Cuộc thi thiết kế mẫu tượng đài “Nam bộ kháng chiến” đã được Sở Văn hóa-Thông tin TPHCM phát động từ năm 2004. Đầu tháng 2-2007, Ban tổ chức đã trưng bày 12 tác phẩm của 6 nhóm tác giả gửi đến. Nhiều ý kiến nhận xét về các mẫu tượng đài tiếp tục được ghi nhận trước khi Hội đồng nghệ thuật thẩm định, bình chọn.
Rộng đường dư luận
Xem mẫu tượng đài số 12 trong chủ đề “Nam bộ kháng chiến”. Ảnh: THÙY DƯƠNG
Sau khi thu thập nhiều ý kiến từ cuộc trưng bày các mẫu tượng đài “Nam bộ kháng chiến” tại Công viên Lam Sơn, Ban tổ chức cuộc thi đã có buổi gặp gỡ các nhà cách mạng lão thành và mới đây nhất là tổ chức cuộc tọa đàm với sự tham gia của nhiều chuyên gia mỹ thuật, kiến trúc, sử học, quản lý di sản văn hóa...
Dưới góc nhìn của một người nghiên cứu lịch sử, theo PGS Huỳnh Lứa (Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử TPHCM) chủ đề lịch sử “Nam bộ kháng chiến” trong thời kỳ chống Pháp phải là điểm nhấn nổi bật của tượng đài. Trong giai đoạn lịch sử gian khó, nhân dân ta chống Pháp bằng tất cả vũ khí có được trong tay một cách sáng tạo. Một trong những vũ khí thô sơ đánh giặc có ý nghĩa rất thần kỳ chính là ngọn tầm vông vạt nhọn - một loại tre được sử dụng làm gậy gộc khá đặc trưng của vùng đất Nam bộ.
Với góc độ khái quát mối liên quan giữa điêu khắc và môi trường kiến trúc, KTS Trần Văn Dưỡng (Hội Kiến trúc sư TPHCM) nêu nhận xét về tượng đài nên có 3 hình thức kết hợp, gồm biểu tượng, nhóm tượng và phù điêu. Về mặt này, ông so sánh tính hiệu quả của một số biểu tượng qua một số tượng đài ở Paris (Pháp), Seoul (Hàn Quốc)... Quan sát 12 mẫu tượng đài, ông thống kê được 6 biểu tượng tiêu biểu: ngọn tầm vông, ngọn lửa, lá cờ, lá dừa nước, cánh buồm, ba mảnh tam giác kiến trúc. Tán đồng ý kiến nhiều người, KTS Trần Văn Dưỡng cũng nhìn nhận việc chọn biểu tượng ngọn tầm vông ở tượng đài là có ý nghĩa và hợp lý nhất.
Tượng đài số 11 - Nam bộ kháng chiến với ý tưởng: “Đấu tranh vì độc lập tự do”.
TS - họa sĩ Trang Phượng (Hội Mỹ thuật TPHCM) với kinh nghiệm lý luận và cả thực tiễn trong nhiều năm hoạt động nghệ thuật đã nêu một số nhận xét riêng, chung về các mẫu tượng đài. Theo ông, hình tượng cây tầm vông được xuyên suốt trong chủ đề “Nam bộ kháng chiến”.
Điều này cho thấy một số tác giả làm sống dậy hình ảnh yêu nước của nhân dân Việt Nam, làm bật nổi khí thế hào hùng, bất khuất với “Mùa thu rồi ngày 23, ta đi theo tiếng kêu sơn hà nguy biến… Nóp với dáo mang ngang vai, thân trai nào kém oai hùng” như trong khúc ca Nam bộ kháng chiến của nhạc sĩ Tạ Thanh Sơn.
Góp thêm ý kiến, các nhà quản lý văn hóa như TS Phạm Hữu Mý, ông Phan Trọng Hiền, ông Nguyễn Văn Quế cũng nêu một số ý kiến khá thú vị về việc chọn hình tượng tượng đài làm thế nào cho phù hợp, tương thích kích cỡ của công viên; coi chừng có mẫu tượng đài “y chang” như tượng đài ở cổ thành Quảng Trị hay tượng đài ở Long An; hoặc tính nghệ thuật không quá phóng đại làm mất tính chân thực lịch sử; hoặc làm “phương phi hóa” hình ảnh nhân vật quần chúng, không đúng với con người của một giai đoạn lịch sử; hình tượng nhân vật mang ý nghĩa quảng đại nhiều tầng lớp nhân dân yêu nước không thể bỏ sót vai trò của lớp trí thức Tây học yêu nước...
Lắng nghe và tạo cơ hội
Phối cảnh Tượng đài số 8 trong chủ đề Nam bộ kháng chiến. Ảnh: Th.D.
Việc xây dựng tượng đài trong thời kỳ hòa bình và nhất là trong quá trình đô thị hóa đã trở thành một loại hình nghệ thuật không thể thiếu vắng trong không gian, môi trường thành phố hiện đại, văn minh.
Ai cũng biết trong thời kỳ hòa bình, sẽ có những sự kiện lịch sử, anh hùng dân tộc cần được tôn vinh bằng ngôn ngữ điêu khắc hoành tráng.
Không ít những câu chuyện lịch sử, sự kiện lịch sử làm nên tầm vóc anh hùng, bất khuất của dân tộc ta như chiến thắng Bạch Đằng, Đống Đa, Rạch Gầm, Xoài Mút, Nam Bộ kháng chiến, chiến thắng Điện Biên Phủ...
Nhưng, một trong những vấn đề được dư luận trong, ngoài giới điêu khắc, kiến trúc và báo chí bàn luận khá nhiều trong những năm gần đây là việc phát triển tượng đài ở phía Bắc và phía Nam với những hình tượng, mẫu mã na ná nhau hoặc tốn hao kinh phí không ít và để lãng phí! Ông Lê Tôn Thanh, Phó Giám đốc Sở VH-TT TPHCM kiêm Trưởng ban tổ chức cuộc thi bày tỏ sự trân trọng những ý kiến đóng góp của quần chúng qua hơn 200 phiếu thăm dò, xếp loại mẫu tượng đài trong cuộc trưng bày mẫu tượng đài vào tháng 2-2007, tại Công viên Lam Sơn; có nhiều ý kiến tán thành chủ trương xây dựng tượng đài “Nam bộ kháng chiến” tại Công viên 23-9…
Giờ đây, Ban tổ chức tiếp tục lắng nghe ý kiến đóng góp hữu ích của một số nhà chuyên môn. Đây cũng là công việc mang tính khách quan, góp thêm ý kiến để Hội đồng nghệ thuật tham khảo trước khi tiến hành công việc thẩm định, bình chọn. Hy vọng thành phố sẽ có được một tượng đài xứng tầm và là nơi tôn vinh lịch sử anh hùng thật xứng đáng. Lắng nghe và chờ đợi.
KIM ỬNG
