Cây nho là quà tặng của thiên nhiên dành cho vùng đất Ninh Thuận ngập tràn nắng gió. Nhưng loại cây trái mới được du nhập vốn mang cơm áo, phồn vinh đến cho người trồng, lại đỏng đảnh như một tiểu thư, ngày càng trở nên khó tính và èo uột với nhiều chứng bệnh phát sinh khiến người trồng nho gặp không ít lao đao…
Nho xanh “yểu mệnh”
Năm nay cây nho bị mất mùa, những giàn nho trĩu trái thế này không nhiều. Ảnh: H.V.M
Dưới nắng gió chói chang, anh Phạm Trung Nhân ra sức tưới nước cho vườn táo lưa thưa. Cạnh vườn anh Nhân cũng là những vùng táo mới trồng của các chủ hộ trong xóm. “Ở đất này chỉ có cây nho mới là cây cơm áo. Nhưng vừa rồi trồng cây nho xanh thất bại nên bà con phải chặt bỏ, trồng cây táo kiếm chút ít thu nhập, chờ chừng vài năm sau trồng lại cây nho nhưng là nho đỏ chứ không phải là nho xanh...” -anh Nhân buồn bã giải thích. Cũng như hầu hết người trồng nho ở Phước Thuận -một trong những xã trồng nho trọng điểm của huyện Ninh Phước, năm 2000, ngay sau khi được ngành khuyến nông tỉnh Ninh Thuận giới thiệu giống nho xanh NH-01-48, anh Nhân cùng đông đảo người trồng nho ở thôn Thuận Hòa đã phá bỏ giống nho đỏ (Red Cardinal) vốn được coi là loại nho “truyền thống” của đất nho Ninh Thuận để trồng loại nho mới này. Nhưng chỉ được vài năm, bà con ở đây đã lần lượt phá bỏ nho xanh để trồng táo hay rau màu nhằm cải tạo đất chờ trồng lại nho đỏ. “Mới nghe qua thấy dễ ăn nên bà con ai cũng hăm hở. Nhưng khi trồng mới thấy nhiều nhược điểm.
Nho xanh mỗi vụ kéo dài đến 120 ngày, 1 năm chỉ làm được 2 vụ, khó chăm sóc, nhiều sâu bệnh, chi phí cao. Đã thế, giá cả lại bấp bênh rất khó bán...” -anh Phạm Lâm Trang, người vừa mới chặt bỏ 2 sào nho xanh để trồng táo, nói. Ngay cả những lái nho cũng không mấy mặn mà với giống nho xanh. Anh Lý Huyền -một lái nho và cũng là người trồng nho kỳ cựu ở Phước Thuận, cho biết người mua ai cũng thích trái nho to, ngọt. Nhưng nho xanh do dài ngày quá nên chủ vườn cũng như lái nho ít ai để đủ ngày vì sợ đủ điều bất trắc, nhất là thời tiết, bởi vậy nên trái nho bán ra thường không đạt độ chín. Trong khi đó trái nho đỏ ngắn ngày hơn nên khi bán ra thường đạt độ ngọt hơn. Từ những nhược điểm đó, đến nay, hơn hai phần ba diện tích nho xanh đã bị người trồng chặt bỏ để chờ trồng lại nho đỏ. Chỉ riêng ở Phước Thuận -nơi hưởng ứng dự án trồng nho xanh mạnh nhất huyện Ninh Phước- trong tổng số 80 ha nho xanh trồng năm 2000, đến nay đã có gần 90% diện tích bị chặt bỏ.
Nho đỏ già cỗi
Nho an toàn Ba Mọi được lựa chọn để chuyển vào các siêu thị ở TPHCM.
Ông Phạm Ngọc Chín, người trồng nho lão luyện, cho biết giống nho đỏ được ưa chuộng bởi thời gian quay vụ chỉ chừng 90-100 ngày, nên mỗi năm có thể thu được 3 vụ, trong khi nho xanh chỉ 2 vụ/năm. Cây nho lúc trổ hoa nếu bị nắng nóng cao độ sẽ làm bông nám, còn mưa lớn sẽ bị ung thối, cả hai đều làm cho cây nho thưa trái, giảm năng suất. Còn đến khi trái nho già, ươm, nếu mưa gió kéo dài sẽ gây bệnh thán thư (ung thối) cả cuống và trái. Thời vụ ngắn ngày của nho đỏ giúp tránh được những đợt nắng nóng, mưa gió đột xuất, vụ này mất được vụ sau bù đắp. Nho đỏ cũng có sức sống mạnh hơn, lá dày, mức độ sâu, bệnh cũng ít hơn. Việc bán trái nho đỏ cũng dễ dàng hơn. Đến như trái nho đỏ hạng chót cũng có nhiều người thu mua để làm mật, rượu –điều không dễ thấy so với trái nho xanh.
