LTS: Cấp cứu ngoại viện (CCNV) là khâu đầu tiên, giữ vai trò đặc biệt quan trọng bảo vệ tính mạng người bệnh trong trường hợp khẩn cấp. Nhưng tại Việt Nam, đây vẫn là một trong những khâu yếu của hệ thống y tế. Đề án Phát triển hệ thống CCNV giai đoạn 2026-2030 vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới CCNV đồng bộ, hiện đại, liên thông trên cả nước, đang được kỳ vọng cải thiện hệ thống này.
Ở nhiều địa phương, CCNV gặp khó do địa bàn rộng, nhân lực mỏng, phương tiện thiếu. Ngay tại các đô thị, hệ thống này cũng chịu áp lực ngày càng lớn trước nhu cầu cấp cứu thực tế, khiến khả năng tiếp cận người bệnh trong “giờ vàng” còn nhiều hạn chế.
Giữa tháng 7, tại Trạm Y tế Quảng Đông (tỉnh Quảng Trị), ông L.V.L. nằm hôn mê, thương tích khắp cơ thể sau tai nạn giao thông. Bên ngoài, người nhà bấn loạn khi nhiều cuộc gọi đến số 115 nhưng không có hồi âm. Tình thế cấp bách, anh Nguyễn Thanh Hải, một người hàng xóm của ông L., quyết định dùng ô tô riêng đưa nạn nhân đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba Đồng Hới, cách đó khoảng 60km.
Chuyến xe cấp cứu bất đắc dĩ tiềm ẩn nhiều rủi ro do không có nhân viên y tế, thiết bị hỗ trợ, trong khi quãng đường di chuyển khá xa. May sao trên đường đi, anh Hải gặp Tổ công tác thuộc Đội CSGT đường bộ số 2, Công an tỉnh Quảng Trị và đề nghị hỗ trợ. Dưới sự dẫn đường của lực lượng CSGT, nạn nhân được đưa tới bệnh viện kịp thời, được chữa trị và dần hồi phục.
Sở Y tế TPHCM vừa ban hành kế hoạch triển khai cấp cứu đường thủy, phối hợp tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ đến năm 2030 và những năm tiếp theo. Thành phố sẽ phát triển các trạm cấp cứu 115 vệ tinh, sẵn sàng phối hợp cấp cứu y tế đường thủy khi được điều động.
Những trường hợp đối mặt sinh tử như anh L.V.L. diễn ra khá phổ biến ở các tỉnh mà hệ thống CCNV còn hạn chế. Ngay tại TP Huế - trung tâm y tế chuyên sâu của miền Trung - Tây Nguyên, hệ thống CCNV cũng đối mặt với nhiều điểm yếu. Ông Nguyễn Hoàng Nhân, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 TP Huế, cho biết, các đơn vị vệ tinh như trung tâm y tế, bệnh viện đa khoa chưa có ê kíp chuyên trách CCNV mà phải sử dụng lực lượng kiêm nhiệm. Mỗi đơn vị vệ tinh trong ngày thường chỉ có một xe cứu thương, vừa làm nhiệm vụ CCNV, vừa chuyển viện. Vì vậy, tỷ lệ người bệnh sử dụng hệ thống CCNV tại TP Huế hiện chưa đến 10%. “CCNV là mắt xích mở đầu trong hoạt động cấp cứu người bệnh. Đây là nơi mỗi phút, mỗi quyết định phối hợp đều có thể tạo ra khác biệt giữa sự sống và di chứng. Việc phát triển hệ thống CCNV vừa là yêu cầu chuyên môn, vừa mang tính nhân văn, phản ánh năng lực tổ chức của ngành y tế”, ông Nguyễn Hoàng Nhân chia sẻ.
