Thích ứng với biến đổi khí hậu: Lấy người dân làm trung tâm

SGGP
Hai trạng thái thời tiết “cực đoan” diễn ra liền kề: Sau hạn mặn nghiêm trọng (năm 2016), lại xuất hiện lũ, kèm theo mưa lớn, thời tiết lạnh kéo dài như phát đi cảnh báo về tình trạng biến đổi khí hậu (BĐKH) đang tác động nghiêm trọng đến đời sống của người dân.

Một góc Vườn quốc gia U Minh Thượng - “lá phổi xanh” của ĐBSCL

Một góc Vườn quốc gia U Minh Thượng - “lá phổi xanh” của ĐBSCL

Nhiều hội nghị, hội thảo liên tục được tổ chức để tìm cách giúp ĐBSCL thích ứng với BĐKH. Dù là cách tiếp cận nào, các nhà khoa học đều cho rằng phải lấy người dân làm trung tâm và giúp họ thay đổi tư duy để thích ứng với BĐKH!
“Cuộc cách mạng lần thứ hai”
Hơn 20 năm trước, ĐBSCL liên tục rơi vào cảnh lũ lụt, gây tan hoang nhiều cơ sở hạ tầng. Người dân ĐBSCL luôn nơm nớp, lo âu mỗi khi lũ về. Nhà cửa, đường giao thông, trạm xá, trường học, ruộng lúa… đều bị nước lũ gây thiệt hại nghiêm trọng.
Trong bối cảnh đó, Quyết định 99/TTg về Định hướng dài hạn và Kế hoạch 5 năm 1996 - 2000 đối với việc phát triển thủy lợi, giao thông và xây dựng nông thôn vùng ĐBSCL do Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký ngày 9-2-1996 thật sự đã tạo ra “cuộc cách mạng về cơ sở hạ tầng” cho vùng ĐBSCL. Từ những ý tưởng “né lũ, nắn lũ” và cuối cùng đi đến “chung sống với lũ”. Hàng chục ngàn tỷ đồng được đầu tư vào cơ sở hạ tầng: đường, điện, trạm, trường, đê bao… đã giúp người dân miền châu thổ cuối dòng Mê Công sống chung, thuận hòa với lũ.
Thế nhưng trong 5 năm trở lại đây, câu chuyện nước lũ như “thời xa vắng” và thay vào đó là sự xuất hiện hạn - mặn nghiêm trọng, gây thiệt hại hàng trăm ngàn hécta lúa và hoa màu, đặt hàng triệu người dân vào cảnh thiếu nước ngọt. Dòng người “ly hương” do tác động của BĐKH ở miền châu thổ đã được ghi nhận ở nhiều vùng đất khó.
Trong bối cảnh đó, ngày 17-11-2017, Chính phủ ban hành Nghị quyết 120/NQ-CP về phát triển bền vững đồng ĐBSCL thích ứng với BĐKH. Quyết định này được xem là “cuộc cách mạng lần thứ hai” để thực thi các biện pháp an sinh cấp bách đối với người dân ĐBSCL trong bối cảnh BĐKH ngày càng khốc liệt. Nghị quyết 120 về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với BĐKH đưa các giải pháp tổng thể.
Cụ thể, về tổ chức không gian lãnh thổ, hình thành các tiểu vùng sinh thái định hướng phát triển kinh tế, nông nghiệp và cơ sở hạ tầng. Bên cạnh đó, tổ chức, phát triển hệ thống đô thị và điểm dân cư nông thôn phù hợp với đặc điểm của hệ sinh thái tự nhiên, điều kiện cụ thể của vùng và từng tiểu vùng sinh thái; dành không gian thoát lũ để đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản của người dân; phát huy tối đa các tiềm năng, lợi thế so sánh của vùng, biến thách thức thành cơ hội trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là với các nước ASEAN và tiểu vùng sông Mê Công.
Giúp nông dân hòa nhập “cách mạng 4.0”
Lâu nay, các nhà khoa học đã cảnh báo ĐBSCL là 1 trong 3 châu thổ lớn của thế giới bị đe dọa nghiêm trọng nhất bởi BĐKH. Trong khu vực, việc khai thác tài nguyên nước trên thượng nguồn, bao gồm cả chuyển nước sang lưu vực sông khác trong khi nhu cầu về nước ngày càng gia tăng. Tài nguyên nước ĐBSCL đang đứng trước những thách thức nghiêm trọng. Những vấn đề về suy giảm phù sa, bùn cát, dinh dưỡng về ĐBSCL và suy giảm nguồn lợi thủy sản với kịch bản nào đi chăng nữa đều là xu hướng không thể đảo ngược.
BĐKH và nước biển dâng đến sớm hơn và tác động sâu sắc hơn dự báo. Vấn đề sụt lún đất do các nguyên nhân về cấu trúc địa chất của vùng, các nguyên nhân từ chính chúng ta gây ra như khai thác nước ngầm tập trung hoặc xây dựng kiến trúc hạ tầng tập trung quá mức trên nền đất yếu..., dẫn đến xu thế chung là nhiều khu vực ở ĐBSCL vốn đã thấp, nếu mỗi năm bị lún thêm khoảng 1-2cm nữa thì đến cuối thập niên này phần diện tích bị ngập mặn cũng sẽ tương đương với tác động của BĐKH gây ra!
Các địa phương, các nhà khoa học đang đề xuất nhiều giải pháp để thực hiện Nghị quyết 120 về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong đó có ý kiến cho rằng cần giữ cho châu thổ miền Tây “xanh”.
PGS-TS Đỗ Văn Xê, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Cần Thơ, cho rằng: “Châu thổ miền Tây đã “xanh” từ lâu, chúng ta làm nó mất “xanh”, giờ chúng ta làm nó “xanh” lại”! Trong một thời gian dài, châu thổ ĐBSCL đã đảm đương và hoàn thành trọng trách bảo đảm an ninh lương thực cho cả nước. “Có nhiều dấu hiệu ĐBSCL không còn xanh, mà “đắm mình” trong phân bón và thuốc hóa học. Đó là hệ quả do chúng ta nóng lòng muốn có rất nhiều lương thực. Nông dân chủ yếu trồng lúa, phải sử dụng nhiều nước ngọt. Có lúc, chúng ta đưa nước ngọt xuống vùng mặn để nông dân vùng mặn trồng lúa”, GS-TS Võ Tòng Xuân, Hiệu trường Trường Đại học Nam Cần Thơ, nhìn nhận.
Trong bối cảnh BĐKH ngày càng gia tăng áp lực, nhiều nhà khoa học vui mừng khi Chính phủ đã có quan điểm giảm diện tích trồng lúa ở vùng sản xuất kém hiệu quả. “Giữ cho châu thổ miền Tây xanh thành công hay không -  nhân vật trung tâm vẫn là nông dân”, GS-TS Võ Tòng Xuân nhận định. Nghị quyết 120 về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với BĐKH có thể nói là bước “khởi động” quan trọng. Thích ứng với BĐKH là câu chuyện dài của người dân ĐBSCL.
“Trước mắt, chúng ta cần giúp nông dân tiếp cận tri thức. Đừng để nông dân sống trong “ốc đảo” khi cuộc cách mạng 4.0 đang diễn ra. Phải có biện pháp hiệu quả để nông dân thay đổi tư duy, tiếp cận tri thức”, ông Lê Minh Hoan, Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp chia sẻ.

