Những nhân chứng cuối cùng - tiếng vọng từ quá khứ

SGGP

Nhà văn, nhà báo người Belarus Svetlana Alexievich (sinh năm 1948) là chủ nhân của giải Nobel Văn chương 2015. Vào thời điểm đó, việc bà nhận giải thưởng danh giá dành cho văn chương đã tạo nên dư luận trái chiều.

Những nhân chứng cuối cùng - tiếng vọng từ quá khứ

Bởi những tác phẩm của Svetlana Alexievich thuộc thể loại phi hư cấu, thiên về báo chí nhiều hơn so với những tác phẩm thuần văn chương như truyền thống của giải Nobel. 

Tuy nhiên, với những tác phẩm đã được dịch ở Việt Nam như: Chiến tranh không có một khuôn mặt phụ nữ, Lời nguyện cầu từ Chernobyl và mới đây là Những nhân chứng cuối cùng (Phan Xuân Loan dịch, NXB Phụ nữ ấn hành), Alexievich đã cho thấy sức hấp dẫn từ những tác phẩm của mình không kém những tác phẩm hư cấu. Thậm chí, bà còn đưa đến những luồng cảm xúc thực sự mãnh liệt, vừa chân thực vừa nóng hổi qua các tác phẩm.

Dường như với Svetlana Alexievich, chiến tranh là một đề tài đầy ám ảnh, cần phải nhắc nhớ. Bởi lẽ, nếu không được nhắc nhớ, chắc chắn rồi có những con người, những câu chuyện sẽ chìm dần vào quên lãng. Một quá khứ nào đó sẽ bị xóa trắng và biết đâu khi đó một sai lầm lại tái diễn trong tương lai. Bởi vậy, sau Chiến tranh không có một khuôn mặt phụ nữ, bà tiếp tục trở lại với đề tài này bằng tác phẩm Những nhân chứng cuối cùng. Cả 2 tác phẩm đều cho thấy sự cất công cũng như nỗ lực của Alexievich trong việc gặp gỡ những nhân chứng sống của chiến tranh. 

Trong Những nhân chứng cuối cùng, nhà văn Svetlana Alexievich đã ghi lại lời kể của những nhân vật trẻ em, cũng chính là nạn nhân trong thời Chiến tranh Vệ quốc (1941 - 1945), khi họ đã trưởng thành. Vào thời điểm năm 1941, lúc chiến tranh bắt đầu nổ ra, những đứa trẻ mới chỉ độ 4, 5 đến 12 tuổi. Có hàng trăm đứa trẻ như vậy trong câu chuyện này. Vasya Kharevski, cậu bé 4 tuổi năm nào nay đã là kiến trúc sư nhưng ký ức về cuộc chiến thì vẫn còn ám ảnh khôn nguôi. Sau này, Vasya Kharevski tâm sự: “Chiến tranh - đó là cuốn sách giáo khoa lịch sử của tôi. Sự cô đơn của tôi. Tôi đã bỏ mất thời ấu thơ, nó đã rời khỏi đời tôi. Tôi là người không có tuổi thơ, bởi tuổi thơ trong tôi chính là chiến tranh”. 

“Mất tuổi thơ”, đó là điểm chung của hàng trăm đứa trẻ trong cuốn sách Nhân chứng cuối cùng. Không riêng gì Vasya Kharevski, đó còn là Misha Maiyorov, Zhenya Selenya, Inna Levkevich, Marina Karyanova… Lại có những đứa trẻ gia đình ly tán bởi chiến tranh, như trường hợp của Zina Kosyak, để rồi hơn 40 năm sau, khi đã 51 tuổi, có 2 con, nhưng trong lòng vẫn không thôi thổn thúc: “Và tôi vẫn còn muốn mẹ”. Triền miên trong cuốn sách này là những ám ảnh không dứt, đã trở thành vết hằn in đậm trong tâm trí… 

Hơn 100 câu chuyện của những đứa trẻ sống ở Belarus - nước đầu tiên thuộc Liên Xô (cũ) bị phát xít Đức bất ngờ tấn công ngày 22-6-1941, chính là thông điệp Svetlana Alexievich đặt ra: “Nước mắt trẻ thơ, dẫu chỉ một giọt thôi, cũng nặng hơn vô vàn lý lẽ chiến tranh nào”. Khi mà trên thế giới vẫn còn chiến tranh, thì những câu chuyện của các “nhân chứng cuối cùng” này sẽ là bài học chân thực nhất, là tuyên ngôn mạnh mẽ nhất để phản đối chiến tranh.

HỒ SƠN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Ra mắt Dự án sách hay dành cho học sinh tiểu học

Ra mắt Dự án sách hay dành cho học sinh tiểu học

Ngày 13-12, Hội Xuất bản Việt Nam - văn phòng đại diện phía Nam tại TPHCM đã giới thiệu Dự án Sách hay dành cho học sinh tiểu học, như một sự quan tâm dành cho những dự án cộng đồng về sách.

Điện ảnh

Khám phá nơi khởi nguồn của thanh kiếm Samurai

Chương trình “The start of Japan- Sự khởi nguồn của Nhật Bản” do Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản, Đài Truyền hình Nara và Đài Truyền hình Việt Nam hợp tác sản xuất vừa được giới thiệu tại Việt Nam.

Âm nhạc

Noo Phước Thịnh tung teaser MV kịch tính như trailer phim

Nối tiếp thành công của MV Những kẻ mộng mơ hồi tháng 10, Noo Phước Thịnh sẽ cho ra mắt MV mới nhân đúng sinh nhật tuổi 30. Bật mí tên MV với hashtag #TELDAKTN, đây được giới thiệu là sản phẩm âm nhạc tâm huyết nhất của Noo Phước Thịnh trong thời điểm cuối năm nay và những tháng đầu năm mới. 

Mỹ thuật

Triển lãm Tứ diện cũ quy tụ trên 70 tác phẩm

Từ ngày 12 đến 22-12, tại Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM sẽ diễn ra triển lãm Tứ diện cũ - Four  Old  Faces, quy tụ tác phẩm của 4 gương mặt họa sĩ quen thuộc với giới mỹ thuật Hà Nội, gồm: Ngô Thành Nhân, Phạm Xuân Dung, Bùi Việt Dũng và Phạm Tô Chiêm. Thông điệp triển lãm là ý tưởng mới được sinh ra từ những vật chất cũ. 

Sân khấu

Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang: Làm mới tác phẩm cũ

Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang vừa tái dựng vở cải lương Tìm lại cuộc đời (tác giả Hoàng Khâm - Điêu Huyền, đạo diễn NSND Trần Ngọc Giàu). Vở cải lương cũ được khoác phong cách tươi mới, mở màn cho các hoạt động tổ chức biểu diễn nghệ thuật của nhà hát dịp cuối năm 2018 và năm mới 2019. 

Sáng tác

Thơ và thi sĩ

Trong cuốn sách nổi tiếng Thi nhân Việt Nam 1932-1941, Hoài Thanh - Hoài Chân nhận xét: “Tôi quyết rằng trong lịch sử thi ca Việt Nam chưa bao giờ có một thời đại phong phú như thời đại này. Chưa bao giờ người ta thấy xuất hiện cùng một lần một hồn thơ rộng mở như Thế Lữ, mơ màng như Lưu Trọng Lư, hùng tráng như Huy Thông, trong sáng như Nguyễn Nhược Pháp, ảo não như Huy Cận, quê mùa như Nguyễn Bính, kỳ dị như Chế Lan Viên, rạo rực băn khoăn như Xuân Diệu…”.