Đó thực sự là một ngày hội đối với ấp 4 xã Mỹ Phú, huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An, nằm ven Đồng Tháp Mười. Cái ấp nhỏ xíu này chưa bao giờ đón nhiều khách bốn phương như thế. Mới sớm tinh mơ, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp – Phát triển nông thôn Cao Đức Phát cùng quyền Viện trưởng Bảo vệ thực vật Ngô Vĩnh Viễn, có các nhà báo tháp tùng đã đến thăm đồng.
Đoàn vừa đi thì từng đoàn xe ca chở đại biểu nông dân ở hầu hết các tỉnh ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) “đổ bộ” xuống cánh đồng ấp 4. Các đại biểu đi thăm đồng, rạp đã được dựng sẵn để sau khi các đại biểu về thì hội thảo… Riêng đoàn An Giang, nguyên Chủ tịch tỉnh Bảy Nhị (Nguyễn Minh Nhị) đã đến từ hai ngày trước để… tìm hiểu!
Tiến sĩ Nguyễn Như Cường (thứ 2 từ phải sang) với nông dân ấp 4 bên mô hình phòng chống bệnh VL-LXL.
…Số là, vụ hè thu 2006 vừa qua, nông dân cả ĐBSCL điêu đứng vì bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá (VL-LXL) do rầy nâu nhiễm bệnh lan truyền cho lúa. Thiệt hại tính ra cả ngàn tỷ đồng.
Tai hại hơn, có cán bộ bảo vệ thực vật lại tuyên bố: “Rầy nâu không trị được(!)”. Nếu vụ đông xuân 2006 – 2007 này không dập được dịch VL-LXL thì đồng bằng sẽ đi về đâu (?).
Chính tại cái ấp 4 bé nhỏ này, cách đây gần hai tháng, một tổ gồm ba cán bộ bảo vệ thực vật của Viện Bảo vệ thực vật Bộ NN-PTNT do Tiến sĩ Nguyễn Như Cường “cắm trại” ngay bên ruộng lúa để xây dựng một mô hình 78,5ha phòng chống bệnh VL-LXL do rầy nâu lan truyền cho lúa đông xuân.
Không có địa điểm đóng quân thuận lợi, các anh đã mượn ngay một gian nhà còn đang làm dở, nằm trong cụm tuyến dân cư vượt lũ của xã để ở, trải chiếu nằm dưới đất! Nhưng gian nhà này từ khi các anh đóng quân, bà con quanh vùng nườm nượp kéo tới, vì nó được trương cái biển rất lớn trước cửa: “Địa điểm giải đáp miễn phí bệnh VL-LXL và rầy nâu”! Khách càng ngày càng đông khi mô hình 78,5ha lúa đã qua được một tháng mà vẫn lên tốt, bệnh VL-LXL quái ác đã bị đánh bại.
Chúng tôi có mặt tại ấp 4, bên một mô hình phòng chống bệnh VL-LXL có quy mô 48ha cạnh con lộ chạy vô hướng Đồng Tháp Mười… Từ xa, người ta tưởng đó là một cái “sân golf” khổng lồ vì mặt bằng ruộng lúa phẳng như mặt gương. Cánh đồng càng trở nên nhộn nhịp khi hàng trăm cái mũ màu vàng có in mấy chữ: “Chiến dịch rầy nâu”, do Công ty cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang tặng các đại biểu nông dân… tràn xuống ruộng lúa xanh rì… như bức tranh vàng xanh hoành tráng ở ấp 4.
Bằng một giọng rất vui, bác Đỗ Hùng Đức ở ấp 4 cho biết: “Mô hình này xuống giống đến nay là 32 ngày, nhưng trên cánh đồng chưa thấy dấu hiệu bệnh VL-LXL, sức đề kháng của cây lúa rất khỏe…”.
Chúng tôi hỏi gì, anh Cương và các anh ở đây trả lời rất cặn kẽ, tỉ mỉ. Một nông dân khác nói: “Thương quá, cán bộ nằm dưới sàn không à (!)”.
Anh Huỳnh Văn Tam làm một ha vụ đông xuân năm nay, nói quả quyết với tôi: “Từ hôm cán bộ phân tích con rầy ra sao, phun thuốc làm sao, thì cái mô hình này của chúng tôi rất là đạt, chưa có dấu hiệu bệnh VL-LXL như mấy vụ trước, thất đến 70% toàn xã”.
