanh, điều hành DN không phải chuyện đơn giản.

Vốn - lúng túng nguồn mở

Các viện nghiên cứu khi chuyển đổi sang hoạt động theo cơ chế DN, có số vốn rất ít và hoàn toàn không có vốn lưu động cho công tác nghiên cứu, đào tạo và đầu tư phát triển sản xuất sản phẩm công nghệ cao, dẫn đến giảm hiệu quả hoạt động KH-CN và sản xuất kinh doanh.
 
Nếu Nhà nước không đầu tư ban đầu cho các đơn vị mới thành lập DN KH-CN, và các ưu đãi về vay vốn từ Quỹ hỗ trợ phát triển, thì thực sự nan giải và khó phát triển được. Ngoài ra, những thủ tục ưu đãi về vốn cũng phải thông thoáng, nếu không các DN vẫn phải vay vốn ngân hàng với lãi suất cao.

Loay hoay giải bài toán nhân lực

Bên cạnh đó, khi chuyển đổi sang mô hình mới, các viện nghiên cứu phải tinh giản biên chế. Nhà nước cũng cần có nguồn kinh phí hỗ trợ để DN KH-CN sắp xếp lại lực lượng lao động. Để khuyến khích, động viên các nhà khoa học làm việc tại DN KH-CN, cần có quy định cho phép các đối tượng là cán bộ KH-CN có thâm niên và có học hàm, học vị được hưởng hệ số lương mới quy đổi theo hệ số tương đương hệ số lương đang được hưởng.

Lãnh đạo một số viện nghiên cứu lo ngại rằng, khi chuyển đổi sang DN KH-CN, trình độ cán bộ khoa học không đồng đều, kinh nghiệm và năng lực giải quyết các vấn đề KH-CN nảy sinh trong thực tế còn hạn chế, hiệu quả ứng dụng đề tài vào thực tiễn sẽ thấp. Nếu chuyển sang đầu tư sản xuất kinh doanh, thì tỷ lệ cán bộ nghiên cứu khoa học cũng như khả năng phát triển nghiên cứu cơ bản sẽ giảm đi rất nhiều. Ngược lại nếu không đầu tư nhiều cho sản xuất kinh doanh, thì DN sẽ khó cạnh tranh được với các DN khác.

Ngoài ra, hiện nay Nghị định 80/2007/NĐ-CP chưa có thông tư hướng dẫn nên việc tổ chức hoạt động, quản lý, sắp xếp nhân sự của các đơn vị cũng gặp phải không ít khó khăn.

HÂN NGỌC - THIÊN PHÚC

Các tin, bài viết khác