Về vùng nông thôn Phú Thuận (Thoại Sơn, An Giang) xe 4 bánh chạy bon bon, nhà tường, nhà ngói mọc lên san sát, cuộc sống người dân sung túc… Khó ai ngờ được chỉ sau mấy năm chia tách mà Phú Thuận phát triển nhanh như vậy. Phó Chủ tịch UBND xã, Phùng Duy Nam, bật mí: “Nhờ con tôm càng xanh đã “xốc” kinh tế của Phú Thuận lên ngó thấy. Ở xứ này, con tôm ôm cây lúa giúp bà con làm giàu…”.

Tìm hướng đi…

Men theo con đường trải nhựa phẳng lì, Phó Chủ tịch UBND xã, Phùng Duy Nam, đưa chúng tôi đi thăm cánh đồng tôm bạt ngàn của xã. Từ ấp Phú Tây sang Hòa Tây B đâu đâu cũng thấy người dân hối hả vào vụ nuôi mới.

Lão nông Tư Săn (Trần Văn Săn) vừa vệ sinh ruộng tôm vừa đắp đập trữ nước, người mệt lã mồ hôi, nói: “Lúc này thấy khô cháy da, chớ vài tháng nữa tại đây sẽ biến thành “cánh đồng vàng” đấy. Thấy chúng tôi ngạc nhiên, ông Săn bảo, “tôm càng xanh “đẻ” ra vàng chớ còn gì?”…

Ở Phú Thuận, ông Săn là người đầu tiên phát triển mô hình nuôi tôm càng xanh trên ruộng lúa. Ông là dân Đồng Tháp, gia đình khó khăn nên bôn ba khắp nơi làm ăn kiếm sống. Năm 1980, trong lần về Phú Thuận, ông thấy nơi này đất đai màu mỡ, cuộc sống dễ chịu nên ông quyết định gom hết vốn liếng được 1,4 cây vàng mua 20 công ruộng lập nghiệp.

Ban đầu sản xuất 1 vụ lúa, sau đó ông tích cực cải tạo đất, đào kênh mương xả phèn để tăng lên 2 vụ. Cần cù, chịu khó chẳng bao lâu đời sống gia đình ổn định. Tuy không còn đói ăn, thiếu mặc như trước nhưng ông Săn luôn trăn trở làm gì để giàu lên trên mảnh đất Phú Thuận.

Ông nghĩ, nếu cứ bám mãi 2 vụ lúa thì khó đổi đời, bởi lợi nhuận không cao. Xem báo, đài thấy giới thiệu mô hình nuôi thủy sản hiệu quả, ông tìm cách học hỏi. Mùa lũ năm 1996, ông áp dụng nuôi cá mè vinh, cá chép, cá lóc…

Do lần đầu tiên nuôi không rành kỹ thuật và thiếu phòng ngừa nên nước lũ làm ngập đê bao, cá thoát ra ngoài hết, ông lỗ trắng. Năm sau, ông tiếp tục nuôi cá mùa lũ nhưng cũng không lời do năng suất thấp và giá bán không cao. Mùa lũ năm 1998, ông chuyển sang nuôi tôm càng xanh trên ruộng lúa.

Cứ mờ sáng là ông chạy khắp xã đi tìm mua tôm giống từ những hộ dỡ chà, chài lưới, đăng dớn… Mua được bao nhiều thả hết xuống ruộng. Ông còn ra đồng kéo cá tạp, bắt cua, ốc… về làm thức ăn cho tôm.

Cuối vụ thu hoạch được 900kg tôm thương phẩm, bán 90.000đ/kg, trừ chi phí còn lời 10 triệu đồng. Mức lợi nhuận tuy chưa nhiều nhưng ông vui vì lần đầu tiên thử nghiệm nuôi tôm càng xanh mùa lũ cho hiệu quả cao, mở ra hướng làm ăn mới.

Cả xã nuôi tôm, làm giàu!

Mùa lũ năm sau, ông Săn tiếp tục nuôi tôm càng xanh trên diện tích 4ha đất lúa. Kết quả chỉ lời vài triệu đồng, không như ý muốn. Nguyên nhân được ông rút ra là do nguồn tôm giống mua nhiều lần không đồng kích cỡ, chất lượng kém dẫn đến tỷ lệ hao hụt cao…

Trong lúc bối rối chưa tìm được giải pháp khắc phục thì ông được Sở NN-PTNT An Giang mời đi Thái Lan học hỏi kinh nghiệm nuôi tôm. Chuyến đi thực tế đã giúp ông giải tỏa được nhiều vấn đề mà trước đây chưa hề biết.