Tiến sĩ Cường bây giờ mới lên tiếng: “Trong mô hình của chúng tôi thì khỏi nói, chủ yếu là để hướng dẫn cho các trà lúa ngoài mô hình đang chuẩn bị xuống giống, hoặc vừa mới xuống giống xong… Về chiến lược, thì từ nay chúng ta đã có vũ khí để nếu bệnh này tái phát ở các vụ sau, ta đã có cách chống chọi. Tới đây, sau khi kết thúc mô hình, các nhà khoa học và nông dân sẽ phải hội thảo, bàn bạc để hoàn thiện nó”.
Tôi gặng hỏi Tiến sĩ Cường về các bước của mô hình phòng chống bệnh VL-LXL mà các anh đang tiến hành và được biết đó là cách hạn chế ở mức thấp nhất rầy trưởng thành mang mầm bệnh xâm nhập vào ruộng lúa trong giai đoạn cây lúa còn non, bằng cách xử lý hạt giống, sau đó từ 6 – 7 ngày phun thuốc lưu dẫn như Ác-ta-ra để trừ rầy, tiếp đó từ 12 đến 14 ngày tiếp tục phun thuốc lưu dẫn.
Đến lần thứ 3 và thứ 4 thì căn cứ vào mật độ rầy vào đèn và quan sát được để phun tiếp, hạn chế con rầy trưởng thành ở cuối vụ phát tán ra các ruộng xung quanh…
Thành công của mô hình phòng chống bệnh VL-LXL của Viện Bảo vệ thực vật đang được tiến hành ở Long An, ở Bến Tre và các nơi khác đã đem lại niềm phấn chấn cho nông dân ĐBSCL trước vụ đông xuân năm nay.
Nhìn gương mặt hồ hởi của các đại biểu nông dân đồng bằng trong cuộc hội thảo với các nhà khoa học, được tổ chức ngay tối hôm đó tại Nhà văn hóa tỉnh Long An, người ta càng thấy rõ điều bà con rất khao khát, trông chờ ở các nhà khoa học.
Cũng tại cuộc hội thảo chiều 29-1-2006, GS. Phạm Văn Kim, PGS. Trần Văn Hai, PGS. Phạm Văn Lầm ở Trường Đại học Cần Thơ và Viện Bảo vệ thực vật đều đi đến kết luận, trong tình thế đã thành dịch bệnh, con rầy nâu đã mang bệnh thì biện pháp hóa học phải là vũ khí hàng đầu.
Địa điểm giải đáp miễn phí về bệnh vàng lùn… tại ấp 4 xã Mỹ Phú
Sai lầm của chúng ta thời gian qua là đã “ngủ quên” trên chiến lược IPM. Mục đích của chiến lược IPM là giảm việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, tăng phẩm chất nông sản bằng cách tăng cường các biện pháp khác, quen gọi là ba giảm ba tăng (giảm giống, giảm thuốc, giảm phân – tăng lợi nhuận, tăng chất lượng, tăng thu nhập).
Nhưng IPM chỉ là chiến lược trong điều kiện bình thường, khi con rầy chưa nhiễm bệnh và chưa lan truyền bệnh thành dịch bệnh.
Còn nói như PGS. TS. Mai Thành Phụng (Trung tâm Khuyến nông quốc gia) thì khi cây lúa bị rầy nâu mang bệnh tấn công phải áp dụng IPM theo “thời chiến”.
Sau cuộc hội thảo, một nhà khoa học đã vỗ vai tôi nói: “Năm 1978, chúng ta trong tay không có gì, đến gọi một cú điện thoại đường dài cũng phải chờ cả buổi mà vẫn dập tắt được dịch rầy nâu hoành hành lúc đó. Nay ta có binh hùng tướng mạnh, lại được trang bị đến tận răng, nông dân cũng có di động đeo bên mình… thì thắng rầy nâu là lẽ đương nhiên. Vấn đề là chúng ta không được ngủ quên, không quan liêu, làm bảo vệ thực vật là phải xắn quần lội xuống ruộng, không được đứng trên bờ mà phán”.
Mô hình của Viện Bảo vệ thực vật là thắng lợi bước đầu, còn phải được hoàn chỉnh và đến lúc chúng ta phải hình thành một tư duy năng động, biện chứng, không ỷ lại vào riêng một biện pháp phòng bệnh nào, dù là biện pháp đó đã từng đem lại kết quả tốt trước đó.
LÊ PHÚ KHẢI
