Trước tình trạng nước mặn xâm nhập ngày càng sâu vào đất liền do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu (BĐKH), nhiệm vụ chống thất thoát nước sạch lại càng cấp thiết hơn bao giờ hết, để không chỉ tiết kiệm chi phí sản xuất mà còn hướng tới một mục tiêu cao hơn: có đủ nước dùng cho tất cả mọi người.
Bài toán... khó
TPHCM đã bắt đầu “cuộc chiến” chống thất thoát nước sạch từ khoảng 10 năm nay. Vào những năm 2004-2005, đã có lúc tỷ lệ thất thoát nước sạch của thành phố được kéo giảm xuống còn hơn 30%. Thế nhưng hiện nay tỷ lệ thất thoát đã vọt trở lên đến gần 40%, bất chấp những nỗ lực của ngành cấp nước.
Thi công lắp ống nước mới giúp chống rò rỉ thất thoát nước tại huyện Nhà Bè. Ảnh: Kim Ngân
Phân tích về tình trạng này, ông Võ Quang Châu, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Cấp nước TPHCM (Sawaco), cho biết có nhiều nguyên nhân và một trong những nguyên nhân đầu tiên phải nhắc đến là việc tăng áp lực nước lên hệ thống ống cấp nước đa phần đã cũ kỹ của thành phố. Trong 3 - 4 năm trở lại đây, TPHCM đã đưa vào vận hành 2 nhà máy nước lớn là Nhà máy nước BOO Thủ Đức, công suất 300.000m3 nước/ngày và Nhà máy nước Tân Hiệp cũng có công suất phát nước 300.000m3 nước/ngày. Lượng nước này góp phần làm tăng lượng nước cung cấp cho thành phố, song cũng làm gia tăng áp lực nước lên hệ thống ống cấp nước, làm cho nhiều ống cấp nước cũ kỹ bị xì bể, gây nên tình trạng thất thoát nước.
Ngành cấp nước đã có nhiều nỗ lực để khắc phục tình trạng thất thoát nước do xì bể ống cấp nước như tiến hành dò tìm các điểm xì, bể và xử lý ngay khi phát hiện ra. Tuy nhiên, theo như ông Phạm Mạnh Đức, Giám đốc Công ty CP Cấp nước Chợ Lớn, một trong những địa bàn có tỷ lệ thất thoát nước cao nhất thành phố, giải pháp này chỉ phát huy hiệu quả cao đối với những điểm xì bể tràn nước lên mặt đất. Những điểm xì bể ngầm rất khó phát hiện và thường khi được phát hiện thì đã làm thất thoát một lượng nước khá lớn. Đó là chưa kể, hậu quả của xì, bể còn có thể làm trôi đất cát đi và tạo ra những hố rỗng ngầm sâu dưới lòng đất, rất nguy hiểm cho người đi đường.
Một giải pháp khác có tính căn cơ trong việc chống thất thoát nước đang được Sawaco cùng các doanh nghiệp thành viên triển khai thực hiện là phân vùng, tách mạng để xác định điểm xì bể. Giải pháp này đã đưa lại kết quả khá khả quan. Chỉ tính riêng trên địa bàn quận 6, ở những khu vực đã thực hiện phân vùng tách mạng để kiểm soát tình trạng thất thoát nước, tỷ lệ thất thoát nước đã giảm 20%-25% so với trước. Cá biệt ở phường 5, bao gồm khu vực đường Hậu Giang, Phan Văn Khỏe, Mai Xuân Thưởng, Minh Phụng, đã kéo giảm tỷ lệ thất thoát nước từ 63% xuống còn 25%. Tuy nhiên, muốn thực hiện giải pháp này đòi hỏi ngành cấp nước phải có một nguồn lực khá dồi dào.
Ông Phạm Minh Đức cho biết, chi phí trung bình cho việc đầu tư thực hiện công tác phân vùng tách mạng khoảng 100 - 200 triệu đồng và chi phí để vận hành và quản lý hệ thống này cần thêm một số tiền không nhỏ, thậm chí ước tính gấp nhiều lần chi phí đầu tư. Hiện nay, với sự giúp đỡ của nhiều tổ chức tài chính quốc tế, Sawaco đã có thể triển khai rộng hơn công tác phân vùng tách mạng để chống thất thoát nước. Thế nhưng, đây vẫn là bài toán khó của ngành cấp nước trong bối cảnh chi phí sản xuất ngày càng cao do nước bị ô nhiễm và nhiễm mặn.
