Nghiên cứu khoa học tại các khu công nghệ cao TPHCM: Thiếu người tài!

TPHCM chỉ có một đơn vị được gọi tên là Khu Công nghệ cao, nhưng hoạt động dưới mô hình tập trung về công nghệ cao (CNC), thực tế còn có 3 đơn vị nữa là Khu Nông nghiệp Công nghệ cao, Trung tâm Công nghệ Sinh học và Công viên Phần mềm Quang Trung. Tuy chưa thể đại diện cho CNC của cả TPHCM, nhưng qua 4 khu CNC tập trung này, có thể thấy được phần nào hình ảnh hoạt động CNC của TPHCM hiện nay.

Thiếu người tài cho Khu CNC

Hiện nay, tại Khu CNC TPHCM, theo đánh giá của UBND TPHCM, năng lực đội ngũ cán bộ công chức hiện có chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển. Thiếu đội ngũ cán bộ am hiểu về các lĩnh vực quản lý hoạt động khoa học công nghệ (KHCN), đào tạo và ươm tạo các doanh nghiệp KHCN, có năng lực triển khai các quy định nhà nước hiện hành một cách hợp lý, vừa có tầm tham mưu cơ chế, chính sách phục vụ phát triển dài hạn cho Khu CNC và hội nhập quốc tế...

Ngoài ra, tại Khu CNC hiện nay, Trung tâm R&D, Trung tâm Đào tạo, Vườn ươm doanh nghiệp chỉ có 2 nhà khoa học Việt kiều có kinh nghiệm và mối quan hệ rộng với các tổ chức cá nhân để liên kết hợp tác, còn lại phần lớn lực lượng làm nghiên cứu là sinh viên mới ra trường.

Theo chỉ đạo của UBND TPHCM, trong giai đoạn 2006 - 2010 Ban Quản lý khu CNC cần thu hút 50 tiến sĩ, thạc sĩ cho 5 phòng thí nghiệm. Hiện nay, khi năm 2008 đã gần hết, đây thực sự là thách thức lớn đối với Ban Quản lý khu CNC.

Vấn đề thiếu người tài ở Khu Nông nghiệp CNC lại hơi khác hơn một chút. Thực tế, đơn vị này mới thành lập và đi vào hoạt động từ tháng 10 năm 2004 nên số cán bộ trên đại học còn ít. Tuy nhiên, đã ít, trong 2 năm gần đây tại đây lại còn có 1 tiến sĩ và 2 thạc sĩ xin đi khỏi cơ quan!

Vấn đề thiếu hụt nhân lực trình độ cao còn trở nên bức xúc hơn ở Trung tâm Công nghệ Sinh học. Do yêu cầu triển khai dự án xây dựng trung tâm có quy mô lớn, dự kiến trung tâm này cần khoảng 300 - 400 người, trong đó 50% là cán bộ khoa học có trình độ thạc sĩ, tiến sĩ trở lên. Theo UBND TPHCM, hiện nay trung tâm đang rất thiếu cán bộ khoa học có trình độ nghiên cứu.

So với 3 đơn vị kể trên, Công viên Phần mềm Quang Trung (CVPMQT) đã phát triển hơn khá nhiều. Dự kiến đến 2012, CVPMQT sẽ thật sự phát triển hoàn chỉnh thành mô hình “đô thị công nghệ thông tin” ngang tầm với các khu công nghệ cao hàng đầu trong khu vực Đông Nam Á.

Đến nay tại CVPMQT có 6 đơn vị chuyên đào tạo về công nghệ thông tin (CNTT) và 2 doanh nghiệp chuyên đào tạo cho thị trường nước ngoài. Hiện có trên 8.300 người đang học tập thường xuyên, hàng năm có khoảng 400 - 600 người tốt nghiệp. Tuy vậy, cũng như các đơn vị làm việc trong lĩnh vực CNTT khác, đối với CVPMQT và các doanh nghiệp trong đó, vấn đề nguồn nhân lực đang là một trở ngại trong quá trình phát triển.

Nghiên cứu khoa học: chưa đáp ứng nhu cầu xã hội

Về hoạt động khoa học tại các Khu CNC, theo đánh giá của UBND TPHCM, Hội đồng Khoa học công nghệ Khu CNC hoạt động khá hiệu quả, ngay từ đầu năm 2003 hội đồng đã tham gia hầu hết các hoạt động mang tính định hướng, tư vấn cho các hoạt động khoa học công nghệ, đào tạo, ươm tạo trong Khu CNC.

Tuy nhiên do chưa có chính sách phù hợp cho hoạt động của hội đồng nên chưa tạo động lực để các thành viên đóng góp tích cực. Riêng Khu Nông nghiệp CNC, hiện nay việc triển khai xây dựng dự án vẫn chưa hoàn tất. Theo UBND TPHCM, trong thời gian qua đơn vị này đã triển khai thực hiện 6 đề tài cấp thành phố và cấp tỉnh.

Một đơn vị rất được kỳ vọng khác về nghiên cứu KHCN là Trung tâm Công nghệ Sinh học. Theo báo cáo mới đây nhất, sau 3 năm hoạt động, trung tâm đã thực hiện được 5 đề tài nghiên cứu cấp thành phố, 2 dự án P (dự án sản xuất thử nghiệm) và tham gia đề tài cấp bộ giai đoạn 2008 - 2010.

Các đề tài, dự án từ nguồn kinh phí cơ sở được tập trung nghiên cứu, ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ lĩnh vực nông nghiệp và y dược. Ngoài ra trung tâm còn tham gia vào chương trình phát triển rau an toàn của thành phố và sản xuất các bộ Kit (xét nghiệm chuẩn đoán) phục vụ cho chương trình tôm sú của thành phố.

Hiện trung tâm đã cử được 11 cán bộ đi học dài hạn thạc sĩ, tiến sĩ, tại các nước có nền công nghệ sinh học phát triển và thực hiện Chương trình đào tạo nguồn nhân lực công nghệ sinh học giai đoạn 2008 - 2012 cho thành phố.

Không tính đến CVPMQT, nơi không có nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, theo các chuyên gia, thực tế không thể không công nhận các khu CNC này đã có nhiều cố gắng trong nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, những cố gắng này chưa hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu xã hội đề ra.

Mặc dù các đơn vị đã có những nghiên cứu, nhiều nghiên cứu đã áp dụng tốt vào thực tiễn, nhưng với vai trò “đầu tàu” của các khu công nghệ cao tập trung, người ta vẫn đặt những yêu cầu cao hơn như vậy cho các đơn vị này.

Có lẽ, để đáp ứng được yêu cầu phát triển và có nhiều đóng góp cho khoa học công nghệ hơn nữa, bài toán đầu tiên mà các khu CNC cần giải, là vấn đề mà họ đang gặp phải hiện nay: thiếu người tài!

Hạnh Dung