Người nhạc sĩ viết về những dòng sông

Tuổi xuân, cuộc đời, tình yêu của nhạc sĩ Trần Hữu Pháp đã dành trọn cho đất nước, cách mạng và nhân dân. Những sáng tác của ông đã đi cùng năm tháng và trở thành những bài ca quen thuộc của nhiều thế hệ. Hiện nay, dù đã qua cái tuổi bát thập, ông vẫn ấp ủ và bận rộn với những sáng tác âm nhạc mới.

60 năm đam mê sáng tác âm nhạc

Nhạc sĩ Trần Hữu Pháp sinh ra và lớn lên trong một gia đình nho giáo nghèo tại huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định. Từ năm 1946, chàng trai Trần Hữu Pháp đã thoát ly gia đình phục vụ cách mạng. Trong 60 năm sau đó, ông đã gắn bó với nhiều vùng đất của Tổ quốc.

Từ Thiếu sinh quân ông về Sở văn hóa - Thông tin Liên khu V. Đây là nơi ông có sáng tác đầu tay với bài hát Ước mơ xanh. Đến tháng 10 năm 1954, ông tập kết ra Bắc và vào Đoàn thanh niên xung phong trung ương. Thời kỳ này ông viết cho Đoàn một số tiết mục múa hát như: Hò đắp đường, Mở đường về phía, Bài ca tình nguyện... Sau đó ông được điều về Trung ương Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam và làm công tác biên tập ở Báo Tiền Phong, Nhà xuất bản Kim Đồng.

Sau khi học xong khóa sáng tác dành cho các trưởng đoàn văn công do nhạc sĩ Lưu Hữu Phước phụ trách, ông được phân công về Ban biên tập âm nhạc tại Nhà xuất bản Âm nhạc (Bộ Văn hóa). Trong những năm chiến tranh ác liệt, ông đã tình nguyện đi thực tế ở tuyến lửa Quảng Bình, Vĩnh Linh cùng với một số nhạc sĩ Hoàng Vân, Xuân Giao, Phạm Tuyên... Thời gian sau đó, ông được điều về phụ trách âm nhạc tại Đài phát thanh Hà Nội; là một trong những người đầu tiên cùng với một số văn nghệ sĩ như Tô Hoài, Hồ Bắc, Bùi Hạnh Cẩm, nữ thi sĩ Anh Thơ, Phan Thị Thanh Nhàn tham gia thành lập Hội Văn nghệ Hà Nội.

Năm 1975, khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, ông với nhạc sĩ Mai Sao - chỉ huy dàn nhạc giao hưởng đi cùng chuyến xe qua cầu Hiền Lương. Sung sướng vì đất nước được thống nhất và sạch bóng quân thù ông đã tự mình xuống xe đi bộ 18 cây số đến Đông Hà, rồi đón chiếc xe của Nhà máy nước vào Huế. Trên đường vào Huế, vết tích chiến tranh đã để lại nhiều cảm xúc mạnh mẽ và ông đã viết nên bài hát Tiến về Thành Huế. Bài hát này đã được Nghệ sĩ Nhân dân Trung Kiên, Quý Dương hát và phát sóng trên Đài Tiếng nói Việt Nam lúc ấy. Và vì là một trong những người đầu tiên tiếp thu Đài phát thanh Huế, ông được giao làm trưởng phòng văn nghệ cho đến khi thành lập Hội Văn nghệ Bình Trị Thiên.

Trong dịp ông tham dự Hội nghị âm nhạc quốc tế Mùa xuân Praha 1984, nhạc sĩ Trần Hữu Pháp đã sáng tác bài Mùa xuân Praha được Đài Phát thanh Praha dàn dựng. Đến Liên Xô, nhạc sĩ Trần Hữu Pháp viết bài Còn mãi trong tôi chiều Mátxcơva và bài Người về Paris để nhớ đến Bác Hồ khi Người hoạt động ở Pari trong hoàn cảnh vô cùng gian khổ. Và trong hàng loạt tác phẩm của Trần Hữu Pháp đã đoạt giải trong nước và quốc tế, bài Hành khúc dưới ngọn cờ hòa bình đã được chọn làm bài ca chính thức của phong trào thiếu niên và nhi đồng quốc tế tại Bulgaria.

“Những dòng sông tôi đã đi qua”

Gắn bó nhiều năm với Hà Nội và Huế, nhưng sáng tác của ông không chỉ bó hẹp trong hai địa phương đó. Hầu như đặt chân tới đâu, chiếc “ăng-ten” âm thanh trong lòng ông cũng rung động mãnh liệt. Không tính những bài viết về Hà Nội, Huế và quê hương Bình Định, nhiều tên đất tên làng và nhất là tên sông đã “vào” trong sáng tác của ông. Nào Bến Hải yêu thương, Hoa hồng trên sông Thạch Hãn, Bình minh sông Gianh... rồi Mênh mông sông Hàn, Khát vọng sông Trà, Krông Ana biếc xanh, Tìm em sông Hậu sông Tiền...

Các ca sĩ Huế đang trình bày những ca khúc của nhạc sĩ Trần Hữu Pháp.

