Từ nhiều tháng qua, các nhà khoa học Nhật Bản, Trung Quốc và Việt Nam đã đi ”điền dã” khảo sát tài nguyên nấm tại một trong những khu sinh quyển phong phú nhất: Vườn Quốc gia Cát Tiên, rộng khoảng 80.000 ha.
Đây là bước chuẩn bị quan trọng để phát triển sản xuất nấm công nghệ cao ở Đồng Nai cũng như tạo tiền đề hình thành trục công nghệ nấm Đồng Nai - TP Hồ Chí Minh mà theo ước tính nếu thực hiện được có thể đạt kim ngạch xuất khẩu hàng trăm triệu USD…
- Sắc nấm Cát Tiên
Cuối năm 2004, những sắc nấm Vườn Quốc gia Cát Tiên gợi lên nhiều hy vọng. Nhóm nghiên cứu của PGS.TS Lê Xuân Thám, Phó Giám đốc Trung tâm Hạt nhân TPHCM (thuộc Viện Năng lượng Nguyên tử VN) đã mừng quýnh khi phát hiện được loại nấm hắc chi Amauroderma subresinosum lóng lánh màu của vàng đen – loài nấm linh chi đen rất quý hiếm.
Họ tức khắc tách phân lập giống thành công ngay từ đợt đầu tiên, từ một tán nấm nhỏ như lòng bàn tay. Trong rừng nhiệt đới, còn lấp ló khá nhiều tai nấm linh chi đỏ mà trong đó có ít nhất 3 loài quý thuộc nhóm xích chi: Ganoderma tropicum, G. fulvellum… đang được nuôi trồng ra thể quả tại Công ty Delta, Hóc Môn, TPHCM.
Nấm linh chi đỏ và cổ linh chi cũng được phát hiện khá phong phú: Ganoderma tropicum đẹp rực rỡ với sắc đỏ – cam vàng láng bóng, thể quả to dày, hứa hẹn một nguồn dược liệu quí giá. Nấm vân chi có tới 3 chủng đặc sắc được tìm thấy: Trametes versicolor, Trametes sp.1, sp.2. Đây là những nấm dược liệu độc đáo.
Riêng tại Nhật Bản vào những năm 1990, doanh số bán sản phẩm Polysaccharides nấm vân chi (PSP, PSK) đã đạt tới ~360 triệu USD, chiếm 25% thị phần thuốc chống ung thư, vượt hơn cả Tamoxifen từ cây thông đỏ Taxus spp… Chính PGS Lê Xuân Thám mới đây khi tham dự báo cáo tại Đại hội Nghiên cứu lúa thế giới ở Tsukuba, Nhật Bản (11-2004) đã phát hiện và mang về Việt Nam loài vân chi tuyệt đẹp này.
Nấm đùi gà trắng muốt Macrocybe crassa, dù còn phải thảo luận khoa học sâu hơn nữa (qua trao đổi với các chuyên gia Đức và Giáo sư Trịnh Tam Kiệt, Đại học Quốc gia Hà Nội), song việc nuôi trồng chủ động trên phế liệu đã hoàn tất, hứa hẹn một sản phẩm rất có giá trị kinh tế. Ngoài ra, nấm Linga Macrolepiota rhachodes đã được nuôi trồng thành công, tạo một loại nấm thực phẩm mới có hương vị độc đáo.
Dễ hiểu là Giáo sư Akira Suzuki, Đại học Chiba, Tokyo, Nhật Bản và Giáo sư Li Tai Hui, Viện Vi sinh Quảng Đông, Trung Quốc khi cùng đi khảo sát sơ bộ tại Cát Tiên đã phải thốt lên đầy thán phục về mật độ đa dạng hiếm có của khu hệ nấm nơi này.
- Trục công nghệ nấm Đồng Nai - TPHCM
TS Lê Xuân Thám tại vườn Cát Tiên.
Đó là ý tưởng của PGS.TS Lê Xuân Thám khi ông đề xuất xây dựng trục nấm Đồng Nai – TP Hồ Chí Minh. Lấy kinh nghiệm tỉnh Phúc Kiến của Trung Quốc: Với 3 triệu việc làm đã tạo ra kim ngạch xuất khẩu tới gần 400 triệu USD, trong đó riêng nấm hộp xuất sang Nhật Bản đã khoảng trên 10.000 tấn, đạt 15 triệu USD, TS Lê Xuân Thám khẳng định triển vọng đạt kim ngạch xuất khẩu từ 40 – 100 triệu USD trên trục nấm Đồng Nai – TPHCM là “trong tầm tay”.
Có thể thấy rằng TPHCM và Đồng Nai nằm trên một trục sinh vật – địa học cực kỳ quý giá: Vườn Quốc gia Cát Tiên dự kiến hàm chứa ít nhất 500 – 700 loài nấm lớn, trong đó nếu theo tỷ lệ thông thường sẽ có đến 200 - 300 loài ăn được, khoảng 100 - 200 loài làm thuốc có giá trị…
Như thế số lượng nấm cũng nhiều gấp đôi so với trục nấm Phúc Kiến – Thượng Hải. Ông Thám đã phác thảo sơ bộ việc hình thành Viện Công nghệ Nấm học TPHCM đặt trong quần thể Trung tâm Công nghệ Sinh học tại Đồng Tiến, Q12.
Viện này sẽ tập trung nghiên cứu công nghệ sinh học nấm cơ bản, nhất là kỹ thuật gen nấm, để phối hợp hoạt động nghiên cứu triển khai công nghệ với Trung tâm Tài nguyên & Công nghệ nấm Cát Tiên (Đồng Nai). Như vậy, khả năng cung cấp nấm nuôi trồng có thể đạt tới hàng trăm ngàn tấn/năm.
Điều quan trọng là dự kiến số tiền đầu tư ban đầu không cao: 15-20 triệu USD/4năm (2005 -2009) và cho khả năng thu hồi vốn khá nhanh. Vấn đề là ngay từ bây giờ phải tính đến yếu tố tạo thương hiệu Nấm Việt Nam và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
BÍCH PHƯỢNG
