Một vụ án kinh tế bị hình sự hóa?

30/07/2004 21:18

Tòa án Nhân dân TPHCM đã có quyết định từ 26-8-2004 đưa ra xét xử vụ án “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và “cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng” tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Tân Việt (Tacombank). Đã có rất nhiều ý kiến cho rằng đây là vụ án kinh tế bị hình sự hóa. Điều đó gây ra những băn khoăn trong dư luận, giới doanh nghiệp và cả đội ngũ cán bộ tài chính - ngân hàng.

“Nhờ” luật hình sự xử lý hành vi kinh tế

Có thể tóm tắt vụ án kinh tế bị hình sự hóa này như sau: Công ty TNHH Hoàng Long từ 1994 là một doanh nghiệp kinh doanh nhập khẩu xe tải và các loại xe chuyên dùng khác. Giám đốc của công ty là ông Trần Phi Vân, đồng thời cũng là cổ đông sáng lập và thành viên HĐQT của Tacombank. Trong kinh doanh, phần lớn các hoạt động nhập khẩu của công ty này được thực hiện thông qua việc mở L/C tại Tacombank để mua hàng trả chậm từ Hàn Quốc.

Một vụ án kinh tế bị hình sự hóa? ảnh 1 — Trụ sở chính của Tacombank ở đường Hoàng Văn Thụ, quận Tân Bình. Ảnh: THÀNH TÂM

Nợ của Công ty Hoàng Long bao gồm nợ trong nước đối với Tacombank và nợ nước ngoài đối với các nhà xuất khẩu Hàn Quốc. Nợ trong nước gồm 290.000 USD tiền bảo lãnh (xấp xỉ 4,5 tỷ đồng) và 6 tỷ đồng nợ vay tín dụng. Nợ nước ngoài là 1.872.093 USD, công ty đang đàm phán với các chủ nợ.

Lãnh đạo Tacombank trước đây vào năm 2000 đã đưa vụ việc khởi kiện ra Tòa Kinh tế Tòa án Nhân dân TPHCM. Như vậy, đây là một tranh chấp kinh tế cần phải được giải quyết theo các trình tự đã được xác định theo quan điểm của Luật Tố tụng kinh tế. Nhưng khi Tacombank thay tổng giám đốc mới vụ việc đã được đưa ra “nhờ” luật hình sự xử lý.

Có khả năng trả nợ liệu có gọi là lừa đảo chiếm đoạt?

Tháng 5-2002, khi Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an TPHCM ra quyết định khởi tố vụ án tại Tacombank cùng Công ty Hoàng Long, bà Trần Phương Mai, vợ ông Trần Phi Vân và là Phó giám đốc công ty bị bắt tạm giam. Tháng 12-2003 Viện Kiểm sát Nhân dân TPHCM đã ra cáo trạng truy tố bà Mai với ông Vân về tội “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và 11 cán bộ Tacombank về tội “cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng”.

Cáo trạng đã quy kết hành vi lừa đảo và cố ý làm trái trong vụ án thể hiện ở chỗ: Công ty Hoàng Long đã không thực hiện thế chấp theo quy định mà thế chấp bằng các lô hàng nhập khẩu, đồng thời dùng các thủ đoạn gian dối để nhận hàng bán thu tiền và chiếm đoạt. Tổng số tiền mà Công ty Hoàng Long bị quy kết là đã chiếm đoạt của

Tacombank lên tới trên 2 triệu USD.

Thực tế, tính đến 30-1-2003, các khoản nợ cả USD và VNĐ của Công ty Hoàng Long đối với Tacombank đã được trả xong. Nghĩa vụ trả nợ còn lại của Công ty Hoàng Long đối với chủ nợ nước ngoài là1.872.093 USD đang tiếp tục được đàm phán, vì các đối tác này - cũng như Hoàng Long – đã bị phá sản do hậu quả của cuộc khủng hoảng tài chính khu vực. Theo thư đề nghị ngày 23-7-2003 của chủ nợ là Công ty Kuk Sung (Hàn Quốc) thì tỷ lệ nợ đàm phán mà Hoàng Long còn phải trả cho nước ngoài hiện nay chỉ vào khoảng 20%, tương đương 360.000 USD, tức là phía nước ngoài đã giảm 80%, tương đương với 1.500.000 USD.

