Phát triển công nghiệp 3R - khó trăm bề!

3R là tên viết tắt cho từ giảm thiểu, tái chế, tái sử dụng chất thải. Đối với nhiều nước trên thế giới, đây được xem là ngành hái ra tiền. Thế nhưng, ở nước ta, các doanh nghiệp chưa mặn mà với việc tham gia đầu tư phát triển ngành này. Vậy đâu là nguyên nhân?

Hiện trạng quá tải

Theo Tiến sĩ Lê Văn Khoa, Giám đốc Quỹ Tái chế TPHCM, rác thải có thể tái sử dụng làm phân compost, làm điện xanh, vật phẩm… Ở nhiều nước trên thế giới, có đến 90% chất thải được tận dụng để tái chế, tái sử dụng; giảm thiểu chất thải đem chôn lấp xuống.

Ngược lại ở nước ta, chỉ có 10% chất thải được tái chế, tái sử dụng. Còn 90% chất thải được xử lý bằng cách chôn lấp. Điều này không chỉ lãng phí mà còn là gánh nặng cho nền kinh tế.

Ông Nguyễn Văn Phước, Phó giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường TPHCM cho biết thêm, chỉ tính riêng tại TPHCM, trung bình mỗi ngày có đến 5.500 - 6.000 tấn rác thải nhưng phần lớn đều được đem đi chôn lấp tại các bãi rác. Hiện thành phố đã phải đóng cửa các bãi rác Đông Thạnh, Phước Hiệp, Gò Cát vì quá tải.

Mặt khác, quỹ đất thành phố đang ngày càng hạn hẹp đã khiến cho việc tìm diện tích đất rộng để xử lý rác bằng phương pháp chôn lấp gặp rất nhiều khó khăn. Việc tăng cường tái chế, tái sử dụng, giảm thiểu rác thải chôn lấp là biện pháp cần thiết và cấp bách nhằm giải quyết tình trạng rác thải ngày càng nhiều hiện nay.

Nút thắt là cơ chế kích cầu

Nhu cầu thực tế bức xúc, thế nhưng cho đến nay, số lượng doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực tái chế rác thải lại đếm chưa hết lòng bàn tay. Vậy đâu là nguyên nhân? 

Ông Nguyễn Văn Phước cho biết để giải quyết áp lực rác thải, thành phố đã thực hiện thí điểm việc phân loại rác tại nguồn cho 6 quận huyện thành phố; đầu tư công nghệ sản xuất điện xanh tại bãi rác Gò Cát. Tuy nhiên, phải thừa nhận rằng hiệu quả của các dự án trên chưa cao mà nguyên nhân là thiếu chính sách, cơ chế hỗ trợ đầu tư, phát triển.

Cụ thể, khi người dân đã thực hiện phân loại rác tại nhà xong rồi nhưng vì hệ thống thu gom không có phương tiện thu gom theo phân loại nên đã thu gom nhập chung vào nhau. Hơn nữa, hệ thống nhà máy tái chế rác thải cũng chưa có nên nếu có phân loại rác thì cũng không biết để làm gì.

Còn việc sản xuất điện xanh tại bãi rác Gò Cát, đây là dự án hay và mang lại hiệu quả kinh tế lớn vì tận dụng khí thải metan thu được trong quá trình ủ rác để sản xuất từ điện. Cách làm này vừa giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường, góp phần hạn chế tình trạng thiếu điện, chống biến đổi khi hậu và thu lợi nhuận từ việc bán chứng chỉ phát thải… nhưng cho đến nay, việc sản xuất điện xanh tại Gò Cát chỉ để phục vụ nhu cầu sử dụng nội bộ mà chưa thể mở rộng sản xuất được vì Tập đoàn Điện lực Việt Nam từ chối mua điện xanh. Lý do tập đoàn đưa ra là do giá thành điện xanh cao hơn giá điện đang bán. Vì vậy để có thể mua được điện xanh, Chính phủ cần có chính sách trợ giá mà chính sách này hiện chưa có.

Một số dự án tái chế rác thải trên địa bàn TPHCM đang xây dựng tại Khu liên hợp xử lý rác thải Đa Phước là do UBND thành phố có những chính sách hỗ trợ linh hoạt. Do đó, về lâu dài, để có thể phát triển ngành này, cần có chính sách, chiến lược tổng thể từ việc phân loại rác thải, biện pháp thu gom, cơ chế ưu đãi tài chính đối với doanh nghiệp, trong đó, những doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thu gom và tái chế rác thải sẽ được hưởng lợi nhuận kép từ việc thu gom rác thải và bán sản phẩm được tái chế. Phần còn lại có chính sách hỗ trợ, khuyến khích cộng đồng sử dụng sản phẩm xanh.

Nếu sớm đưa vào thực tế những biện pháp trên sẽ là cơ sở để kích thích đầu tư, phát triển nhanh ngành công nghệ 3R.

Minh Xuân