Vì sao dân không “gõ cửa” tòa?

Điều 39 Luật Khiếu nại, tố cáo (KNTC) quy định: “Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày hết thời hạn giải quyết mà khiếu nại (KN) không được giải quyết hoặc kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết KN lần đầu mà người KN không đồng ý thì có quyền KN đến người có thẩm quyền giải quyết KN lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại tòa án…”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, người dân vẫn còn tâm lý e ngại đến “gõ cửa” tòa. Điều đó thể hiện ở số lượng vụ việc khiếu kiện mà Tòa hành chính TAND TPHCM giải quyết chỉ trên dưới 100 vụ/năm, trong khi lượng đơn thư KNTC toàn TP năm 2008 trên 18.000 vụ. 

•  Tâm lý e ngại

“Vô phúc đáo tụng đình” – cực chẳng đã mới kiện ra tòa! Đó là tâm lý chung của hầu hết người dân, kể cả những người đang KN. Tâm lý “ngại” đến tòa và thói quen tìm đến “quan trên” của người dân khiến cho lượng đơn thư KNTC gửi đến cơ quan hành chính nhà nước ngày càng nhiều, ngược lại “sân” tòa thì… vắng hoe.

Anh Nguyễn Văn Toàn (ngụ phường 14 quận 8) cho biết: “Từ trước đến giờ, nghe đến “lệnh triệu tập” ra tòa là tôi sợ rồi. Người dân chúng tôi vẫn chưa có thói quen khởi kiện vụ án hành chính, vì cứ nghĩ ra tòa là… có tội. Hơn nữa, thói quen của chúng tôi là hễ có bức xúc, KN là chạy lên UBND phường, quận phản ảnh chứ chưa bao giờ nghĩ có thể khởi kiện vụ án ra Tòa hành chính”.

Tâm lý e ngại, hiểu biết pháp luật còn hạn chế nên vô tình, người KN đã tự hạn chế quyền khởi kiện của mình. Có trường hợp, khi nhận thức được lợi ích của việc khởi kiện ra tòa thì thời hiệu khởi kiện đã hết. Chẳng hạn như trường hợp của bà Nguyễn Thị Thu Vân (quận 7). Gia đình bà Vân nhận được thông báo lần 1 về việc nhận tiền đền bù với tổng số tiền đền bù là 1,82 tỷ đồng đối với nhà, đất của gia đình nằm trong diện giải tỏa để thực hiện dự án xây dựng cầu Tân Thuận 2. Nhận thấy mức đền bù chưa thỏa đáng nên bà Vân đã không đồng ý.

Sau đó, UBND quận 7 có thông báo tiếp theo về việc điều chỉnh mức giá đền bù nhưng gia đình bà Vân không chấp thuận. Ngày 24-1-2006, Chủ tịch UBND quận 7 ra Quyết định 04/QĐ-UBND, áp dụng mức đền bù 1,32 tỷ đồng. Không đồng ý, bà Vân làm đơn KN gửi UBND TPHCM trong khi lẽ ra phải gửi đơn KN đến UBND quận 7. Chính vì vậy, đơn KN vượt cấp của bà không được giải quyết. Năm 2007, bà Vân định khởi kiện vụ án ra Tòa hành chính TAND TPHCM nhưng thời hiệu khởi kiện đã hết!

• Luật chồng chéo, thiếu nhất quán

Theo Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính, các quyết định hành chính và hành vi hành chính của cơ quan hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính Nhà nước là đối tượng khởi kiện để yêu cầu tòa án giải quyết vụ án hành chính. Nhưng, Luật KNTC lại quy định: “Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày hết hạn giải quyết theo quy định tại Điều 36 của Luật KNTC mà KN không được giải quyết hoặc kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết KN lần đầu mà người KN không đồng ý thì có quyền KN đến người có thẩm quyền giải quyết KN lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại tòa án”.

Luật Đất đai năm 2003 cũng quy định: “Trong thời hạn 45 ngày kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết KN lần đầu mà người KN không đồng ý thì có quyền KN đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết KN lần hai hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án nhân dân”. Các quy định chồng chéo này dẫn đến thực tế là đã xảy ra không ít trường hợp người dân khởi kiện đối với quyết định giải quyết KN lần đầu, lần 2 trong khi những đối tượng này không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa hành chính.

Một cán bộ Tòa hành chính TAND TPHCM cho biết: “Có trường hợp, người dân bức xúc vì mức giá đền bù giải tỏa quá thấp, thay vì khởi kiện tại Tòa hành chính thì họ lại làm đơn KN lên UBND quận. Sau khi UBND quận ban hành quyết định giải quyết KN, đương sự không đồng tình với nội dung của quyết định đó đã khởi kiện ra tòa. Nhưng đối tượng giải quyết của Tòa hành chính không phải là quyết định giải quyết KN nên chúng tôi trả đơn.

Tuy nhiên, nghịch lý là, trong các quyết định giải quyết KN, cơ quan hành chính Nhà nước đều hướng dẫn người dân có thể khởi kiện ra tòa nên họ cứ thế mà làm. Do vậy, nếu mở rộng quyền khiếu kiện của người dân thì phải mở rộng thẩm quyền của tòa, có như vậy chúng tôi mới thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của mình và người dân đỡ mất thời gian chạy tới chạy lui”.

Đồng tình với quan điểm trên, ông Lê Quang Minh, Trưởng phòng Xét khiếu tố - Thanh tra TPHCM, cho rằng: “Để giảm tải lượng đơn thư đến cơ quan hành chính Nhà nước, chúng tôi khuyến khích người dân nên chọn hướng khởi kiện ra Tòa hành chính. Trong khi phần lớn những vụ việc KN phức tạp thường không có điểm dừng thì tại sao người dân không chọn tòa?

Cách giải quyết công khai, chặt chẽ, rõ ràng của tòa án góp phần tạo nên sự minh bạch, dân chủ trong giải quyết KN. Và như vậy, phải điều chỉnh lại các quy định của 3 văn bản quy phạm pháp luật trên cho phù hợp, thống nhất, đồng bộ. Bởi, chính những mâu thuẫn trong các văn bản pháp luật đã khiến người KN lúng túng, không biết đâu mà lần. Hiện tại chúng tôi còn giữ rất nhiều đơn thư đang trong tình trạng… không biết giải quyết thế nào, vì UBND TP đã ban hành quyết định giải quyết KN lần 2 mà người dân vẫn KN hoài, sau đó khởi kiện ra tòa rồi bị tòa trả lại đơn”

HOÀNG HOA