Tỷ lệ xe cứu thương chỉ đạt khoảng 0,2 xe/100.000 dân
Theo số liệu tổng hợp từ Bộ Y tế, cả nước hiện có 10 Trung tâm Cấp cứu 115; một số địa phương chưa tổ chức được hệ thống CCNV hoàn chỉnh. Nhiều nơi giao nhiệm vụ CCNV cho bệnh viện đa khoa tỉnh, một số địa phương giao đầu số 115 cho đơn vị ngoài công lập quản lý. Tỷ lệ xe cứu thương mới chỉ đạt khoảng 0,2 xe/100.000 dân; gần 30% xe chưa đạt chuẩn; 80% nhân sự CCNV chưa được chuẩn hóa. Trong khi, hệ thống CCNV hiện mới đáp ứng dưới 10% nhu cầu cấp cứu thực tế.
Trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ phát triển các Trung tâm Cấp cứu 115 hoàn chỉnh tại 6 vùng kinh tế - xã hội (Thái Nguyên, Hà Nội, Huế, Khánh Hòa, TPHCM, Cần Thơ), gắn với các bệnh viện cấp chuyên sâu để đảm bảo xử lý cấp cứu kịp thời đối với các trường hợp khẩn cấp, nguy kịch và có yêu cầu kỹ thuật phức tạp.
Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội được đánh giá là một trong những đơn vị có quy mô lớn nhất cả nước. Trong khi nhu cầu cấp cứu của đô thị hơn 10 triệu dân rất lớn, nhưng hiện chỉ có khoảng 25 xe cứu thương CCNV với 12 trạm trực cấp cứu, đáp ứng khoảng 60%-70% nhu cầu. Ông Trần Anh Thắng, Phó Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội, cho biết, thiếu xe cứu thương và nhân lực khiến mạng lưới tập trung chủ yếu ở khu vực nội thành. Tại các địa bàn như Sơn Tây, Ba Vì, Quốc Oai, Thạch Thất, Sóc Sơn…, người dân vẫn gặp nhiều bất lợi trong tiếp cận cấp cứu y tế.
Trong khi đó, tại trung tâm TPHCM, xe cấp cứu 115 tiếp cận người bệnh trung bình khoảng 15 phút; ở một số khu vực xa, thời gian có thể kéo dài thêm 15-30 phút. Đặc biệt, xã đảo Thạnh An với khoảng 4.200 dân hiện chỉ có một ca nô cấp cứu phục vụ vận chuyển người bệnh vào đất liền. Còn tại TP Cần Thơ - trung tâm của ĐBSCL, hệ thống CCNV vẫn đang trong quá trình kiện toàn. Ông Trần Văn Dũng, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ, thông tin, thành phố đã xây dựng đề án phát triển hệ thống CCNV giai đoạn 2026-2030, và hiện đang rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách, chuẩn bị nhân lực, hạ tầng, thiết bị và phương tiện để triển khai.
Về những giải pháp cốt lõi trong Đề án Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện (CCNV) giai đoạn 2026-2030 vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhằm xây dựng mạng lưới CCNV đồng bộ, hiện đại trên cả nước, phóng viên Báo SGGP có cuộc trao đổi với TS-BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Bộ Y tế.
- PHÓNG VIÊN: Thưa TS-BS, hệ thống CCNV tại Việt Nam hiện đối mặt với những hạn chế chủ yếu nào?
- TS-BS HÀ ANH ĐỨC: Thời gian qua, hệ thống CCNV có nhiều bước phát triển nhưng mới đáp ứng dưới 10% nhu cầu cấp cứu. Mạng lưới chưa đồng đều giữa các địa phương, chủ yếu được đầu tư tại một số tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng. Tại nhiều địa phương, tổng đài 115 chủ yếu mới thực hiện chức năng tiếp nhận cuộc gọi, điều phối xe cứu thương, còn thiếu các tính năng định vị, ghi nhận, tự động sàng lọc, lưu trữ và phân tích dữ liệu cuộc gọi.
Đề án Phát triển hệ thống CCNV giai đoạn 2026-2030 tập trung 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp: hoàn thiện thể chế và mô hình; phát triển nhân lực; xây dựng hệ thống điều phối và nền tảng số; đầu tư hạ tầng, thiết bị, phương tiện; truyền thông, huy động nguồn lực và hợp tác quốc tế.
- Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về các giải pháp công nghệ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong Đề án?
- Chuyển đổi số là một trong những trụ cột của Đề án. Bộ Y tế sẽ xây dựng, hoàn thiện Nền tảng quản lý CCNV toàn quốc, kết nối, liên thông dữ liệu với Nền tảng tích hợp các số dịch vụ khẩn cấp 113, 114, 115 do Bộ Công an xây dựng. Công nghệ số, AI và dữ liệu lớn sẽ hỗ trợ quản lý, điều hành; AI có thể hỗ trợ đánh giá mức độ khẩn cấp, phân loại người bệnh, ưu tiên phương tiện phù hợp và từng bước kết nối dữ liệu giao thông để lựa chọn lộ trình tối ưu. Khi điều kiện kỹ thuật cho phép, xe cứu thương sẽ kết nối hồ sơ sức khỏe, bệnh án điện tử để nhân viên y tế tiếp cận nhanh thông tin; việc triển khai theo lộ trình, bảo đảm an toàn dữ liệu và tuân thủ pháp luật.
- Việc tích hợp các đầu số khẩn cấp 115, 114, 113 về một đầu số 113 có ý nghĩa thế nào đối với CCNV, thưa ông?
- Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1166/QĐ-TTg ngày 29-6-2026 phê duyệt Đề án “Tích hợp các số dịch vụ khẩn cấp 113, 114, 115 và tổ chức hệ thống thông tin liên lạc trong trường hợp khẩn cấp thành Trung tâm tiếp nhận, xử lý thông tin khẩn cấp”. Nội dung này liên quan chặt chẽ đến Đề án Phát triển hệ thống CCNV giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu của việc tích hợp là xây dựng đầu mối tiếp nhận thống nhất. Khi hệ thống được hoàn thiện theo lộ trình, người dân chỉ cần nhớ số 113 trong tình huống khẩn cấp.
Trong mô hình này, Trung tâm Thông tin chỉ huy công an tỉnh, thành phố tiếp nhận thông tin ban đầu; nhân viên y tế phân loại cấp cứu, điều phối cơ sở CCNV và phối hợp các lực lượng xử lý hiện trường. Đây là bước chuyển từ hoạt động riêng lẻ của từng ngành sang điều phối liên thông, hướng tới rút ngắn thời gian tiếp cận, nâng tỷ lệ cứu sống và giảm di chứng cho người bệnh.
* BS-CKII ĐẶNG MINH HIỀN, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Sóc Trăng, TP Cần Thơ:
Phối hợp xử lý các cuộc gọi báo giả
Bệnh viện triển khai CCNV qua đầu số 115 nhưng khoảng 20%-30% là cuộc gọi giả, nhiều trường hợp do trẻ nhỏ gọi. Dù đã phối hợp công an và nhà mạng, việc xử lý vẫn khó, tỷ lệ cuộc gọi báo giả còn cao. Hiện nhân lực, phương tiện, trang thiết bị vẫn thiếu, chưa đáp ứng yêu cầu CCNV. Đơn vị đề xuất bổ sung 2 xe cấp cứu, 3 bác sĩ và 3 điều dưỡng để vận hành mô hình hiệu quả từ tháng 11-2026.
* BS NGUYỄN DUY LONG, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 TPHCM:
Sớm hoàn thiện cơ chế thanh toán BHYT đối với dịch vụ CCNV
Để hệ thống CCNV phục vụ tốt hơn người bệnh, trung tâm kiến nghị sớm hoàn thiện cơ chế tài chính, nhất là thanh toán BHYT đối với dịch vụ CCNV; ban hành quy định thống nhất về phân loại mức độ cấp cứu nhằm hỗ trợ điều phối, bảo vệ nhân viên y tế và tạo cơ sở pháp lý khi thực hiện nhiệm vụ. Trung tâm cũng kiến nghị xây dựng tiêu chuẩn phân hạng xe cứu thương, quy định về trang thiết bị, nhân lực, phạm vi hoạt động; hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ người dân tham gia sơ cấp cứu và khuyến khích cộng đồng đã được đào tạo sử dụng máy khử rung tim tự động tại nơi công cộng.
