Hỏi: Tôi nghe nói một sứ thần Việt Nam thời xưa có vợ là người Cao Ly (Triều Tiên). Vị ấy là ai?
Lê Công Khanh (đường Võ Thị Sáu, P8 TX Bạc Liêu)
HOÀNG ANH: Mạc Đĩnh Chi người xã Lũng Động, huyện Chí Linh, nay thuộc tỉnh Hải Dương. Nhà rất nghèo nhưng tư chất thông minh, lại chăm học. Năm 1304, ông đỗ Trạng nguyên, làm quan trải qua ba đời vua Trần Anh Tông, Trần Minh Tông, Trần Hiến Tông, lên tới chức Nội hành khiển, Tả bộc xả (ngang với chức Tể tướng).
Theo Đại việt sử ký toàn thư (NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1985, tập II, tr.92), năm 1308, ông đi sứ sang Trung Hoa. Vua Nguyên Vũ Tông thường bảo ông và sứ thần Cao Ly Thôi Hữu Yểm đối thơ. Vua Nguyên phục tài xướng họa, ứng đối mau lẹ của ông, phong ông học vị Trạng nguyên của Trung Hoa. Người đương thời ca ngợi ông là “Lưỡng quốc Trạng nguyên” (Trạng nguyên của hai nước).
Trong Lịch triều hiến chương loại chí (NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1992, tập III, tr.221 và 222), Phan Huy Chú cho biết ông đi sứ Trung Hoa hai lần vào các năm 1308 và 1324. Theo Lê Tắc (đúng ra là Trắc), tác giả An Nam chí lược (NXB Thuận Hóa, Huế, 2002, tr.263) ông còn đi sứ Trung Hoa năm 1321.
Cách nay hơn 80 năm, trong bài “Ông Mạc Đĩnh Chi ở Cao Ly” đăng trên An Nam tạp chí (tháng 8-1926), nhà báo Lê Khắc Hải kể chuyện gặp một người Cao Ly tự xưng là dòng dõi Mạc Đĩnh Chi ở Hưng Yên vào tháng 8-1925. Theo lời người Cao Ly này, vì mến phục tài văn chương của Mạc Đĩnh Chi, một sứ thần Cao Ly mời ông sang Cao Ly, làm mối cho Mạc Đĩnh Chi cưới một cô cháu gái làm thiếp. Bà thiếp này sinh được 3 con (2 trai, 1 gái).
Ông trưởng ban liên lạc họ Mạc ở Hà Nội kể: Trước chiến tranh giữa Trung Hoa và Nhật Bản, ông Mạc Phúc Tư có mở một nhà in mang tên ông trên phố Lý Quốc Sư (Hà Nội). Một hôm, một người Triều Tiên đi qua, thấy bảng hiệu mang họ Mạc, vào gặp ông Tư, tự xưng là hậu duệ của Mạc Đĩnh Chi rồi kể chuyện tương tự như trên.
Trên tạp chí Nghiên cứu lịch sử của Viện sử học Việt Nam (số 2-1996), ông Vũ Hiệp kể: Năm 1965, một người Hàn Quốc tự xưng là di duệ của Mạc Đĩnh Chi, mang theo giấy giới thiệu của Tòa đại sứ Đại Hàn dân quốc ở Sài Gòn, đến gặp Bộ trưởng Bộ Văn hóa và giáo dục Trần Ngọc Ninh nhờ tìm bà con họ Mạc ở Việt Nam. Ông Ninh yêu cầu các viên chức ở Nha Văn hóa (như các ông Nguyễn Duy Cần, Vũ Đình Triều…) giúp đỡ.
Sách vở xưa không chép việc Mạc Đĩnh Chi có di duệ ở Cao Ly, có lẽ cho chuyện đó thuộc đời tư của cá nhân.
Mặt khác, năm 1527, Mạc Đăng Dung (cháu 7 đời của Mạc Đĩnh Chi) phế bỏ vua Lê Chiêu Tông, lên làm vua tức Mạc Thái Tổ. Sáu mươi lăm năm sau, năm 1592, vua Mạc Mậu Hợp bị giết. Sợ bị trả thù, nhiều người họ Mạc đổi sang họ khác, nhiều sách vở viết về Mạc Đĩnh Chi bị thất lạc.
Hy vọng trong tương lai, các nhà sử học nghiên cứu gia phả họ Mạc ở Việt Nam và ở Hàn Quốc có thể xác minh cuộc hôn nhân giữa Lưỡng quốc Trạng nguyên với một phụ nữ Cao Ly có như lời truyền khẩu hay không.
