Nhà siêu mỏng ở TPHCM: Giải quyết cách nào?

Hiện tượng nhà siêu mỏng không phải là chuyện quá mới trong quá trình phát triển đô thị ở TPHCM cũng như nhiều tỉnh thành khác trong cả nước. Tuy vậy, sự tồn tại của nó vẫn gây ra nhiều bức xúc trong dư luận.

Ưu thế nhà... mặt tiền

Nhà siêu mỏng thường được xây dựng trên diện tích nhỏ bé còn lại của một căn nhà đã bị giải tỏa một phần trước đó. Việc không thể giải tỏa hết những ngôi nhà này, xuất phát từ một quy định khác của pháp luật, đó là chỉ được giải phóng mặt bằng trong ranh giới của dự án. Phần ranh giới được xác định tới đâu thì cơ quan giải phóng mặt bằng được giải tỏa đến đó cho dù ranh giới ấy chỉ chạm đến lưng chừng của một ngôi nhà nào đó. Diện tích đất còn lại, tuy rất nhỏ nhưng vẫn thuộc quyền sử dụng của người dân.

Thế nhưng, theo ông Trần Minh Thơ, Trưởng ban Đền bù giải phóng mặt bằng quận Bình Thạnh, đó cũng chưa phải là vấn đề quan trọng nhất. Mấu chốt là ở chỗ miếng đất còn lại dù nhỏ bé song đa phần đều là đất mặt tiền. Trong thời buổi đất mặt tiền có giá, có điều kiện… làm ra tiền thì mảnh đất dù nhỏ cũng chẳng mấy ai muốn “bỏ đi”. Trên thực tế đã có khá nhiều người dân giữ lại những mảnh đất nhỏ bé này và làm ăn phát đạt.

Sự tấp nập của tiệm giặt ủi T&T góc đường Huỳnh Văn Bánh và Phan Đình Phùng, quận Phú Nhuận là một điển hình. Ở đây, hầu như lúc nào cũng có khách và quần áo đem đến giặt ủi của khách hàng luôn treo kín tiệm. Dường như diện tích nhỏ bé của tiệm với chiều ngang khoảng 5m và nơi rộng nhất hơn 1,5m (đây là một ngôi nhà hình tam giác) không gây khó khăn gì cho công việc kinh doanh của chủ nhà.

Tiệm giặt ủi T&T nhỏ bé là kết quả của việc cải tạo, xây dựng mới đường Huỳnh Văn Bánh cách nay gần 10 năm. Cách tiệm T&T không xa, trên các đường Hoàng Hoa Thám, Vạn Kiếp, Phan Văn Trị của quận Bình Thạnh cũng có vài ngôi nhà siêu nhỏ với những hình thù rất kỳ dị. Có những ngôi nhà dài và dẹp với một đầu cong như chiếc thuyền… Chúng vẫn tồn tại mặc dù ông Trần Minh Thơ khẳng định “không bao giờ chính quyền địa phương cấp phép xây dựng cho những ngôi nhà như vậy”.

Hay như dự án xây dựng đường Tân Sơn Nhất - Bình Lợi mặc dù còn đang trong giai đoạn đền bù, giải phóng mặt bằng nhưng tại đây cũng đã xuất hiện nhiều mảnh đất siêu nhỏ trong các khu vực đã giải tỏa xong. Ngay tại giao lộ giữa đường Phan Văn Trị và đường Tân Sơn Nhất-Bình Lợi (đang giải tỏa) chúng tôi đếm được 2 nền nhà siêu nhỏ với bề ngang chỉ hơn 2,5m và sâu hơn 1,5m. Cả hai nền đều được rào lại cẩn thận và một trong số đó treo bảng số nhà 352/13 phường 11 quận Bình Thạnh.

Đường Tân Sơn Nhất-Bình Lợi theo kế hoạch sẽ là một trong những đường nội đô quan trọng của thành phố. Do vậy, một miếng đất mặt tiền ở đây dù là nhỏ vẫn gây sự chú ý rất lớn đối với không ít người.

Chưa bao giờ TPHCM cho phép tồn tại những ngôi nhà siêu mỏng và nhỏ như vậy. Quyết định 22 từ những năm 1990 và sau này là Quyết định 106 về đền bù giải phóng mặt bằng do UBND TPHCM ban hành đều khẳng định rất rõ, người dân không được xây dựng nhà trên những mảnh đất không đủ diện tích theo quy định. Nhà nước khuyến khích người dân bán lại phần đất này cho Nhà nước hoặc những hộ xung quanh.

Trường hợp người dân có thể “hợp khối” cùng xây nhà với các hộ xung quanh thì chính quyền địa phương sẽ xem xét nhưng chấp thuận hay không còn phải tùy thuộc vào quy hoạch của toàn khu vực. Luật rất rõ như vậy nhưng trên thực tế nhiều địa phương không thực thi được.

Hai nhà siêu mỏng nằm gần nhau trong dự án Tân Sơn Nhất - Bình Lợi. Ảnh: Đức Trí

Giải quyết triệt để từ khâu giải tỏa

Một trong những địa phương đi đầu trong việc chọn giải pháp này là quận Tân Phú. Theo lãnh đạo của Phòng Quản lý Tài nguyên - Môi trường quận Tân Phú, khi tiến hành đền bù giải phóng mặt bằng, nếu nhận thấy ngôi nhà nào mà phần diện tích còn lại không đủ để xây nhà theo quy định của pháp luật thì quận vận động người dân cho giải tỏa luôn cả căn nhà. Phần đất giải tỏa thêm này sẽ được sử dụng để xây dựng các công trình công ích như vườn hoa, chốt dân phòng hoặc nhà vệ sinh công cộng.

Trường hợp người không đồng ý giải tỏa trắng ngôi nhà của mình thì chính quyền sẽ… quản lý chặt việc xây dựng, cương quyết không cho xây nhà hay bất cứ công trình nào khác không phù hợp với quy định của pháp luật.

“Giải phóng mặt bằng kết hợp chỉnh trang đô thị” - Đó là quan điểm của Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM trong việc giải quyết tận gốc tình trạng nhà siêu mỏng và tái lập lại bộ mặt đô thị thành phố theo hướng hiện đại, văn minh hơn. Theo ông Trần Chí Dũng, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM, nếu khi giải tỏa để làm đường mà thành phố giải tỏa luôn được cả các ô phố ổ chuột nằm dọc 2 bên đường thì đây sẽ là điều kiện tuyệt vời để thành phố chỉnh trang lại đô thị, xây dựng nên các khu phố hoàn toàn mới.

Thế nhưng, để làm được điều này buộc Nhà nước phải thay đổi một số quy định hiện hành về đền bù, giải phóng mặt bằng mà trước hết là phải thay đổi quy định giải tỏa theo ranh dự án bằng quy định giải tỏa theo yêu cầu thực hiện dự án và chỉnh trang đô thị của thành phố. Tất nhiên, chi phí cho đền bù, giải phóng mặt bằng cho cả một diện tích lớn như vậy sẽ không nhỏ nhưng bù lại phần đất giải tỏa thêm được, Nhà nước có thể bán đấu giá, thu lại tiền.

Sở Quy hoạch - Kiến trúc cũng cho rằng, giải quyết tình trạng nhà siêu mỏng là phải giải quyết từ khâu bền bù, giải phóng mặt bằng. Không nên “cho ra đời” các mảnh đất siêu nhỏ để rồi từ đó cứ canh cánh tìm cách quản lý không cho xây dựng trên đó. Mọi việc xây dựng khác đều phải tuân theo các quy định của pháp luật. 

NGUYỄN KHOA

Các tin, bài viết khác