Đánh thức “quốc bảo” trên đỉnh Ngọc Linh

Từ “cây thuốc giấu” đến bảo vật quốc gia

Giữa đại ngàn Trà Linh, nơi những gốc sâm Ngọc Linh lặng lẽ sinh trưởng dưới tán rừng nguyên sinh ở độ cao hơn 1.200-2.598m, một chiến lược phát triển mới cho “quốc bảo” Việt Nam đang dần hình thành bằng những “cái bắt tay” mang tính liên kết sâu rộng giữa doanh nghiệp, nhà khoa học và chính quyền địa phương.

Từ xa xưa, khi giao thông cách trở, y tế chưa phát triển, những nóc nhà nằm biệt lập giữa núi rừng Ngọc Linh, cây sâm đã được xem như một “thần dược” của đại ngàn. Đồng bào Xê Đăng gọi đó là “cây thuốc giấu”, bởi mỗi gia đình thường vào rừng đào vài củ, cất trên mái tranh nhà sàn để dành dùng khi ốm đau. Trong những năm kháng chiến, loại cây quý này từng được đồng bào dùng để cứu chữa, phục hồi sức khỏe cho thương binh, bệnh binh. Theo thời gian, khi giá trị dược tính được giới khoa học xác lập, sâm Ngọc Linh dần bước ra khỏi núi rừng, trở thành dược liệu quý hiếm, mang giá trị kinh tế cao và được xem là “quốc bảo” của Việt Nam.

Nếu trước đây câu chuyện sâm Ngọc Linh chủ yếu gắn với bảo tồn nguồn gene, giữ rừng, giữ giống, thì nay loại dược liệu quý này đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, đó là hình thành chuỗi giá trị khép kín, phát triển theo hướng công nghiệp, ứng dụng công nghệ cao và hướng đến thị trường toàn cầu.

Đầu tháng 5-2026, tại thôn 2, xã Trà Linh, Công ty TNHH Sâm Sâm (SAMSAM Group) và Công ty cổ phần Tập đoàn PDA (PDA Group) đã ký kết hợp tác đầu tư dự án trồng, chăm sóc và bảo vệ cây sâm Ngọc Linh, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 200 tỷ đồng.

Theo ông Nguyễn Đức Lực, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Sâm Sâm, Chủ tịch Hội Sâm Ngọc Linh Quảng Nam, trong giai đoạn đầu, dự án được triển khai trên diện tích hơn 1ha với khoảng 60.000 cây giống; sau đó sẽ tiếp tục mở rộng 2-3ha mỗi năm, từng bước hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn. PDA Group cam kết bao tiêu đầu ra để phục vụ nghiên cứu, chế biến các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ sâm Ngọc Linh. Ở góc nhìn chiến lược, đây là tín hiệu cho thấy khu vực doanh nghiệp đã bắt đầu bước vào “cuộc chơi lớn” với cây dược liệu được xem là tinh hoa của núi rừng Việt Nam.

Sự hợp tác này không dừng ở việc góp vốn hay mở rộng diện tích trồng, mà là sự bổ sung những mắt xích còn thiếu trong chuỗi giá trị. SAMSAM Group hiện là một trong những đơn vị làm chủ công nghệ nhân giống, sở hữu vùng nguyên liệu đạt chuẩn gene, hệ thống kiểm soát bệnh lý cây sâm cùng nhà máy chế biến quy mô 2,5ha. Trong khi đó, PDA Group có lợi thế nghiên cứu, phát triển các sản phẩm chuyên sâu từ sâm Ngọc Linh, đồng thời hợp tác với các chuyên gia nhân sâm Hàn Quốc nhằm nâng cao giá trị dược tính và khả năng thương mại hóa sản phẩm.

Nhìn xa hơn, dự án hợp tác này đang từng bước hình thành mô hình phát triển khép kín cho sâm Ngọc Linh, từ bảo tồn nguồn gene, nhân giống, phát triển vùng trồng, kiểm soát chất lượng, chế biến sâu đến xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Đây cũng là con đường mà nhiều quốc gia có nền công nghiệp dược liệu phát triển như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Trung Quốc đã theo đuổi trong nhiều thập niên.

Với sâm Ngọc Linh, lợi thế của Việt Nam không nằm ở số lượng mà nằm ở giá trị sinh học đặc biệt, hàm lượng saponin cao và khả năng hình thành một thương hiệu quốc gia mang bản sắc riêng. Để biến lợi thế đó thành giá trị kinh tế, không thể chỉ trông chờ vào những hộ trồng nhỏ lẻ mà cần sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà đầu tư và chính quyền. Tại TP Đà Nẵng, mô hình liên kết ấy đang từng bước được hiện thực hóa.

Thung lũng dược liệu

Nếu những “cái bắt tay” của doanh nghiệp là tín hiệu từ thị trường, thì sự vào cuộc mạnh mẽ của chính quyền TP Đà Nẵng đang cho thấy một tầm nhìn xa hơn, biến vùng núi phía Tây thành trung tâm dược liệu của cả nước.

Cuối tháng 4 vừa qua, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Nguyễn Mạnh Hùng đã chủ trì buổi làm việc với THACO để thảo luận các định hướng đầu tư phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu quy mô lớn.

Tại đây, THACO đề xuất chiến lược phát triển vùng trồng sâm Ngọc Linh theo hướng công nghiệp, ứng dụng công nghệ cao, kết hợp trồng cây lâm nghiệp và dược liệu dưới tán rừng tại Trà Linh và Trà Tập, với tổng diện tích lên tới 4.600ha, dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026-2031. Tập đoàn này cũng đề xuất dự án phát triển vùng trồng dược liệu tập trung tại Đức Phú với quy mô 2.800ha, hướng tới hình thành vùng nguyên liệu phục vụ chế biến sâu và xuất khẩu. Tại buổi làm việc, lãnh đạo TP Đà Nẵng đã đề nghị doanh nghiệp khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, thủ tục để sớm hiện thực hóa các dự án.

Động thái này cho thấy TP Đà Nẵng không chỉ xem sâm Ngọc Linh là một sản phẩm nông nghiệp mà đang định vị đây là một ngành kinh tế chiến lược trong không gian phát triển mới. Nếu phía Đông là biển, cảng, logistics, tài chính và du lịch, thì phía Tây - với những cánh rừng nguyên sinh, độ cao lý tưởng và hệ sinh thái đa dạng - đang được định hình trở thành “thung lũng dược liệu” của miền Trung. Tầm nhìn ấy hoàn toàn phù hợp với chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp dược liệu.

Trên nền tảng chủ trương của Chính phủ về xây dựng trung tâm công nghiệp dược liệu - với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực, TP Đà Nẵng không chỉ tiếp nhận lợi thế tự nhiên mà đang chủ động nâng tầm bằng cách huy động nguồn lực xã hội, thu hút các tập đoàn lớn, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ cao và xây dựng thương hiệu.

Nếu những kế hoạch hôm nay được hiện thực hóa, vùng núi phía Tây Đà Nẵng trong vài năm tới sẽ không dừng ở nơi bảo tồn nguồn gene quý, mà có thể trở thành trung tâm sản xuất, nghiên cứu, chế biến và giao thương dược liệu lớn nhất cả nước. Khi đó, sâm Ngọc Linh không chỉ là niềm tự hào của núi rừng Trà Linh, mà còn có thể trở thành biểu tượng mới của kinh tế xanh, kinh tế sinh học và công nghiệp dược liệu Việt Nam trên bản đồ thế giới.