Tội phạm “trẻ hóa”, phạm tội nghiêm trọng

06/09/2014 00:18

Thời gian gần đây, các loại tội phạm xã hội, nhất là tội trộm cắp tài sản, cướp giật, chống người thi hành công vụ, giết người diễn biến phức tạp. Điều đáng nói là đối tượng phạm tội đang có xu hướng ngày càng trẻ hóa, trong đó có nhiều trường hợp chỉ mới ở tuổi vị thành niên. Hành vi phạm tội cũng như tính chất mức độ phạm tội ngày càng nghiêm trọng hơn. Lý giải vấn đề này ở góc độ xã hội, PGS-TS Tâm lý học Huỳnh Văn Sơn, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý học xã hội Việt Nam (ảnh) cho rằng:

Những biểu hiện phạm tội này đã đến lúc cần phải được nhìn nhận nghiêm túc từ nhiều góc cạnh và không thể thiếu sự quan tâm đích thực trên bình diện nghiên cứu và truyền thông hệ thống. Đặc biệt, thái độ rất lạnh lùng, sự nhận thức đúng về hành vi phạm tội nhưng đối tượng vẫn phạm tội, phạm tội rất dã man, phạm tội với chính người thân của mình là vấn đề trăn trở… Bằng cảm quan cũng có thể thấy tội phạm ngày càng trẻ hóa, thủ đoạn phạm tội ngày càng ghê rợn hơn, tinh vi hơn, ác độc hơn, phạm vi phạm tội rộng hơn.

* Phóng viên: Theo ông, đâu là nguyên nhân khiến nhiều thanh thiếu niên rơi vào con đường phạm tội, có hành vi giết người dã man. Yếu tố nào là nguyên nhân chính?

Mỗi năm, cả nước có hơn 15.000 trẻ vị thành niên phạm tội

Bộ Công an cho biết, chỉ trong 6 năm (từ năm 2007 đến năm 2013), cả nước xảy ra 63.600 vụ án hình sự do trẻ vị thành niên gây ra, với 94.300 đối tượng là trẻ vị thành niên phạm tội, tăng gần 4.300 vụ án so với 6 năm trước đó. Bình quân, mỗi năm cả nước có hơn 10.000 vụ án, với hơn 15.000 đối tượng là trẻ vị thành niên phạm tội, theo đó trung bình mỗi ngày cả nước xảy ra trên 30 vụ án với gần 40 đối tượng.

* PGS-TS HUỲNH VĂN SƠN: Gia đình và cả xã hội lơi lỏng công tác giáo dục và quản lý; một số quy định pháp luật chưa nghiêm; chính quyền và các tổ chức đoàn thể, trường học ở nhiều nơi chưa thực sự tạo môi trường sống tốt cho các em học tập, làm việc, vui chơi… Yếu tố gia đình là chủ yếu, bởi hiện nay sự tương tác tích cực giữa cha mẹ và con cái rất ít, thậm chí không diễn ra ở một số gia đình, dẫn đến bạo lực tồn tại ngay trong chính gia đình của mỗi bạn trẻ. Những dấu ấn ấy trở thành những tác động khá tiêu cực lên đời sống tâm lý và đã dẫn đến những hệ lụy. Khi không được trang bị nền tảng về văn hóa ứng xử, người lớn cũng có thể chông chênh khi thực hiện hành vi, huống hồ với thanh, thiếu niên chưa có kinh nghiệm sống, hành vi càng dễ lệch lạc hơn.

Lời qua tiếng lại cũng bạo lực, một va chạm cũng dẫn đến những cuộc xô xát, một mâu thuẫn nhỏ cũng dẫn đến một trận hỗn chiến… Tất cả hành vi của thanh, thiếu niên đều tồn tại ở hai thái cực: lạnh lùng đáng sợ, ngây ngô đến đáng thương, vô cảm quá mức, hối tiếc tội nghiệp. Hành động phản ứng, đánh lại, gây thương tổn diễn ra nhanh đến mức chủ thể không thể biết. Khi nhận ra mình hành động chỉ vì một chút nóng giận, một chút nông nổi, thiếu kiểm soát bản thân, thiếu những kỹ năng giải quyết mâu thuẫn… thì mọi thứ quá muộn. Ở góc độ xã hội, đó là biểu hiện của sự lệch chuẩn hành vi xã hội, đạo đức xã hội có vấn đề. Đó là chưa kể phần nào biểu hiện ấy là biểu hiện của sự căng thẳng, sự “đuối” của con người trên bình diện đời sống, sự mệt mỏi quá đáng của cái siêu tôi tinh thần…

Một nhóm nam nữ thanh niên tổ chức mua bán, hút chích ma túy tại khu vực ngã tư An Sương bị Cảnh sát cơ động TPHCM bắt giữ mới đây.

* Dư luận cho rằng, việc xử lý thanh thiếu niên phạm tội của pháp luật hiện còn nhiều quy định chưa nghiêm (chẳng hạn trẻ dưới 18 tuổi, giết người không phải chịu mức xử tử hình), ông thấy sao?

* Đây là vấn đề cần được xem xét trên bình diện pháp luật. Câu hỏi này cần được nhìn nhận trên góc độ vĩ mô. Tuy vậy, các nghiên cứu về mặt tâm lý xã hội cũng là nghiên cứu cần được quan tâm, xem xét cho cơ quan lập pháp. Với ý kiến cá nhân tôi cũng như nghiên cứu mà tôi được cập nhận, việc trẻ em dậy thì sớm, đến trường đúng tuổi và nhiều thay đổi về tâm lý, sinh lý thì quyền và nghĩa vụ của đối tượng cần được xem xét mang tính cập nhật hơn. Từ việc kết hôn, yêu, làm giấy chứng minh nhân dân, nghĩa vụ dân sự… cần được nhìn nhận trong mối quan hệ gia tốc phát triển.

