Viêm gan là bệnh gây tổn hại cho nhu mô gan, làm suy giảm các chức năng quan trọng của gan đối với cơ thể. Viêm gan có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau: nhiễm ký sinh trùng; lạm dụng rượu; nhiễm các chất độc. ngộ độc thực phẩm, ngộ độc thuốc; do một số bệnh tự miễn; nhiễm siêu vi trùng, tức virus, như các loại siêu vi A, B, C... Trong các loại này, siêu vi B và C được coi là nguy hiểm nhất, đường lây phức tạp, khó kiểm soát (lây qua đường truyền máu, tình dục, mẹ truyền cho con khi sinh), có khả năng dẫn tới viêm gan mạn, xơ gan hoặc ung thư gan.
Hiện nay, bệnh viêm gan siêu vi B có khả năng lan truyền rất cao. Theo thống kê, tỷ lệ nhiễm siêu vi B trong dân số Việt Nam lên tới 15-20%, có nơi tới 25%. Viêm gan siêu vi B được chẩn đoán xác định theo y học hiện đại với các dấu hiệu lâm sàng và cận lâm sàng như sau:
Cấp tính: Sốt, người mệt mỏi, vàng da, kèm thêm một vài triệu chứng như đau vùng hạ sườn phải, chán ăn, chướng bụng, nôn ói… Nếu không có biến chứng, bệnh sẽ thuyên giảm và khỏi sau 2-3 tuần.
Mạn tính: Bệnh nhân chỉ cảm thấy mệt mỏi và chậm tiêu thoáng qua khi bệnh ở thể tiềm ẩn. Nếu bệnh ở thể hoạt động thì thường xuyên bị mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng, thỉnh thoảng có sốt. Bệnh kéo dài có thể tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư.
Xét nghiệm huyết thanh: Thường dựa vào các kết quả chủ yếu như men gan tăng (ALT > 56 UI, AST > 40 UI); kháng nguyên bề mặt của siêu vi B (HBsAg) dương tính, hoặc kháng nguyên thân của siêu vi B (HBeAg) dương tính. Nếu muốn đánh giá mức độ viêm gan thì cần thêm một số kết quả xét nghiệm khác.
Theo Đông y, viêm gan siêu vi B được coi là một bệnh của gan với các triệu chứng vàng da, vàng mắt (hoàng đản), hiếp thống (đau vùng hạ sườn)… Nguyên nhân do nhiễm ngoại tà (tức nhiễm siêu vi trùng). Bệnh được chia làm 2 thể: Dương hoàng tức viêm gan siêu vi B cấp tính. Trong trường hợp này, cách chữa chủ yếu là dùng phương pháp thanh nhiệt, giải độc, trừ thấp, lợi tiểu; Âm hoàng tức viêm gan siêu vi B mạn tính. Trong trường hợp này, cách chữa chủ yếu là dùng phương pháp bổ tỳ vị, giải độc, trừ thấp, tăng cường chức năng hoạt động của gan.
Sau đây là một số món ăn có ích cho người bị viêm gan siêu vi B:
* Cháo rau má
Nguyên liệu: Rau má tươi 100g, đậu xanh 50g, gạo tẻ 50g.
Cách làm: Rau má rửa sạch cắt nhỏ, gạo, đậu xanh vo sạch cho vào nồi với lượng nước vừa đủ để nấu thành cháo nhừ. Cho tiếp rau má vào, nấu sôi lại vài phút. Ăn nóng lúc đói bụng với ít muối hoặc đường.
Công dụng: Thanh nhiệt, giải độc, thích hợp với người bị viêm gan B cấp tính.
* Canh trứng gà nấu câu kỷ, táo đỏ
Nguyên liệu: Câu kỷ tử 30g, táo đỏ 20g, trứng gà 2 quả, nước 300ml.
Cách làm: Luôn chín trứng, vớt ra, lột vỏ rồi cho vào chung với táo đỏ và đường phèn, nấu đến khi đường tan. Chia 1-2 lần, ăn trứng uống canh. Cách 2 ngày ăn một lần.
Công dụng: Bổ tỳ vị, bổ thận, trừ thấp, thích hợp cho người bị viêm gan mạn tính.
* Canh táo đỏ nấu đậu phộng: Công dụng thông tỳ ích khí, khử thấp giải độc, thích hợp cho người bị viêm gan cấp và mạn tính, xơ cứng gan.
* Canh thịt heo nạc nấu nấm rơm: Công dụng tư âm nhuận táo, kiện vị bổ tỳ, thích hợp cho người bị viêm gan mạn tính.
* Canh hà thủ ô ninh gà: Công dụng bổ khí ích huyết, tăng cường hoạt động của gan, thích hợp cho người bị viêm gan mạn tính, cơ thể suy nhược.
* Canh cần tây, thịt heo nạc: Công dụng thanh nhiệt lợi thấp, giải độc tiêu thũng, thích hợp cho người bị viêm gan cấp và mạn tính.
* Canh đậu nành nấu cải trắng khô: Công dụng thanh nhiệt khử thấp, thoái hoàng, thích hợp cho người bị viêm gan lây nhiễm do virus.
* Một số loại trà thuốc có ích cho người viêm gan B: Có thể dùng thường xuyên trà artichaut, trà nhân trần, trà thảo quyết minh, trà chó đẻ răng cưa, trà hạt dành dành (chi tử), trà kim ngân hoa, trà ngũ vị tử, trà nghệ, trà xuyên tâm liên… Hãm nước sôi 12-16g để uống thay nước hàng ngày.
* Người bị viêm gan B cần lưu ý một số điểm sau:
- Chế độ ăn uống: Ăn uống đầy đủ, cân đối các chất dinh dưỡng, không nên quá kiêng cữ, để duy trì tình trạng sức khỏe, giúp phục hồi tốt chức năng gan. Cần tránh các loại sau: rượu, thuốc lá, các chất phụ gia độc hại, phẩm màu tổng hợp, các chất bảo quản thực phẩm.
Không dùng các thức ăn nướng cháy, các loại chiên xào nhiều dầu mỡ, các nội tạng động vật.
- Sử dụng thuốc: Cần thận trọng khi sử dụng các loại hóa dược. Tốt nhất nên tuân thủ chỉ định của thầy thuốc mỗi khi uống một loại hóa dược nào đó.
- Chế độ làm việc, nghỉ ngơi: Không làm việc lao động tay chân hoặc lao động trí óc quá sức. Tăng cường nghỉ ngơi, thư giãn tinh thần, luôn luôn vui vẻ, không lo âu, căng thẳng quá.
- Tập luyện thể dục thể thao vừa sức như đi bộ, dưỡng sinh, yoga, thái cực quyền, bơi lội…
Lương y Đinh Công Bảy
Tổng Thư ký Hội Dược liệu TPHCM
