Sở Công thương TPHCM vừa có ý kiến cho rằng Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia xét đến năm 2025 đang gây ảnh hưởng đến chất lượng và khối lượng nước sông Đồng Nai. Căn cứ theo quy hoạch trên, thượng nguồn sông Đồng Nai có gần 20 công trình thủy điện bậc thang lớn - nhỏ. Hiện đã có một số công trình đi vào vận hành như Đa Nhim, Hàm Thuận, Trị An, Thác Mơ, Cần Đơn và một số khác đang được triển khai, điều chỉnh quy hoạch như Đồng Nai 2, 3, 4, 5, 6A, 8…
Có thể nói, việc phát triển các công trình thủy điện trên đóng vai trò quan trọng trong khai thác tổng hợp nguồn nước và góp phần đảm bảo nguồn cung cấp điện, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của khu vực và cả nước. Tuy nhiên, hệ lụy mà các công trình thủy điện này mang lại cũng lớn không kém: nguồn nước bị ô nhiễm, diện tích rừng bị suy giảm vì dành làm mặt bằng thi công công trình. Đáng ngại hơn, quá trình tích nước, xả nước trong quá trình vận hành nhà máy đã trở thành một nguyên nhân quan trọng gây ra lũ lớn trong mùa mưa bão và có thể gây cạn kiệt nguồn nước khiến nước sinh hoạt, sản xuất ở vùng hạ lưu thiếu nghiêm trọng vào mùa khô.
Trên thực tế, từ tháng 2 đến tháng 6 vừa qua, nhiệt độ đã xấp xỉ 400C và kéo dài đến hết mùa khô, gây ảnh hưởng rất lớn đến khối lượng nguồn nước. Các công ty cấp nước đã phát hiện có hiện tượng suy giảm khối lượng nước sông Đồng Nai (gần 20cm so với cùng kỳ năm 2008 - PV) và tình trạng xâm nhập mặn diễn ra sớm hơn cùng kỳ năm trước. Hiện tượng chưa từng xảy ra trong lịch sử con sông này chứng tỏ mực nước ngầm bổ sung cho sông Đồng Nai đang bị suy giảm.
Nhiều nhà máy nước ở TPHCM đã gửi công văn đến đơn vị vận hành hồ Dầu Tiếng đề nghị xả đủ nước đẩy nước mặn xâm lấn nguồn nước ngọt nhưng khả năng này khó được đáp ứng do thủy điện cũng đang thiếu nước vận hành. Như vậy, dù chưa vận hành đủ 20 nhà máy thủy điện theo quy hoạch trên, sông Đồng Nai cũng đã kiệt nước vào mùa khô một cách đáng lo ngại.
Sông Đồng Nai đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước sinh hoạt cho 16 triệu người và đảm bảo hoạt động phát triển kinh tế 12 tỉnh thành phía Nam. Do đó, việc quy hoạch phát triển hệ thống thủy điện tại lưu vực sông Đồng Nai cần đảm bảo nguyên tắc lợi ích kinh tế gắn với lợi ích môi trường, xã hội và đặc biệt là tránh tác động tiêu cực đến vấn đề an ninh nguồn nước.
Thiết nghĩ, Bộ Công thương cần xem xét, điều chỉnh quy hoạch, hạn chế tối đa việc xây dựng các công trình thủy điện bậc thang ở vùng thượng lưu sông Đồng Nai và thay bằng các nguồn năng lượng khác như năng lượng mặt trời, điện nguyên tử hay các dạng năng lượng mới khác để đảm bảo phát triển kinh tế nhưng vẫn thân thiện với môi trường.
A.Vân