Theo quy định hiện hành, chỉ khi nào Công ty Hoàng Long không trả được 360.000 USD này thì Tacombank mới trả thay theo trách nhiệm của ngân hàng bảo lãnh. Tuy nhiên, cho đến hiện nay, Tacombank chưa dùng một đồng nào trả thay cả, thì sao gọi là bị tổn thất bởi Công ty Hoàng Long được? Trong khi đó, tài sản bảo đảm cho khả năng trả nợ nước ngoài của Công ty Hoàng Long hiện có: tiền mặt 3,5 tỷ đồng, ngoại tệ 26.742 USD, một số tài sản khác đã qua giám định trị giá gần 500 triệu đồng, quyền sử dụng đất trị giá trên 3 tỷ đồng đã có khách hàng ký hợp đồng chuyển nhượng.

Đó là chưa kể đến cổ phần của Công ty Hoàng Long tại Tacombank trên 2 tỷ đồng. Như vậy, riêng tổng giá trị bảo đảm cũng đã suýt soát 10 tỷ đồng, nếu tiến hành đàm phán trả nợ dứt điểm 360.000 USD tương đương với 5,5 tỷ VNĐ, thì tài sản của Công ty Hoàng Long rõ ràng hoàn toàn bảo đảm.

Truy tố hình sự một vụ kinh tế liệu có phù hợp?

Như vậy, việc truy tố các cán bộ của Tacombank về tội danh cố ý làm trái gây hậu quả nghiêm trọng liệu có đúng không? Công ty Hoàng Long vẫn có khả năng trả hết nợ nước ngoài thì sao gọi là lừa đảo?

Hiện nay, có rất nhiều ý kiến xung quanh việc hình sự hóa một tranh chấp kinh tế tại Tacombank. Ông Phạm Minh Sơn, Chuyên viên Ban An ninh nội chính Thành ủy TPHCM cũng đã bày tỏ quan điểm trên Diễn đàn Doanh nghiệp ngày 30-4-2004: “Đây là vụ án kinh tế đơn thuần. Bị can đã bị tạm giữ gần 2 năm. Quan điểm giữa Viện Kiểm sát và Cơ quan Điều tra vẫn còn khác nhau ở một số nhận định về chứng cứ buộc tội. Gia đình bị can về cơ bản đã khắc phục xong hậu quả.

Theo Bộ luật Hình sự sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua, có thể cho bị can tại ngoại và tiếp tục khắc phục nốt hậu quả”. Tiến sĩ Dương Đăng Huệ, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự kinh tế của Bộ Tư pháp cho rằng nguyên nhân gây ra “hình sự hóa” trong các vụ án ngân hàng là do trình độ cán bộ tố tụng chưa đáp ứng được yêu cầu, nên đã lầm lẫn giữa tội phạm với hành vi vi phạm pháp luật dân sự. Do vậy, khi kết luận thường “ép” hành vi vi phạm pháp luật dân sự kinh tế sang tội phạm hình sự mà vụ Tacombank và Hoàng Long là một ví dụ.

Chắc chắn các cơ quan tố tụng sẽ phải xem xét lại vụ án này một cách nghiêm túc vì suy cho cùng, bản chất của tố tụng dù nó là tố tụng gì đi nữa cũng là góp phần đi tìm công lý. Bảo vệ công lý chính là việc áp dụng pháp luật đúng lẽ phải và phù hợp với lương tâm, nếu không, chỉ gây ra khổ đau, thiệt hại cho những người bị hàm oan. Sâu xa hơn nữa, việc hình sự hóa các quan hệ kinh tế – dân sự sẽ gây tổn hại trầm trọng đến môi trường đầu tư, phát triển của đất nước.

ANH KHUÊ