Thuê đất ô nhiễm để trồng rau (!)

* Hàng trăm hécta đất nông nghiệp bị ô nhiễm ở các quận, huyện ngoại thành đang được trưng dụng để trồng rau xanh

Làn sóng... thuê đất trồng rau

Tại khu đô thị mới phường Thới An quận 12, xen lẫn trong những dãy nhà cao tầng đang thi công dang dở là những ruộng rau muống xanh mơn mởn, chạy ngút ngàn. Chị Nguyễn Thị Tuyết, quê ở Hà Nam cho biết, chị và những đồng hương của chị phải trả cho người dân địa phương hàng chục triệu đồng/năm/hécta để được trồng rau ở đây.

Rau trồng xen lẫn với mồ mả tại Gò Vấp.

Theo chị Tuyết, công việc này cũng không đơn giản, cứ sáng sớm là phải có mặt ở cánh đồng cho đến chiều tối mịt mới trở về nhà. Đêm khuya lại phải chạy ra ruộng để cắt rau, chuẩn bị cho phiên chợ sớm.

Anh Lê Văn Nghệ, cũng quê ở Hà Nam, đã trải qua 8 năm thuê đất trồng rau, từ Tam Bình (Thủ Đức) Thạnh Xuân qua Tân Thới Hiệp giờ đến Thới An (quận 12), cho hay: “Trồng rau muống nước khá có ăn. Một người ở quê vào, thấy ở đây dễ kiếm tiền, liền kéo theo anh em, họ hàng vào theo. Từ Thới An, Thạnh Lộc, Thạnh Xuân, Tân Thới Hiệp… hễ nơi nào có đất trống là họ kéo nhau vào thuê. Cho thuê đất là những người kinh doanh đất, thay vì đất bỏ không cắm sào chờ được giá để bán, giờ có người thuê thì… gật ngay”.

Đi vòng qua các xã Thới Tam Thôn, Đông Thạnh, huyện Hóc Môn, chúng tôi thấy quanh các cánh đồng lúa là những ruộng rau. Trưởng ấp Tam Đông, xã Thới Tam Thôn cho biết: “Những ruộng rau này là của dân ở Từ Sơn, Bắc Ninh vào đây thuê đất trồng. Năm trước chỉ có vài chục người còn giờ thì đã lên tới hàng trăm người”.

Giữa cánh đồng rau hơn 3 ha những căn chồi tạm bợ liên tục mọc lên những năm qua. Vợ chồng anh Sơn - một trong những gia đình ở đây tâm sự: “Nghe người ở quê vào đây thuê đất trồng rau, hàng tháng có tiền triệu gửi về quê nên vợ chồng đùm túm vào đây làm thử… mà quả là có ăn thiệt”.

Đất ô nhiễm... nuôi cây rau

Quanh khu đất của vợ chồng anh Sơn là… những nấm mộ. Mùa mưa còn đỡ, vào mùa nắng thiếu nước, vợ chồng Sơn cùng nhiều người trồng rau khác chỉ còn cách lấy nước ngầm, khoan tại chỗ để tưới cho rau. Đến Thới Tam Thôn, dễ dàng thấy những ruộng rau muống và rau nhút nằm sát bờ tường của các nhà máy, xí nghiệp đang mọc xanh tốt trên dòng nước thải đen ngòm…

Không chỉ ở Hóc Môn, trên địa bàn quận 12, người dân trồng rau cũng tập trung thuê đất ô nhiễm ở các phường Thới An và Hiệp Thành, Tân Chánh Hiệp. Nhiều năm nay, cây lúa ở vùng này cũng không mọc nổi trên những khu đất ô nhiễm gần các nhà máy, xí nghiệp, nên người dân ở đây đang có xu hướng cho thuê hoặc tự mình chuyển sang trồng rau kinh doanh, đặc biệt là rau nhút.

Rau nhút trên thị trường hiện có giá đến 3.000 đồng/bó từ 4 - 5 cọng rau nhút. So ra, trồng rau nhút còn lãi cao hơn trồng lúa nên người dân càng ham. Vì vậy, không phải ngẫu nhiên mà kết quả điều tra của Chi cục Bảo vệ thực vật thành phố cho thấy, trên địa bàn quận 12 có nhiều ruộng rau ô nhiễm nhất so với các quận, huyện ngoại thành khác.