Bài toán... bí
Chúng tôi đến Công ty CP Cấp nước Chợ Lớn đúng lúc ông Phạm Mạnh Đức, Giám đốc công ty, đang ký một loạt biên bản chấm dứt việc cung cấp nước cho khoảng 5 hộ dân có hành vi ăn cắp nước sạch mà không chịu bồi thường cho đơn vị. Ông Phạm Mạnh Đức cho biết, đây chỉ là một vài hộ vừa bị bắt quả tang ăn cắp nước trong tháng trước. Nếu tính trung bình cả năm thì số hộ có hành vi này có thể lên tới hàng trăm.
Công ty CP Cấp nước Chợ Lớn TPHCM đảm nhận công tác cung cấp nước sạch cho 5 quận, huyện ở khu vực phía Tây thành phố bao gồm quận 5, 6, 8, Bình Tân và huyện Bình Chánh. Đây là khu vực cuối nguồn nước, thường xuyên xảy ra hiện tượng thiếu nước sạch nên xuất hiện nhiều người có hành vi bơm rút nước trộm để bán cho người khác kiếm lời. Theo ông Phạm Mạnh Đức, tình trạng ăn cắp nước sạch đang “góp phần” làm cho khu vực do đơn vị quản lý trở thành một trong những địa bàn có tỷ lệ thất thoát nước cao nhất thành phố.
Công ty CP Cấp nước Chợ Lớn TPHCM đã có nhiều nỗ lực để ngăn chặn hành vi này song vẫn chưa hiệu quả như mong muốn. “Thiếu cơ sở pháp lý là cái khó nhất”, ông Phạm Mạnh Đức nói. Hiện nay gần như chưa có quy định chế tài nào đối với các hành vi ăn cắp nước sạch cũng như chưa có lực lượng nào có thẩm quyền xử lý hành vi này. Khi phát hiện hành vi ăn cắp nước sạch, các đơn vị cấp nước chỉ có thể… lập biên bản và sau đó thương thảo việc bồi thường với người có hành vi ăn cắp nước sạch. Do không có các quy định về bồi thường nên việc bồi thường cũng gặp rất nhiều khó khăn.
Đa phần người có hành vi ăn cắp không bao giờ chịu nhận mình đã ăn cắp nhiều nên việc thương thảo bồi thường mất rất nhiều thời gian, và cũng ít khi thu được hồi được đủ lượng nước sạch (được tính ra tiền) đã thất thoát. Ngành cấp nước có thể tiến hành ngưng cung cấp nước để cảnh cáo khách hàng có hành vi gian lận. Tuy nhiên, động thái này cũng không có tính răn đe cao bởi trên thực tế đã có nhiều người bán nhà, trốn đi nơi khác sinh sống (với người đã ăn cắp lượng nước lớn). Trong trường hợp này, ngành cấp nước đa phần đều phải… bó tay.
Chủ trương hạn chế đào đường của Sở Giao thông Vận tải TPHCM là đúng đắn nhằm đảm bảo trật tự an toàn giao thông chung cho cả thành phố. Thế nhưng, với ngành cấp nước, đôi khi chủ trương này cũng gây khó cho ngành trong việc triển khai công tác chống thất thoát nước. Ông Phạm Mạnh Đức nêu ví dụ, khi phát hiện đường ống bị rò rỉ nước trong khu vực đường mới xây dựng, nếu thực hiện đúng theo quy định của Sở Giao thông Vận tải là không được đào đường thì làm sao ngăn chặn hiện tượng này? Hiện nay Sở Giao thông Vận tải và Sawaco đang trao đổi thêm để tìm ra nhiều giải pháp tốt nhất cho công tác đào đường phục vụ việc thi công lắp đặt hệ thống ống cấp nước mới cũng như xử lý tình trạng xì bể đường ống, thế nhưng đây đúng là bài toán… bí đối với cả hai đơn vị vì đào đường là điều mà chẳng người dân thành phố nào muốn.
NGUYỄN KHOA
