Chiều 8-9, Ban Kinh kế – Ngân sách HĐND TPHCM đã có buổi làm việc với Sở Tài nguyên – Môi trường TPHCM về tình hình quản lý và khai thác nước ngầm trên địa bàn TPHCM. Điều nghịch lý là trong khi các sở – ngành chức năng đều xác định nước ngầm có vai trò vô cùng quan trọng thì việc quản lý chúng lại quá lỏng lẻo.
“Báo cáo không nhìn thấy mình”
Báo cáo với các đại biểu, ông Nguyễn Văn Phước, Phó Giám đốc Sở TN-MT cho rằng: Theo số liệu điều tra năm 2000, tổng số giếng khai thác nước ngầm trên địa bàn TPHCM là 95.828 giếng, với quy mô khác nhau.
Mật độ giếng trung bình là 46 giếng/m2. Tổng lưu lượng nước ngầm khai thác là 524.456m³/ngày; trong đó, nước ngầm khai thác cho sản xuất khoảng 300.000m³/ngày, còn lại cho sinh hoạt (công ty cấp nước khai thác khoảng 100.000m³/ngày và người dân khai thác khoảng 120.000m³/ngày). Kể từ đó đến nay, số liệu thống kê chưa đầy đủ.
Tuy nhiên, theo kết quả điều tra bước đầu ở huyện Củ Chi, Bình Chánh và Gò Vấp thì có 99.675 hộ dân sử dụng giếng khoan. Nếu cộng với số liệu báo cáo của các quận - huyện (chưa đầy đủ) thì có khoảng 220.000 hộ khai thác nước ngầm và khoảng 9.000 cơ sở sản xuất, tập trung ở các quận – huyện: Củ Chi, Hóc Môn, quận 12, Tân Phú, Bình Chánh, Thủ Đức, Gò Vấp. Tạm tính, lưu lượng khai thác nước ngầm hiện nay từ 550.000 – 600.000m³/ngày.
Đến tháng 6-2008, tổng số giấy phép cấp cho khai thác nước ngầm là 768 với tổng lưu lượng được cho phép khai thác là 296.428m³/ngày. Ngoài ra, ông Phước cũng nêu một số khó khăn trong công tác quản lý nước ngầm hiện nay. Trong đó, nổi cộm là Phòng Tài nguyên - Môi trường quận – huyện không có đủ cán bộ để làm công tác kiểm tra, quản lý giếng.
“Muốn thống kê tổng số hộ dân sử dụng nước giếng hiện nay là bao nhiêu thì quận – huyện cũng chịu chết vì lấy người đâu mà làm”, ông Phước than. Ngoài ra, Sở TN-MT cho rằng, trước năm 2004 - khi sở chưa quản lý việc khai thác nước ngầm thì tầng nước có bị sụt nhưng sau khi sở này tăng cường quản lý thì kết quả khảo sát cho thấy tốc độ sụt của mực nước ngầm có chựng lại, thậm chí có xu hướng dâng lên trở lại.
Tuy nhiên, theo đại diện Sawaco, kết quả kiểm tra, theo dõi mực nước tại các giếng của Sawaco lại cho thấy mực nước ngầm hiện nay tiếp tục bị hạ thấp. Sawaco đã đóng một số giếng do ảnh hưởng của tình trạng này.
Thế nhưng, hầu hết các đại biểu cho rằng, báo cáo của Sở TN-MT như một bức tranh “màu hồng”. Một đại biểu còn ví von “báo cáo chưa thấy được mình”, trong khi tình trạng quản lý và khai thác nước ngầm cũng như nguy cơ của nó đang được dư luận đưa ra lời cảnh báo gay gắt.
“An ninh nước sạch” - tại sao không?
