Hỏi: Tại sao người Việt gọi lỗ nhỏ tròn giữa tròng đen con mắt là con ngươi? Huỳnh Thị Kim Nghệ (Trường ĐH KHXH-NV).
PGS.TS Lê Trung Hoa: Con ngươi ở đây chính là “con người”. Ngươi trong tiếng Việt là biến thể của người, như nhà ngươi, dể ngươi,... Sở dĩ người Việt gọi đó là con ngươi vì nhìn vào nơi ấy, ta thấy hình ảnh một con người thu nhỏ, bé tí ti, đó chính là hình ảnh của ta in vào mắt người đối diện. Đây là cách gọi theo phương pháp hoán dụ: lấy hình ảnh con người xuất hiện ở chỗ lỗ tròn nhỏ để chỉ lỗ tròn nhỏ.
Cách hoán dụ này cũng xuất hiện ở nhiều ngôn ngữ. Người Trung Quốc gọi bộ phận trên là đồng tử , tức là “em bé”. Người Anh gọi là pupil, tức: “em học trò” và “con ngươi”, từ này bắt nguồn từ tiếng Latinh pupilla: “em bé gái” và “con ngươi”. Người Hy Lạp gọi là kore, cũng có hai nghĩa là “cô gái” và “con ngươi”.
Ở tiếng Nhật , có hai từ dùng để chỉ con ngươi là a-ma-na-không có nghĩa là “đứa trẻ của mắt” và hito-mi có nghĩa là “ngoại hình thân thể”.
Vấn đề này do một nhà ngôn ngữ học người Nga tìm ra, được trình bày trong cuốn sách (V.A.Zve-ginxhev, Ngữ nghĩa học, 1957) và GS Đỗ Hữu Châu trình bày lại trong cuốn Từ vựng ngữ nghĩa tiếng Việt, 1981.