Trong một lần “tự bạch”, ông cho biết: “Tuổi thơ của tôi ra đi từ một dòng sông quê hương (Lại Giang) và qua hai cuộc chiến tranh, những dòng sông trên quê hương đã cho tôi nhiều cảm xúc...”. Vậy nên “Tuyển tập ca khúc Trần Hữu Pháp” (tập I) xuất bản nhân dịp ông tròn 70 tuổi đã mang tên Những dòng sông tôi đã đi qua. Nối tiếp đó, trong năm 2012 vừa qua, nhạc sĩ Trần Hữu Pháp đã tổ chức đêm nhạc Trần Hữu Pháp - Những dòng sông tôi đã đi qua tại Huế. Đây là sự tiếp nối “Tuyển tập ca khúc Trần Hữu Pháp” năm 2002 nhưng ở trình độ cao hơn, nghệ thuật hơn và được chắt lọc nhiều hơn. Từ Quê hương một sắc dừa xanh viết về Bình Định đến Em bé Bảo Ninh và Những dòng sông tôi đã đi qua đều toát lên những nỗi niềm riêng đầy ký ức trong cuộc đời của nhạc sĩ.

Và có lẽ, vì đã gần 40 năm sống, công tác ở Huế và có vợ là người Huế nên nhạc sĩ Trần Hữu Pháp đã ưu ái dành tặng cho khách mời trong đêm nhạc nhiều bài hát hay về Huế. Đó là các ca khúc Bài ca từ Huế yêu thương, Huế vấn vương, Nhịp cầu người đã đi qua, Khi tôi xa Huế, Người về cầu ngói Thanh Toàn, Bên dòng sông thơ, Ai về núi Ngự sông Hương…

Đặc biệt, ca khúc Dòng sông ai đã đặt tên do nhạc sĩ Trần Hữu Pháp viết vào năm 1982 với những ca từ như “Mùa thu trăng lên trên bến Phu Văn Lâu xưa ai ngồi, ai câu, ai sầu ai thảm, ai thương ai cảm, ai nhớ ai trông ... Dòng sông hôm nay in bóng sao bay cho ai về mê say câu hò còn vang vọng, ai mơ ai mộng, ai đợi ai chờ...” được đánh giá là bài hát hay nhất về Huế sau năm 1975.

Đã qua chặng đường 80 mùa xuân cùng với 60 năm đam mê âm nhạc, nhạc sĩ Trần Hữu Pháp được Nhà nước tặng thưởng Huy chương “Vì sự nghiệp văn học nghệ thuật”, Huy chương Kháng chiến chống Pháp hạng nhì và Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng nhất. Mặc dù vậy nhưng ông vẫn âm thầm lặng lẽ để sưu tầm nhạc dân gian để hoàn thành tiếp những tuyển tập ca khúc mới. Đó là bài hát ru Nguồn gốc hô bài chòi của Bình Định quê ông và tập ca khúc Gửi Huế cung đàn.

NGUYỄN VĂN TOÀN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Các nghệ sĩ trẻ biểu diễn "Trăng soi Hoàng Triều"

Lan tỏa âm nhạc dân tộc

“Giai điệu vừa hiện đại, vừa hoài cổ. Màu sắc âm nhạc dân tộc kết hợp cùng dàn nhạc giao hưởng tuy không mới với giới mộ điệu dòng nhạc thính phòng, nhưng với nhiều người, đây là một cánh cửa để tìm hiểu thêm về âm nhạc dân tộc, văn hóa”, nghệ sĩ đàn tranh và piano nổi tiếng Trí Nguyễn (sống tại Pháp) nhận định về tác phẩm Trăng soi Hoàng Triều.

Phim

Kích cầu phim Việt ra rạp

Chiều 21-9, Cục Điện ảnh Bộ VH-TT-DL phối hợp 4 nhà phát hành lớn (CJ CGV Việt Nam, Galaxy Cinema, Lotte Cinema, BHD Star Cineplex) và các đạo diễn, nhà sản xuất tổ chức họp báo “Thúc đẩy điện ảnh Việt hậu Covid-19”. 

Mỹ thuật

“Thủy” vào Nam gỡ rối tơ vò

Bùi Thanh Thủy trở lại TPHCM, vẫn trong veo, nhẹ tênh và tơ vò lắm mối. Triển lãm cá nhân Thủy diễn ra tại WiteSpace, The Factory (15 Nguyễn Ư Dĩ, phường Thảo Điền, quận 2) từ 25-9 đến 4-10 như lời chào ngọt ngào mà nữ họa sĩ Hà Nội gửi tới thành phố sôi động và mến khách bậc nhất cả nước.

Sân khấu

14 vở diễn sẽ tụ hội về Liên hoan sân khấu Thủ đô

Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam cho biết, Liên hoan sân khấu Thủ đô lần thứ IV - 2020 sẽ diễn ra từ 26-9 đến 3-10 tại Hà Nội với sự tham gia của 14 đơn vị nghệ thuật đến từ nhiều tỉnh, thành phố.

 

Sách và cuộc sống

Ra mắt bộ sách về 8 danh họa vĩ đại của thế giới

Bộ sách minh họa về nhiều chủ đề của NXB Laurence King (Anh quốc) với tên gọi Đây là, trong đó có một số cuốn giới thiệu các họa sĩ tiêu biểu của mỹ thuật phương Tây vừa được Đông A và NXB Dân Trí giới thiệu đến độc giả Việt Nam. 

Sáng tác

Rừng

Chiều nay
Tôi trở lại khu rừng của mình
Cây cối chim muông hè nhau đánh đuổi