Chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển

Trong chiến lược phát triển đến năm 2030, TPHCM xác định công nghiệp văn hóa là một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Để đạt mục tiêu ấy, bên cạnh nguồn nhân lực sáng tạo, thị trường và công nghệ, còn cần phát huy hiệu quả của một nguồn lực đặc biệt: di sản văn hóa.

Tuy nhiên, giá trị của di sản không tự chuyển hóa thành giá trị kinh tế. Điều cốt lõi là đưa di sản tham gia vào chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa. Nói cách khác, vấn đề không nằm ở việc thành phố có bao nhiêu di sản, mà ở cách chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển.

Chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển, TPHCM cần thực hiện đồng thời ba bước chuyển: đưa di sản trở thành nguồn nội dung của công nghiệp văn hóa; chuyển nguồn nội dung thành chuỗi giá trị tạo ra giá trị gia tăng; và xây dựng hệ sinh thái sáng tạo để chuỗi giá trị ấy vận hành bền vững. Trong nền kinh tế sáng tạo, nội dung là yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh. Với TPHCM, hệ thống di sản lịch sử, không gian văn hóa đô thị và di sản văn hóa phi vật thể chính là nguồn nội dung đặc sắc, mang bản sắc riêng không thể sao chép. Vì vậy, di sản, ngoài việc được bảo tồn và phát huy thông qua hoạt động tham quan, còn cần được chuyển hóa thành những nội dung mới cho điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế, quảng cáo, xuất bản, du lịch văn hóa và các ngành sáng tạo khác.

Tuy nhiên, có nguồn nội dung mới chỉ là điều kiện cần. Nội dung chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi được chuyển hóa thành sản phẩm và dịch vụ có khả năng tham gia thị trường. Đó là quá trình từ nghiên cứu, sáng tạo ý tưởng, thiết kế, sản xuất, truyền thông, phân phối đến tiêu dùng. Mỗi công đoạn đều tạo thêm giá trị cho di sản. Và điều quan trọng là một di sản không thể tự tạo ra chuỗi giá trị. Chuỗi giá trị chỉ hình thành khi nhiều ngành cùng khai thác một nguồn di sản. Chẳng hạn, Khu di tích lịch sử Địa đạo Củ Chi sẽ không tạo thêm nhiều giá trị nếu chỉ dừng ở hoạt động tham quan. Nhưng khi câu chuyện về vùng "đất thép thành đồng" được chuyển hóa thành phim ảnh, bảo tàng số, trải nghiệm thực tế ảo, trò chơi giáo dục hay các chương trình học tập lịch sử, di sản sẽ tạo ra những giá trị mới cho nhiều lĩnh vực khác nhau. Vì thế, giá trị của di sản không nên chỉ được đo bằng số lượt khách tham quan, mà còn bằng khả năng tạo ra những sản phẩm, dịch vụ và giá trị gia tăng mới từ di sản.

Chuỗi giá trị cũng sẽ không thể phát triển nếu các chủ thể hoạt động rời rạc. Điều TPHCM cần không chỉ là thêm nhiều sản phẩm văn hóa, mà là xây dựng một hệ sinh thái để di sản, người sáng tạo và thị trường gặp nhau. Trong hệ sinh thái đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, đầu tư hạ tầng và tạo môi trường thuận lợi; các nhà nghiên cứu và nghệ nhân bảo đảm tính xác thực của di sản; trường đại học đào tạo nguồn nhân lực và phát triển tri thức; doanh nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ chuyển hóa di sản thành sản phẩm; còn các thiết chế văn hóa và thị trường đưa sản phẩm đến với công chúng. Mỗi chủ thể đảm nhận một vai trò khác nhau nhưng cùng tham gia vào một chuỗi giá trị thống nhất.

Khi các mắt xích ấy được kết nối, dòng chảy từ di sản đến sáng tạo, từ sáng tạo đến thị trường sẽ được vận hành thông suốt. Giá trị kinh tế tạo ra từ công nghiệp văn hóa sẽ tiếp tục được đầu tư trở lại cho bảo tồn và phát huy di sản, hình thành một vòng tuần hoàn phát triển bền vững. Đây cũng là điều kiện để công nghiệp văn hóa không chỉ tạo ra doanh thu, mà còn góp phần bảo tồn bản sắc và nâng cao chất lượng đời sống văn hóa của đô thị.

Trong nền kinh tế sáng tạo, lợi thế cạnh tranh của một thành phố không chỉ được đo bằng quy mô đầu tư hay tốc độ tăng trưởng, mà còn bằng khả năng chuyển hóa bản sắc thành giá trị. Khi Địa đạo Củ Chi được kể bằng công nghệ của thời đại, Đờn ca tài tử tiếp tục sống trong những không gian sáng tạo mới..., di sản sẽ không còn chỉ là ký ức của quá khứ mà trở thành nguồn lực của tương lai. Đó cũng là con đường để TPHCM phát triển công nghiệp văn hóa trên nền tảng bản sắc riêng, tạo dựng sức mạnh mềm và nâng cao năng lực cạnh tranh của một đô thị sáng tạo trong giai đoạn phát triển mới.

Tin cùng chuyên mục