* TS-BS HUỲNH QUANG ĐẠI, Trưởng bộ môn Hồi sức cấp cứu chống độc, Trường Đại học Y Dược TPHCM:
Người dân cần được hướng dẫn kỹ năng sơ cứu
Cấp cứu ngưng tim là cuộc đua với “thời gian vàng” chỉ khoảng 5 phút. Không phải lúc nào nhân viên y tế cũng có thể đến kịp, vì vậy người phát hiện nạn nhân có vai trò đặc biệt quan trọng trong những phút đầu. Nhiều điểm công cộng như sân bay, bến xe, nhà ga đường sắt đô thị đã được trang bị máy khử rung tim tự động. Điều quan trọng là người dân được hướng dẫn sử dụng, nhận biết sớm dấu hiệu ngưng tim và có kỹ năng sơ cứu để phối hợp hiệu quả với hệ thống cấp cứu 115 trong “thời gian vàng”.
Không phân định ngày hay đêm, ngày thường hay lễ tết, Trung tâm Cấp cứu 115 TPHCM vận hành theo nhịp riêng. Ở đó, mỗi cuộc gọi khẩn cấp có thể lập tức kích hoạt cả hệ thống vào cuộc cấp cứu.
Đêm 5-8, chuông điện thoại đổ liên tục tại “tổng hành dinh” Trung tâm Cấp cứu 115 TPHCM (phường Diên Hồng). Nhiều cuộc gọi đồng loạt báo vụ cháy nhà trên đường Nguyễn Cửu Vân, phường Gia Định. “Nhiều người kẹt trên tầng 1. Chưa xác định số nạn nhân. Ít nhất có 2 trẻ em. Đã báo 114”, điều phối viên Nhâm Ngọc Kim Hiền tóm tắt nhanh thông tin. Xác định Bệnh viện Nhân dân Gia Định và Bệnh viện Bình Thạnh gần hiện trường nhất, chị Kim Hiền lập tức kết nối, điều động 2 ê kíp từ các trạm vệ tinh 115 đặt tại đây.
Cùng lúc, bác sĩ Hứa Thành Phước (30 tuổi) và ê kíp lập tức rời Trung tâm Cấp cứu 115 để tiếp ứng. Xe cứu thương len qua nhiều tuyến đường nội thành rồi cẩn trọng rẽ vào con hẻm tối do mất điện. Càng gần hiện trường, mùi khói càng rõ, người dân tập trung mỗi lúc một đông. Dưới ánh đèn chớp đỏ lờ mờ, 5 nạn nhân được lực lượng cứu hộ đưa ra vị trí an toàn, được ê kíp y tế phân loại, kiểm tra và ghi nhận thương tích. Tuy vậy, tiếng khóc của em bé 10 ngày tuổi khiến bác sĩ Phước đặc biệt lưu ý. Anh trấn tĩnh người mẹ - chị V.T.H. (33 tuổi), cẩn trọng đánh giá tình trạng của em bé.
“Hệ hô hấp của trẻ sơ sinh còn yếu, nhất là vừa thoát khỏi đám cháy, bé cần được đánh giá thêm. Gia đình nên đưa bé đến bệnh viện để được theo dõi tốt nhất”, bác sĩ Phước giải thích. Một ê kíp đưa 5 nạn nhân đến Bệnh viện Nhân dân Gia Định; bác sĩ Phước và đồng nghiệp tiếp tục túc trực tại hiện trường. Chiếc áo xanh - đồng phục của lực lượng cấp cứu ngoại viện - đẫm mồ hôi. Chỉ khi xác nhận không còn nạn nhân mắc kẹt và lực lượng cứu hộ không bị thương, ê kíp mới yên tâm rút về.