Nhưng giống nho đỏ tính ra cũng đã cỗi già, bộc lộ một số nhược điểm. “Hồi mới trồng, mỗi gốc nho đỏ ít nhất cũng đứng được 5 năm, cành lá khỏe, trái đã sai lại lớn. Nhưng giờ chỉ chừng 3 năm là phải phá gốc trồng mới lại. Cành lá cũng yếu ớt hơn nên trái cũng tệ hơn...” -ông Nguyễn Minh Đường ở Phước Thuận, nhận xét. Để phần nào khắc phục những nhược điểm này, Viện Nghiên cứu cây bông Nha Hố –nơi nghiên cứu, lai tạo, cung ứng cây nho giống cho người trồng– đã giúp nông dân giải pháp phục tráng giống nho đỏ Red Cardinal bằng cách cấy ghép thân giống nho đỏ này vào gốc cây nho dại từ ba bốn năm nay. Nhưng đây cũng chỉ là giải pháp tạm thời, người trồng nho vẫn hằng mong có một giống nho mới tốt hơn để thay cho giống nho đỏ Red Cardinal.
Thương hiệu nho an toàn?
Cây nho mang lại lợi nhuận đáng kể cho người trồng nho. Nhưng ngoài việc tiềm năng đất đai chưa được tận dụng, những phương thuốc đặc hiệu với một số ít bệnh vẫn chưa có được, nỗi bức xúc của người trồng nho là giá trái nho còn thấp trên mặt bằng giá cả các loại trái cây. “Nói thật, tụi tui buôn nho lâu đời vẫn chưa thấy lúc nào trái nho bị ế chợ. Nhưng tiếc là trái nho của mình luôn bị người tiêu dùng ngán ngại vì cho rằng nho bị xịt thuốc nhiều. Giá mà mình có được trái nho an toàn, nghĩa là không có thuốc trừ sâu đọng lại trong trái nho khi hái thì chắc giá nho còn cao hơn nữa...” -chị Thủy, một lái nho lâu năm ở chợ đầu mối nho Phan Rang cho biết. Đây cũng là ý kiến của hầu hết các lái nho ở Ninh Thuận. Còn người trồng nho gần như ai cũng nhận được lời than phiền này từ rất lâu rồi và họ cũng đã cố gắng tìm kiếm các giải pháp ngăn giảm sâu bệnh hại nho thay vì dùng toàn các loại thuốc hóa chất.
“Phải làm sao có trái nho an toàn được các cơ quan chuyên trách chứng nhận để bán ra người trồng nho mới có thể tạo được sự tin cậy của người tiêu thụ, mình có bán giá cao họ cũng sẵn sàng mua...” -ông Nguyễn Văn Mọi, chủ thương hiệu “nho an toàn Ba Mọi” ở Thuận Hòa, kể lại hành trình tìm kiếm thương hiệu cho một vùng nho Ninh Thuận của mình. Cơ hội đầu tiên được Ba Mọi nắm bắt là tham gia dự án trồng cây nho xanh NH-01-48 từ lai tạo của Viện Nghiên cứu cây bông Nha Hố. Cùng với việc trồng giống nho mới này, Ba Mọi cũng là một trong những người đầu tiên tham gia dự án trồng nho theo hướng hữu cơ sinh học và dùng các chế phẩm sinh học trong canh tác nho -chăm bón nho bằng các loại phân hữu cơ, vi sinh cũng như phòng trừ sâu rầy bằng các chế phẩm vi sinh thay vì các loại thuốc hóa chất. Thành công với phương thức trồng trọt mới ngay ở những mùa đầu, vài năm sau Ba Mọi tiến hành đăng ký, kiểm nghiệm để đưa trái nho thương hiệu của mình vào các siêu thị ở TPHCM. Sau đó, năm 2004 có thêm nho an toàn Ninh Phú của 8 hộ trồng nho ở xã Thành Hải (TP Phan Rang, Tháp Chàm). “Cũng là để tạo đầu ra ổn định cho người trồng nho và để bà con mình quen dần lối sản xuất mới, có bài bản kỹ thuật hiện đại, đáp ứng được đòi hỏi của thị trường...” -anh Lê Trung Hiếu, phó chủ nhiệm phụ trách kinh doanh HTX nho Ninh Phú, nói.
Giá trị của trái nho và các sản phẩm từ nho có thương hiệu được nâng cao hiện là sự thao thức của những người gắn bó với cây nho ở Ninh Thuận. “Tụi tui chỉ biết cày cục làm ra trái nho. Còn việc làm sao để có thương hiệu cho trái nho cũng như các sản phẩm chế biến từ trái nho thì cần phải có nhà đầu tư. Nếu được, người trồng nho tụi tui sẵn sàng sản xuất để bán nguyên liệu cho họ. Chỉ e họ mua được lúc đầu, còn về sau thì lại ép xách, sai lời hứa với tụi tui...” -một số người trồng nho ở Ninh Thuận bày tỏ.
Huỳnh Văn Mỹ
