Cứ mỗi lần giá xăng ở Việt Nam tăng lên thì giá cả mọi thứ cũng được dịp lên theo. Xăng chiếm một vai trò rất quan trọng trong tất cả các ngành kinh tế, giao thông vận tải, sản xuất kinh doanh... Loại năng lượng “độc quyền” này tác động đến mặt bằng giá cả một cách nhanh chóng nhất, sâu và rộng nhất. Lời giải nào cho việc thả nổi giá xăng mà vẫn làm chủ được “bão giá”?
Giá sẽ tăng thế nào?
Ngày 22-11 vừa qua, giá xăng đã tăng thêm 1.700 đồng/lít. Đồng thời, giá dầu diesel 0,25S, dầu hỏa và dầu mazút lần lượt tăng thêm 1.500, 1.600 và 2.500 đồng/lít. Tính toán của Liên bộ Tài chính và Công thương nhận định rằng, việc tăng giá xăng dầu lần này sẽ khiến mức tăng giá các mặt hàng 0,11% - 10,82%.
Trong đó, giá điện tăng 5,6%, than tăng 2,2%, thép tăng 1,07%, xi măng tăng 1,82%. Ở nhóm dịch vụ vận tải, vận tải đường bộ tăng 5,17%, đường sắt tăng 3,58% và đường sông tăng cao nhất là 5,8%. Đối với lương thực - thực phẩm, lúa tăng 1,51%, cà phê tăng 1,57%. Đặc biệt, giá cả các mặt hàng đánh cá xa bờ được dự báo tăng đến 10,82%.
Dầu mỏ tiếp tục “khuynh đảo” kinh tế các nước nhờ vị trí độc quyền của mình. Trong ảnh: Nhà máy Lọc dầu Schwedt (Đức).
Mặc dù giá đã tăng cao, gây tác động lớn đến cả nền kinh tế, nhưng giá xăng dầu vẫn chưa hoàn toàn được thả nổi theo sự điều tiết của thị trường. “Bàn tay” của Chính phủ đã can thiệp vào, và tất cả các loại năng lượng từ dầu mỏ kể trên đều được bán ra với giá thấp hơn giá mua vào.
Vì thế, mặc dù chúng ta nhập khẩu xăng dầu nhưng ở biên giới, xăng dầu vẫn tiếp tục được buôn lậu sang Campuchia, chỉ thay đổi từ buôn xăng sang buôn dầu, vì sự chênh lệch giá giữa các loại nhiên liệu của hai nước đã thay đổi theo lần tăng giá gần đây.
Một phản ứng được ghi nhận gần như tức thời tại các chợ trên địa bàn TPHCM, cho thấy giá cả của nhiều mặt hàng tiêu dùng đã “phản ứng nhanh” thế nào với giá xăng.
Giá thịt gà, vịt đã tăng khoảng 10%. Gạo đường, thịt heo, rau củ quả… không có mặt hàng nào chịu “đứng” giá. Thậm chí, các mặt hàng chế biến sẵn, dù về nguyên tắc là giá xăng tăng chưa tác động nhanh đến vậy - thì hai ngày sau khi giá xăng tăng, người ta thấy bánh kẹo Kinh Đô, Biên Hòa đã thông báo điều chỉnh tăng giá.
Giá xăng đã tăng 15%, từ 11.300 đồng/lít lên 13.000 đồng/lít. Điều đáng nói là tác động rất lớn của nó đến nền kinh tế, khi mà giá xăng và dầu tăng với tỷ lệ từ 15% đến hơn 20% tùy từng loại, thì giá cả của thị trường đã tăng theo với tốc độ chóng mặt, trong đó nhiều mặt hàng đã tăng giá theo với tỷ lệ gần bằng giá xăng: tăng giá hơn 10%.
Điều đáng nói là xăng dầu là năng lượng, chứ không phải là nguyên liệu chính để sản xuất các loại sản phẩm đó. Nói một cách khác, trong chi phí vốn để tạo thành sản phẩm (ví dụ như sản phẩm gà tam hoàng đã làm sẵn tại TPHCM, một mặt hàng đã tăng giá hơn 10% chẳng hạn), xăng dầu chỉ chiếm một tỷ lệ vừa phải.
Thế nhưng, theo mức tăng giá của xăng dầu, chi phí sinh hoạt chung của mọi người tăng lên và một cơn “bão giá” nổi lên, không chỉ để bù đắp mức tăng giá trong chi phí sản xuất của người dân, mà còn để đảm bảo thu nhập cho người dân trang trải chi phí thường nhật của họ, vốn cũng đã tăng lên trong “bão giá”.
Một cách đơn giản, vì chi phí tăng, nên người dân muốn tăng thêm giá. Rồi vì mọi người đều tăng giá, nên mọi người dân lại tăng chi phí, lại muốn bán hàng giá cao để kiếm thêm tiền, bù đắp chi tiêu. Việc tăng giá, kéo theo hàng loạt mặt hàng tăng giá bắt buộc, nếu không cẩn thận, sẽ trở thành cơn bão giá do tâm lý người dân.
Bởi thế, song song với việc tăng giá xăng, Bộ Tài chính đã có công điện gửi các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, chủ tịch UBND các tỉnh, TP, các hiệp hội ngành hàng… yêu cầu tăng cường công tác quản lý thị trường, có các biện pháp cụ thể, không để xảy ra hiện tượng lợi dụng việc điều chỉnh giá bán xăng dầu để tăng giá sản phẩm một cách không hợp lý; tiết kiệm giảm chi phí; xử lý nghiêm các trường hợp bán giá xăng dầu sai chỉ đạo, pha trộn giữa các chủng loại dầu.
Lời giải nào cho tương lai?
Rõ ràng việc tăng giá mặt hàng đặc biệt này đã đặt Chính phủ trước bài toán lớn: kiềm chế thị trường, chống lạm phát. Kiềm chế để chỉ số giá cả không vọt lên quá cao. Một bài toán không đơn giản. Vấn đề cần đặt ra, giá xăng hoàn toàn có thể tăng lên theo giá thị trường, còn lời giải nào để giải quyết triệt để hơn cho bài toán đó không?
Theo quan điểm Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Văn Tá: “Tư tưởng chỉ đạo của Chính phủ là ổn định giá cả trong nước nhưng ổn định tương đối theo thị trường”, rõ ràng, những can thiệp của nhà nước là có giới hạn.
Trong một thế giới hội nhập, trong nền kinh tế thị trường, đã gia nhập WTO, chúng ta không thể tạo cho mình một “ốc đảo” về giá cả với một vài mặt hàng nào đó. Ông Trần Văn Tá cũng đã cho biết, muộn nhất đến hết năm 2008, chúng ta phải để giá xăng dầu theo đúng giá thị trường.
Vậy đâu là lời giải cho tương lai, khi thị trường xăng dầu trên thế giới được dự báo là… sẽ tiếp tục tăng giá? Có lẽ, giải pháp duy nhất là tìm cách giảm vai trò của xăng dầu trong nền kinh tế. Đó là bài toán mà nhiều nước trên thế giới đã thực hiện, khi các nghiên cứu về nhiên liệu sinh học, các phương tiện giao thông sử dụng năng lượng sinh học, năng lượng mặt trời… ngày càng được quan tâm nhiều hơn.
Theo chúng tôi, để giảm bớt “tính độc quyền” của năng lượng huyết mạch này, để phần nào giảm bớt sự “hồi hộp” của nền kinh tế đối với giá xăng dầu, những nghiên cứu để giảm bớt thế độc quyền của xăng dầu đối với nền kinh tế - mới là kế hoạch của tương lai.
MINH TÚ
