Theo Chương trình phát triển Liên hiệp quốc (UNDP), những nước đang phát triển, nước nghèo sẽ chịu tác động nặng nề nhất từ hiện tượng biến đổi khí hậu. Trên thực tế, những cơn bão lớn, những vụ lở núi, sạt đất liên tục xảy ra trong năm 2007 tại nước ta đã chứng thực Việt Nam là một trong những quốc gia có nguy cơ bị tổn thương nghiêm trọng từ việc này. Vì thế, từ năm 2002, nước ta đã tham gia vào Nghị định thư Kyoto với mục đích góp phần hạn chế những ảnh hưởng do biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện nghị định này còn khá mới mẻ nên gặp nhiều rào cản.
Tiềm năng nhiều nhưng tận dụng ít
Một nhà dân sử dụng pin mặt trời.
Bà Vũ Thị Hồng Thủy, Trường ĐH Nông Lâm TPHCM cho biết, cơ chế mềm dẻo trong Nghị định thư Kyoto được xem là cơ hội cho nhiều nước đang phát triển đổi mới, chuyển giao công nghệ tiên tiến; nâng cao hiệu suất sản xuất để tăng khả năng cạnh tranh với các sản phẩm cùng loại; thu ngoại tệ thông qua việc bán chứng chỉ phát thải khí CO2 và giảm thiểu vấn nạn ô nhiễm môi trường.
Ông Sangem Hsu, Giám đốc kinh doanh khu vực châu Á và Australia cũng cho biết: “Hiện các nước đang phát triển trên thế giới đã thực hiện cam kết giảm 350 triệu tấn CO2 mỗi năm, tương đương với khoảng 2.000-4.000 dự án CDM. Trong đó, dẫn đầu là Trung Quốc, kế đến là Thái Lan, Malaysia, Singapore…”.
“Còn tại nước ta chưa thực sự tận dụng tốt cơ hội này” bà Thủy nhấn mạnh. Số lượng dự án CDM (cơ chế phát triển sạch) tại nước ta chỉ đếm trên đầu ngón tay. Hiện chỉ mới có dự án thu hồi và sử dụng khí đồng hành tại mỏ Rạng Đông, Bà Rịa – Vũng Tàu là thu về được 4,5 triệu USD từ việc kinh doanh chứng chỉ phát thải khí CO2.
Những dự án khác thu hồi khí bãi rác để phát điện tại bãi chôn lấp rác Đông Thạnh và Phước Hiệp 1 TPHCM có tiềm năng giảm hơn 2,040 triệu tấn CO2 tương đương trong 4 năm 2008-2012; dự án cải tạo để tăng cường hiệu quả sử dụng năng lượng trong Nhà máy bia Thanh Hóa với tổng lượng phát thải giảm trong 10 năm là 121.000 tấn CO2 tương đương; dự án xử lý nước thải bằng phương pháp kỵ khí và thu hồi năng lượng ở Nhà máy Xà Bang, Công ty Cao su Bà Rịa-Vũng Tàu có tổng lượng phát thải giảm trong 10 năm hơn 94.000 tấn CO2 tương đương; dự án điện Ngòi đường tỉnh Lai Châu, dự án thủy điện Sông Côn có tổng lượng phát thải giảm trong 10 năm gần 1,3 triệu tấn CO2 tương đương… chỉ mới dừng ở mức được cơ quan chức năng có thẩm quyền quốc gia về CDM phê duyệt.
Không dừng lại đó, đáng tiếc hơn là những dự án về năng lượng sạch như nắng, gió, nhiên liệu sinh học – một trong những lĩnh vực có thể thu nguồn lợi lớn ngoại tệ nhờ bán tín chỉ phát thải thì lại gần như chưa được chú trọng đầu tư và phát triển.
Ngoài ra, những hoạt động thu hồi, chuyển hóa và tận dụng CO2 ẩn trong quá trình sản xuất, vẫn chưa được quan tâm và khai thác đúng với tiềm năng vốn có. Năm 2006, để tăng cường hoạt động này, Bộ Công thương đã triển khai chương trình nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng tại các doanh nghiệp nhằm giảm thiểu sử dụng năng lượng, giảm phát thải khí CO2 gây hiệu ứng nhà kính nhưng rất ít đơn vị tham gia hưởng ứng. Chỉ có 10/250 doanh nghiệp thực hiện trong năm 2008. Trong khi đó, tiềm năng tiết kiệm năng lượng của các doanh nghiệp là trên 20%.
Nguyên nhân: vẫn là cơ chế
Lý giải cho vấn đề này, đại diện cơ quan chức năng có thẩm quyền quốc gia về CDM, Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng, do vấn đề mua bán về tín chỉ CO2 thông qua dự án CDM ở nước ta còn khá mới mẻ; nhận thức cũng như cách thức tiếp cận với các công ty tư vấn, mua bán tín chỉ phát thải khí CO2 của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế; cơ chế chính sách của việc thành lập dự án chưa hoàn thiện, phức tạp và chưa cụ thể…
Bà Thủy cũng nhấn mạnh, sở dĩ việc phát triển dự án CDM tại Việt Nam còn ít và chậm là do tại các địa phương tiến trình triển khai thực hiện các văn bản liên quan còn rất chậm; nhận thức về lợi ích kinh tế và môi trường mang lại từ việc phát triển các dự án CDM chưa được chú trọng thực sự. “Hiệu quả về đổi mới công nghệ, tăng hiệu suất sử dụng năng lượng tại các doanh nghiệp thấp, là vì các doanh nghiệp cho rằng thiếu vốn đầu tư” đại diện Sở Công nghiệp TPHCM cho biết.
Phải nói thêm rằng, Chương trình phát triển Liên hiệp quốc tại Việt Nam đã cảnh báo, Việt Nam là nước bị tổn thương nghiêm trọng từ việc biến đổi khí hậu. Dễ nhận thấy nhất là sẽ có nhiều cơn bão với cường độ và diễn biến phức tạp xảy ra.
Kế đến gia tăng số người mắc các loại dịch bệnh như sốt xuất huyết, sốt rét. Và đáng lo ngại nhất là nước biển dâng, đồng nghĩa với việc một phần đất liền nước ta sẽ bị mất đi, nhất là khu vực đồng bằng sông Cửu Long.
Do đó, trong tương lai việc hoàn thiện càng sớm cơ chế quản lý, chính sách hỗ trợ của nhà nước để thực hiện các dự án CDM; tăng cường năng lực nhận thức của các bên có liên quan sẽ là cơ sở để phát triển các dự án CDM.
Quan trọng hơn, đây là cách mà chúng ta góp phần cùng thế giới chống lại biến đổi khí hậu và cũng tự giúp mình giảm thiểu tối đa những tổn hại nghiêm trọng do biến đổi khí hậu gây ra.
MINH LAN