Hàng loạt câu hỏi đã được đặt ra với ông Phước. Đại biểu Trương Trọng Nghĩa chất vấn: Trừ trường hợp do chưa có nước máy, người dân buộc phải khoan giếng nhưng có trường hợp nào vì chạy theo lợi nhuận mà cá nhân, đơn vị khai thác nước ngầm trái pháp luật không? Sở có tính đến phương án dự phòng nguồn nước do 8 - 10 triệu dân của thành phố nếu xảy ra trường hợp khan hiếm nguồn nước do hạn hán, sông ngòi bị ô nhiễm? Phó ban Kinh tế – Ngân sách HĐND TPHCM Huỳnh Công Hùng cũng đề nghị sở nhận định về tình hình ô nhiễm nguồn nước ngầm hiện nay.
Riêng đại biểu Đặng Văn Khoa đặt câu hỏi: Có hay không việc lún sụt mặt đất do khai thác nước ngầm? Theo các đại biểu, các vấn đề này phải được trả lời chính xác dựa trên nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, tại buổi giám sát, ông Phước chỉ trả lời được một số câu hỏi.
Ông Phước cho rằng: Trong quá trình quản lý cho đến nay vẫn chưa thấy hộ dân sử dụng nước giếng phản ánh nguồn nước ngầm bị ô nhiễm! Nguy cơ ô nhiễm sông Đồng Nai, sông Sài Gòn làm ảnh hưởng đến công tác xử lý nước máy dẫn đến thiếu nguồn nước sinh hoạt rất khó xảy ra. Tuy vậy, sở sẽ khảo sát, đánh giá và báo cáo lại. Nếu phát hiện sai phạm trong khai thác nước ngầm, sở sẽ xử lý kiên quyết nhưng chắc chắn sẽ có những trường hợp không phát hiện được, chứ không có thông đồng.
Ngoài ra, ông Phước cũng cho rằng, tại nhiều khu vực ở Củ Chi, Thủ Đức, Bình Chánh… nếu không khai thác nước ngầm thì người dân chẳng biết xài nước gì một khi mạng lưới cấp nước chưa phát triển tới.
Thế nhưng, ông Võ Quang Châu, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn đặt ngược lại vấn đề: Hiện nay Sawaco đã cấp nước và đảm bảo áp lực nước cho 152/227 phường - xã của thành phố. Điều đáng nói là có những nơi áp lực nước đảm bảo nhưng người dân vẫn sử dụng nguồn nước ngầm. Đặc biệt, tại các khu công nghiệp như Tân Tạo, Lê Minh Xuân, công ty đầu tư mạng cấp nước hàng chục tỷ đồng nhưng các khu công nghiệp này sử dụng nước máy rất ít.
Qua đó, ông Huỳnh Công Hùng nhận định: Sở cho rằng quản lý được 50% sản lượng nước ngầm đang khai thác nhưng thực tế chỉ quản lý trên danh nghĩa (có cấp phép) còn doanh nghiệp chấp hành các quy định về khai thác nước ngầm như thế nào hoặc đã xử phạt vi phạm đơn vị nào chưa thì vẫn chưa thấy báo cáo.
“Việc tiêu tiểu bậy còn đưa ra xử phạt thì lẽ nào hành vi khai thác lậu cả ngàn mét khối nước lại không xử lý?”, ông Hùng chất vấn. Chất lượng nước mặt hiện đang suy thoái và chắc chắn có ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước ngầm. Cụ thể là 31/55 tuyến kênh ở Bình Chánh bị ô nhiễm nặng. Do vậy, sở phải xúc tiến thực hiện đề án quy hoạch việc quản lý, khai thác và sử dụng nguồn nước ngầm cho TPHCM có phân kỳ thực hiện và quy định thời gian hoàn thành.
Ông Võ Quang Châu đề xuất việc cấm khai thác nước ngầm phải thực hiện song song việc trám giếng tại những nơi đã có nguồn nước máy. Do vậy, dù kinh phí trám giếng cho các hộ gia đình có thể lên đến 80 – 100 tỷ đồng cũng phải tính toán. Nhiều đại biểu đề nghị cần đặt ra vấn đề về “an ninh nguồn nước sạch”.
VÂN ANH