Đêm ở Trung tâm Cấp cứu 115 hiếm khi yên tĩnh. 23 giờ 57 phút, một giọng nữ hoảng hốt gọi đến Tổng đài 115: “Ba của em cứng đờ, không cử động, giống như bị đột quỵ!”. Nữ điều phối viên tổng đài trấn tĩnh cô gái, hướng dẫn kiểm tra nhịp thở của người bệnh. Mắt chị không rời màn hình, tay thao tác liên tục để xác định ê kíp cấp cứu gần nhất. Ngay sau lệnh điều động, xe cứu thương lao đi. “Chạy đua với thời gian nhưng không được chủ quan. Muốn cứu người bệnh thì trước hết ê kíp phải an toàn”, tài xế Phạm Hùng Sơn, 48 tuổi, nói.
Chưa đầy 5 phút sau, xe vào con hẻm nhỏ thuộc phường Tân Phú. Ông Trần Văn Ch., 59 tuổi, nằm bất động trong căn phòng hẹp. Người bệnh có thể trạng suy kiệt, tiền sử ung thư vòm họng, tiểu đường và di chứng tai nạn giao thông. Sau khi kiểm tra, nữ bác sĩ nhận định người bệnh bị hạ đường huyết. Khoảng 10 phút sau khi được truyền glucose, ông Ch. bắt đầu cử động, mấp máy môi. Người thân thở phào. “Cha bị ung thư nhiều năm, giờ chỉ ăn được cháo loãng. May mà bác sĩ đến kịp”, chị Trần Thị Tuyết Nhi, 20 tuổi, chia sẻ trên chuyến xe chuyển viện.
Tổng đài 115 được xem là “trái tim” của hệ thống CCNV TPHCM. Từ đây, 75 trạm vệ tinh trên địa bàn thành phố được kết nối, điều phối ngày đêm. Mỗi ngày, Tổng đài 115 tiếp nhận khoảng 1.500 cuộc gọi, nhưng chỉ khoảng 1/10 thực sự cần cấp cứu. Phần còn lại chủ yếu là gọi nhầm, trêu đùa; có số gọi hơn 100 lần rồi im lặng. Điều phối viên tổng đài Phạm Thị Châu thường xuyên phải xử lý những cuộc gọi trong trạng thái hoảng loạn hoặc cáu gắt, nhưng vẫn phải ghi nhận chính xác địa chỉ, tình trạng và mức độ khẩn cấp. Với trường hợp ngưng tim, ngưng thở, nhân viên tổng đài hướng dẫn sơ cứu qua điện thoại trong khi ê kíp đến hiện trường.
Năm 2025, Tổng đài 115 TPHCM tiếp nhận vượt 430.000 cuộc gọi; hệ thống cấp cứu hơn 5.000 ca chấn thương, 1.700 ca đột quỵ, 1.600 ca ngừng tim và hơn 15.000 trường hợp khác. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Tổng đài cấp cứu 115 TPHCM tiếp nhận hơn 263.000 cuộc gọi; cấp cứu gần 2.200 ca chấn thương, 1.300 ca đột quỵ, 1.100 ca ngừng tim, hơn 9.300 trường hợp khác.
Dù phát triển nhanh sau một thập niên, mạng lưới CCNV TPHCM vẫn chịu áp lực của đô thị trên 14 triệu dân. Theo bác sĩ Nguyễn Duy Long, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 TPHCM, thành phố định hướng phát triển hệ thống theo mô hình đa tầng, đa trung tâm; từng bước hình thành các trung tâm cấp cứu ở khu vực phía Tây, Thủ Đức và Cần Giờ. Trong đó, thành phố chú trọng nâng năng lực cấp cứu đường thủy tại xã đảo Thạnh An và trên sông, biển; phối hợp Bệnh viện Quân y 175 triển khai cấp cứu đường không cho các ca nặng từ biển đảo, vùng xa. TPHCM cũng đang xây dựng ứng dụng theo dõi xe cấp cứu, giúp người dân biết vị trí xe, thời gian dự kiến tiếp cận và kết nối với bác sĩ để được hướng dẫn sơ cứu. Thành phố tiếp tục mở rộng mạng lưới, tăng điểm tiếp nhận, điều phối cấp cứu, từng bước thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ giữa khu vực trung tâm và vùng xa.