VĨNH TƯỜNG

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Bão số 8 hướng thẳng vào Nam bộ

Bão số 8 hướng thẳng vào Nam bộ

Theo thông tin của Trung tâm Dự báo khí tượng - thủy văn quốc gia, ngày 17-11, vùng áp thấp ở khu vực Nam biển Đông đã phát triển lên thành áp thấp nhiệt đới. Tới chiều 17-11, áp thấp nhiệt đới có dấu hiệu di chuyển khá nhanh theo hướng Tây và mạnh lên.

Thích ứng với biến đổi khí hậu

Nâng cao tỷ lệ phát triển năng lượng tái tạo

Trong chiến lược phát triển năng lượng tái tạo (NLTT) ở Việt Nam, Chính phủ đã đặt ra các chỉ tiêu cụ thể như tăng tỷ lệ NLTT trong tổng tiêu thụ năng lượng sơ cấp lên 32,3% vào năm 2030 và khoảng 44% vào năm 2050; tỷ lệ điện năng sản xuất từ NLTT tăng 32% vào năm 2030 và lên 42% vào năm 2050. 

Phát triển bền vững

Phòng cháy chữa cháy

Bất an ở bar vũ trường

Vụ cháy lớn xảy ra lúc 3 giờ sáng mới đây tại một quán bar trên đường Lý Thái Tổ (quận 3, TPHCM), tiếp tục gây thêm bất an trong cộng đồng về sự an toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC) ở những tụ điểm vui chơi, giải trí vào dịp cuối năm.

Hợp tác kinh tế và đầu tư

Thị trường bất động sản hết thời “làm giá”

Sau 2 đợt sốt ảo do cò và chính chủ đầu tư “làm giá”, đến nay thị trường bất động sản (BĐS) tại TPHCM đã yên ắng trở lại. Nhìn chung, qua 10 tháng đầu năm 2018, thị trường BĐS cả nước có dấu hiệu sụt giảm cả về nguồn cung và số lượng giao dịch, riêng thị trường TPHCM sụt giảm rõ nét.