"Hụi "có nên hợp thức hóa

Hụi, hình thức tín dụng - giao dịch dân gian phổ biến đã được các đại biểu quốc hội đưa vào dự thảo sửa đổi Luật Dân sự để trình Quốc hội thông qua. Tại sao loại giao dịch tín dụng mang lại nhiều tiện ích (cũng như rủi ro) đến nay mới được nhìn nhận và nếu hợp pháp, việc quản lý loại giao dịch này sẽ như thế nào?

• Không cho vẫn chơi!

Sau nhiều vụ bể hụi tại các chợ ở TPHCM như: Bến Thành, An Đông, Bình Tây, Soái Kình Lâm… những tưởng người buôn bán ở đây sẽ “ớn” chơi hụi nhưng không, chị Minh, chủ một sạp vải ở chợ Soái Kình Lâm, cho biết: “Tôi vẫn chơi và vẫn tin tưởng vào chủ hụi cũng như các bạn hụi của mình vì họ cũng buôn bán như mình, là bạn hàng của mình. Chúng tôi phải dựa vào nhau, để khi cần có thể có ngay một khoản tiền mà trang trải, khỏi phải chạy vạy vay mượn”.

Chị cho biết thêm hiện chị đang chơi hụi tuần, mỗi tuần đóng 1 triệu (nhưng trên thực tế chỉ khoảng 700.000-800.000 đồng), 10 tháng sẽ kết hụi để thành lập một dây mới. Chị tính toán, nếu hốt gần chót hoặc chót, sẽ được gần 40 triệu, một món tiền không nhỏ. Chị nói thêm, tham gia chơi hụi là việc tự nguyện, chẳng ai ép buộc hoặc dụ dỗ. Trên thực tế, hụi đã tồn tại trong dân gian từ lâu đời, tiện ích của nó là sự cung ứng tín dụng một cách giản đơn, nhanh chóng và uyển chuyển, đáp ứng cho mọi nhu cầu và thành phần xã hội. Chuyện lợi dụng việc chơi hụi để lừa đảo chỉ là cá biệt và hãn hữu. Một dây hụi thường xuất phát từ một nhóm người quen biết, là bạn bè, xóm giềng, hay làm ăn buôn bán chung nên tính tự giác và chữ tín là những điều kiện tiên quyết, là “rường cột” để một dây hụi “sống” được.

• Nhà nước nên quản lý

Với nhiều nỗ lực trong thời kỳ đổi mới, hội nhập, đến nay nhiều ngân hàng đã có hình thức cho vay cá nhân bằng tín chấp nhưng với hình thức này chỉ có đối tượng cán bộ CNV nhà nước có thể tiếp cận do có sự bảo lãnh của cơ quan, còn người lao động bình thường rất khó tiếp cận bởi thủ tục khá nhiêu khê và rất mất thời gian. Việc đưa hụi vào Luật Dân sự đã nhận được sự đồng thuận của rất nhiều người, nhất là giới buôn bán nhỏ. Theo nhận định của một chuyên gia về luật dân sự, nếu hợp thức hóa hình thức chơi hụi, nhà nước và người dân sẽ có nhiều cái lợi. Thứ nhất, hụi về bản chất là một hình thức giao dịch tín dụng dân sự và kinh doanh tiền tệ. Có điều, hiện nay nó là hình thức kinh doanh ai cũng biết, ai cũng tham gia nhưng lại… bất hợp pháp (?).

Chính vì  nhà nước không kiểm soát được nên khi xảy ra hậu quả, việc giải quyết rất nhiêu khê. Nếu được hợp pháp hóa, hụi sẽ có một hành lang pháp lý để hoạt động như bao hình thức kinh doanh khác, từ đó nhà nước có thể xử phạt những ai vi phạm, qua đó hạn chế được nhiều rủi ro. Chủ hụi là người đứng đầu một hình thức kinh doanh nhưng cho đến nay vì không được công nhận nên chưa thể thu thuế thu nhập cá nhân, trong khi nhiều dây hụi có mức lãi suất rất cao.

Nếu chủ hụi được (hoặc phải) đăng ký kinh doanh như một doanh nghiệp tư nhân, chắc chắn ngoài thuế thu nhập cá nhân, nhà nước còn có thêm khoản thuế thu nhập doanh nghiệp. Cũng nhờ khai báo từ chủ hụi (các thành viên tham gia dây hụi, quy mô tài chính, thời hạn…), nhà nước sẽ kiểm soát và tiên lượng được những khả năng và hậu quả có thể xảy ra để đề ra những quy định nhằm ngăn ngừa rủi ro và có công cụ hành chính để xử phạt những vi phạm trong quá trình kinh doanh của chủ hụi (chủ doanh nghiệp) như bao loại hình kinh doanh khác.

Động thái này chỉ là sự hợp thức hóa một hình thức tín dụng dân sự (đã tồn tại lâu đời) đáp ứng nhu cầu của nhiều tầng lớp xã hội. Hơn nữa, hợp thức hóa loại hình giao dịch tín dụng dân sự này sẽ tạo ra một “đối thủ” để các ngân hàng và những hệ thống tín dụng khác cạnh tranh lành mạnh.

Sâu xa hơn, nếu nhà nước kiểm soát và hạn chế tối đa được những rủi ro của hoạt động tín dụng này, đây sẽ là kênh tín dụng, nhanh nhạy, hữu hiệu giúp nhiều người dân, nhất là người nghèo, có cơ hội tự xóa đói thoát nghèo, giảm một phần gánh nặng ngân sách nhà nước và các chương trình hỗ trợ khác.

NGUYÊN QUỐC