Anh Trần Văn Quang, cán bộ khuyến nông xã Đông Thạnh cho biết: “Rau trồng cạnh nhà máy, xí nghiệp không có hệ thống xử lý nước thải mà vẫn bán cho người tiêu dùng thì rất nguy hiểm...”

NGUYỄN PHƯƠNG LAM 

Giáo sư - Tiến sĩ khoa học Lê Huy Bá, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Quản lý môi trường - Đại học Công nghiệp TPHCM

Trồng rau trên đất ô nhiễm: Rất nguy hiểm

Giáo sư - Tiến sĩ khoa học Lê Huy Bá (ảnh) - một trong những chuyên gia hàng đầu về môi trường của Việt Nam cho rằng tận dụng những mảnh đất trống để trồng trọt là điều tốt. Nhưng đó không phải là một nền nông nghiệp hiện đại, nhất là khi việc trồng trọt lại được phát triển trên những diện tích đất đã bị ô nhiễm.

Giáo sư Bá nói: Về cơ bản nhiều loại rau không sống được ở những vùng đất bị ô nhiễm. Tuy nhiên, một số loại rau thủy canh như rau muống, rau nhút và rau càng cua với đặc tính tích hợp được nhiều loại kim loại nặng nên vẫn phát triển tốt ở ngay những vùng đất bị ô nhiễm. Ăn phải những loại rau trồng trong vùng bị ô nhiễm, thoạt đầu người ăn sẽ không có cảm giác bị ngộ độc. Thế nhưng, một khi kim loại nặng đã vào cơ thể, chúng sẽ tích ở trong gan, mỡ và thận…về lâu dài sẽ gây ra nhiều bệnh nguy hiểm, đặc biệt là ung thư.

-Những loại rau thủy canh trồng trên loại đất bị ô nhiễm do hóa chất gì thì sẽ tích hợp các kim loại nặng nguy hiểm như ông nói?

- Đó là những vùng đất bị ô nhiễm do chất thải không được xử lý đúng chuẩn của một số ngành công nghiệp như xi mạ, dệt, nhuộm, cơ khí, sản xuất ắc quy, đóng tàu…

- Trồng rau gần mồ mả có bị ô nhiễm không thưa ông?

- Nếu đó là những khu mộ lâu năm thì không đáng lo lắm. Tuy nhiên, nếu là mộ mới và người chết bị những bệnh truyền nhiễm thì trồng rau ở đó cũng không tốt. Vi khuẩn gây bệnh cho người chết có thể bám vào rau, nhất là các loại rau có lông tơ như rau húng, rau mơ… để lan truyền đến người sử dụng rau

- Bằng mắt thường, người tiêu dùng có thể phân biệt được rau nào trồng trong vùng ô nhiễm và không trồng trong vùng ô nhiễm không, thưa giáo sư?

- Rất khó phân biệt. Ngay cả những nhà khoa học muốn xác định rau nào bị ô nhiễm cũng phải tiến hành các thí nghiệm lý, hóa để kiểm chứng. Thế nhưng, nếu nhìn kỹ thì cũng có thể nhận thấy rau muống bị nhiễm độc dầu thường có lá xanh bóng, đậm, phiến lá dày hơn bình thường. Rau nhút, rau càng cua khó hơn và hầu như không phân biệt được bằng mắt thường. Do vậy, vấn đề là ngành chức năng phải ngăn chặn không cho trồng trọt rau ở những vùng đất bị ô nhiễm

- Có cách nào xử lý vùng đất bị ô nhiễm không thưa giáo sư?

- Chỉ có cách tách lớp đất bị ô nhiễm, đem đi xử lý, lọc lại. Thế nhưng cách này rất tốn kém. Cách duy nhất để đất không bị ô nhiễm là giữ không cho chúng bị ô nhiễm. Chỗ nào lỡ bị rồi thì khoanh vùng lại, không cho lan ra các vùng đất xung quanh và không cho trồng trọt ở đây

- Cảm ơn giáo sư

NGUYỄN KHOA

Các tin, bài viết khác