Mùa lũ năm 2000, ông bỏ hẳn con giống tự nhiên chuyển sang nuôi con giống nhân tạo. Với diện tích 4ha, ông thả 180.000 con tôm giống (tôm post), quản lý ruộng tôm chặt chẽ về nguồn nước, cho ăn đúng quy trình… Cuối vụ thu hoạch được 3,7 tấn tôm, bán giá 80.000đ-90.000đ/kg, trừ chi phí còn lời 150 triệu đồng.

Năm sau, ông tiếp tục trúng tôm hơn 220 triệu đồng, xây nhà tường bệ vệ. Lúc này người dân Phú Thuận nhốn nháo, đồn ầm về chuyện ông Săn thắng lớn từ con tôm. UBND xã bắt đầu phát động người dân các ấp nên tận dụng mùa lũ để nuôi tôm tăng thu nhập. Nhà ông Săn ngày nào cũng có khách đến học hỏi phương pháp và kinh nghiệm nuôi tôm, ông hướng dẫn tận tình để bà con áp dụng.

Anh Nguyễn Bá Thạnh, ấp Hòa Tây B làm 25 công ruộng nhiều năm nhưng chẳng tích lũy được bao nhiêu. Thấy ông Săn nuôi tôm lời nhiều, anh Thạnh chuyển 6 công ruộng sang nuôi tôm. Chỉ 2 mùa lũ (2002 và 2003), anh Thạnh lời trên 130 triệu đồng, cất được nhà kiên cố. Ông Hai Dũng, Ba Hấn, Sáu Đời, Út Năng… cũng nhờ con tôm càng xanh mà trở nên giàu có.

Hiệu quả kinh tế cao đã thúc đẩy mô hình nuôi tôm phát triển mạnh. Đến nay, ở Phú Thuận có trên 210 hộ nuôi tôm với diện tích hơn 450ha, dẫn đầu ĐBSCL về nuôi tôm càng xanh mùa lũ. Mấy năm qua, nhiều nông dân ở Đồng Tháp, TP Cần Thơ… tìm đến học hỏi kinh nghiệm.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Phùng Duy Nam thì tôm càng xanh đã trở thành kinh tế chủ lực của Phú Thuận. Dù lợi nhuận cao gấp 3,75 lần so làm lúa nhưng chủ trương của xã chỉ áp dụng nuôi 1 vụ tôm - 1 vụ lúa/năm, không tăng vụ tràn lan nhằm hạn chế ô nhiễm môi trường.

Thông thường sau khi thu hoạch lúa đông xuân từ tháng 4, tháng 5 là bắt đầu thả giống. Đến khoảng tháng 10, tháng 11… khi lũ rút là thu hoạch tôm càng xanh. Nếu như mấy năm đầu năng suất tôm chỉ 0,8-0,9 tấn/ha thì nay tăng lên 1,2 tấn/ha. Những hộ nuôi giỏi như ông Tư Săn đạt đến 1,8-2 tấn/ha, cao nhất vùng.

Theo ông Tư Săn, cái khó hiện nay là đầu ra của con tôm càng xanh phụ thuộc quá nhiều vào thương lái. Tới vụ thu hoạch họ muốn mua giá bao nhiêu là tùy, nhiều lúc nông dân bị ép giá. Hiện tại, Phú Thuận đã hình thành được vùng nuôi tập trung, quy mô lớn.

Nguyện vọng của bà con là sớm có doanh nghiệp ký hợp đồng tiêu thụ đầu ra ổn định. Song song đó, đề nghị ngân hàng nâng mức cho vay và giữ lãi suất vừa phải. Nếu như mấy năm trước 1ha tôm cần 50 triệu đồng, nay phải 80 triệu đồng do chi phí các thứ đều tăng.

“Tay nghề nuôi tôm của bà con đã vững vàng, hạ tầng đang hoàn chỉnh. Vấn đề còn lại là cần sự hỗ trợ vốn từ phía ngân hàng như nâng mức cho vay, lãi suất vừa phải, giải ngân dài hạn… thì nghề nuôi tôm càng xanh sẽ phát triển mạnh, mang lại lợi ích to lớn”, Phó Chủ tịch UBND xã, Phùng Duy Nam, khẳng định.