* Để ngăn chặn hiệu quả tình trạng thanh thiếu niên phạm tội, gây án nghiêm trọng, theo ông xã hội cần thực hiện những giải pháp căn cơ nào?

* Đây là câu hỏi rất trọng tâm nhưng tính vi mô của nó lại rất cao. Tôi cho rằng mỗi người cần được dạy về việc chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình song song với việc được dạy tuân thủ nghiêm minh. Lẽ đương nhiên, luật pháp phải rõ ràng và nghiêm minh thì có thể buộc người ta chuẩn hơn. Thế nhưng những giải pháp căn cơ của vấn đề vẫn cần bắt đầu từ gia đình. Cha mẹ hãy dành thời gian thích đáng cho con, định hình nhân cách từ sớm, giáo dục hành vi mang tính chuẩn mực, định hướng cung cách ứng xử… Chiến lược định hướng hành vi và lối sống của bạn trẻ cần được chung tay góp sức sao cho bài bản, hệ thống. Như thế mới có thể kéo giảm số lượng cũng như mức độ phạm tội trong giới trẻ hiện nay.

TUẤN VŨ (thực hiện)

Thiếu tá Lê Hữu Phước, Đội trưởng Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về Trật tự xã hội - Công an quận 8: Gia đình, tổ chức phải sâu sát

Qua thực tế địa bàn và số lượng vụ án xảy ra trên địa bàn, có thể khẳng định tội phạm ngày càng “trẻ hóa”, cách thức phạm tội ngày càng tinh vi, mức độ phạm tội ngày càng nghiêm trọng. Tại quận 8, từ đầu năm đến nay có gần 100 thanh thiếu niên phạm tội, trong đó có 2 vụ giết người, đáng nói là đối tượng gây án còn rất trẻ. Nguyên nhân dẫn đến thực trạng này thì rất nhiều, nhưng theo tôi nguyên nhân chính yếu là thiếu sự sâu sát của gia đình, tổ chức quản lý trực tiếp. Hơn ai hết, gia đình, tổ chức quản lý nơi ở, làm việc, học tập là những tập thể, con người gần gũi nhất, quan tâm nhất với các em. Nếu họ sâu sát, kịp thời nắm bắt suy nghĩ, ý tưởng và định hướng tốt cho thanh, thiếu niên thì chuyện phạm tội khó xảy ra.

Tôi lấy ví dụ một vụ án vừa xảy ra (quận 8) gây xôn xao dư luận gần đây tại Công ty Nhựa Chợ Lớn, chỉ vì một xích mích nhỏ âm ĩ trong lúc ở chung và làm việc chung, công nhân Nguyễn Trường Đồ (18 tuổi) dùng dao đâm 4 nhát khiến nam công nhân làm chung chết. Một cái chết oan uổng với một lý do lãng nhách. Giá như tổ chức công đoàn công ty, hoặc chủ trọ, khu phố ở đó, sâu sát công nhân của mình, người sống trong nhà, trên địa bàn sâu sát, kịp thời phát hiện, giải tỏa xích mích nhỏ thì đâu xảy ra chuyện lớn.

Bên cạnh đó, một số văn bản luật hiện còn nhiều bất cập, như quy định chuyển quyền quyết định đưa trẻ phạm tội dưới 18 tuổi vào trường giáo dưỡng từ UBND quận, huyện sang tòa án vẫn chưa thực hiện được và còn nhiều vướng mắc. Bên cạnh đó, khung hình phạt đối với trẻ vị thành niên cũng là vấn đề gây nhiều tranh cãi. Nhiều tội phạm phạm tội có tính chất man rợ, giết nhiều người cùng lúc nhưng vì chưa đủ 18 tuổi nên không phải chịu mức án cao nhất là tử hình hoặc chung thân.

Anh Phạm Hồng Sơn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên TPHCM: Đổi mới cách tiếp cận thanh thiếu niên

Để giúp thanh thiếu niên phát triển cuộc sống tốt, lành mạnh, không đi vào con đường phạm tội, hoặc đã phạm tội thì không tái phạm, thời gian qua, hội đã thực hiện nhiều giải pháp. Chẳng hạn, ký kết với Sở LĐTB-XH TP và Lực lượng Thanh niên xung phong TP hỗ trợ công tác quản lý, cai nghiện, tạo việc làm cho thanh niên; phối hợp với Đại học Luật TPHCM tổ chức chương trình “Hành trình thắp sáng niềm tin”, giúp thanh niên phạm tội sau khi ra tù hiểu biết pháp luật, tìm được việc làm phù hợp… Dù vậy, công tác tiếp cận, tìm hiểu tâm tư nguyện vọng và kịp thời phát hiện, nắm bắt những mong muốn và định hướng cho thanh niên sống tốt ở các cơ sở vẫn còn yếu. Điều này trở thành nguyên nhân, vô tình “đẩy” số thanh thiếu niên vào con đường phạm tội.

Nhận thấy rõ điều này, thời gian tới Hội sẽ tăng cường mở các lớp bồi dưỡng, tập huấn cho cán bộ đoàn, hội viên thanh niên để cấp cơ sở làm tốt công tác tiếp cận. Ngoài ra, hội cũng nới rộng điều kiện để thanh niên tiếp cận nguồn vốn vay từ Quỹ hướng nghiệp, giúp các bạn có điều kiện làm ăn, hạn chế tiếp xúc môi trường xấu. Tôi cũng kiến nghị chính quyền, cơ quan công an cần biện pháp mạnh với tệ nạn mua bán hàng đá hiện nay.