Năm 2006, Báo SGGP đã có nhiều bài viết phản ánh về thực trạng khai thác vàng trái phép tại vùng biên ở các xã Tà Rụt, Hướng Phùng, Vĩnh Ô, thuộc huyện Đakrông, Hướng Hóa, Vĩnh Linh; Quảng Trị). Song hơn 2 năm nay, việc khai thác vàng ấy lại diễn ra ồ ạt và nhức nhối hơn nhiều, đặc biệt là những ngày đầu tháng 3 - 2008.

Tan hoang vì... vàng

Lực lượng chức năng truy quét vàng tặc ở vùng núi Tà Rụt (Đakrông, Quảng Trị), năm 2006

Chúng tôi đến xã Tà Rụt, vào những ngày đầu tháng 3-2008, chứng kiến hoạt động khai thác vàng trái phép ở vùng rừng núi Tà Long, Tà Rụt, A Vao, sông Đakrông thuộc huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị. Những cánh rừng, triền đồi ở đây hiện đang tồn tại những “đại công trình” của bọn “vàng tặc” nối liền, chằng chịt nhau tạo thành những đường hầm dài hàng cây số.

Theo ghi nhận của chúng tôi ngày 14-3, tại sông Đakrông, bắt đầu từ km 47 đến km51+800  đoạn chảy qua cụm trung tâm xã Tà Rụt dường như nước sông  ngừng chảy, chỉ một màu đỏ au. Còn ở A Vao, Tà Long, cảnh tượng máy xay đá, đãi vàng chạy ầm ầm, tiếng nổ mìn làm chao đảo cả những mảng rừng lớn, dòng nước bốc nặng mùi thủy ngân.

Nhiều dân bản cho biết: “Hoạt động khai thác vàng trái phép ở đây bùng phát trở lại là do hai anh em ruột tên Tuấn và Tài người gốc ở Nam Định vào thuê người ở Thừa Thiên -  Huế, Quảng Bình, Nam Định, Hà Tây... khai thác vàng”. Ghi nhận của PV SGGP 12 Giờ tại các bãi vàng nói trên hiện có gần 200 người đang lao động khai thác vàng. Riêng thôn Tà Rụt hiện có hơn 20 em  gái cũng đi làm thuê cho chủ vàng.

Trao đổi với chúng tôi, ông Hồ Nua, Trưởng Công an xã cho biết, “hiện các chủ vàng đang còn tiếp tục đưa người vào khai thác vàng bằng hình thức dùng xe thồ chở từng người vào nơi khai thác nên việc kiểm soát rất khó”. Còn ông Côn Nga, Chủ tịch xã Tà Rụt, nói: “Vẫn biết việc khai thác vàng là ảnh hưởng rất nhiều đến môi trường sống xung quanh và nhiều tệ nạn khác tràn vào thôn bản, nhưng do địa hình rừng núi hiểm trở và có nhiều dân bản theo làm khá đông nên chúng tôi vẫn chưa có biện pháp nào để hạn chế”.

Khi nào mới chấm dứt?

Năm 1993, sau nhiều lần khảo sát, đánh giá trữ lượng vàng của ngành chức năng ở dọc dải đất miền Trung, đặc biệt là ở vùng rừng A Vao, Tà Long, huyện Đakrông, Vĩnh Ô, Vĩnh Linh...  Bộ Tài nguyên - Môi trường đã cấp phép cho một số công ty đến đây, vừa khai thác vàng tận thu, vừa bảo vệ các điểm quặng vàng có nguy cơ bị cạn kiệt do nạn đào đãi vàng trái phép. Do đó vào thời điểm này, núi rừng A Vao, Tà Long,Vĩnh Ô, Hướng Lập..., thuộc các huyện (Đakrông, Vĩnh Linh, Hướng Hóa), đã bị rung chuyển dữ dội bởi khối lượng lớn thuốc nổ; đất, đá bị cày xới tan tành, cây cối bị trơ gốc, chổng ngược lên trời.

Sự việc buộc chính quyền địa phương phải trục xuất các công ty này ra khỏi địa bàn và xin Chính phủ bàn giao trở lại các mỏ vàng cho chính quyền các huyện trên quản lý. Nhưng từ khi các mỏ vàng không có chủ đến nay, núi rừng Tà Long, A Vao, Vĩnh Ô, Hướng Lập...  không ngày nào được bình yên với những đối tượng khai thác vàng trái phép.

Theo Trung tá Nguyễn Thành Đặng, từ đầu năm 2006 đến nay, Công an huyện Đakrông đã hơn 10 lần tổ chức lực lượng truy quét, đẩy đuổi quy mô lớn, chỉ thu được 5 dàn máy nổ, 2 dàn máy khoan hơi, 2 mô tơ điện… và đẩy đuổi được 15 đối tượng ra khỏi địa bàn. Bao giờ vấn nạn khai thác vàng trái phép ở Quảng Trị chấm dứt? Câu hỏi này đã được báo chí lên tiếng nhiều lần và Chính phủ đã có văn bản giao toàn quyền khai thác và quản lý các mỏ vàng trên cho tỉnh Quảng Trị giải quyết. 

Bức xúc trước những hậu quả của nạn khai thác vàng trái phép ở một số “điểm nóng” trên địa bàn tỉnh, từ tháng 5-2006, Công an tỉnh Quảng Trị và lực lượng của bộ đội biên phòng đã tập trung mở nhiều chiến dịch truy quét, giải tỏa, lập nhiều trạm kiểm soát chốt giữ các tuyến đường mòn dẫn đến các mỏ vàng.

Tính từ đợt đầu ra quân trấn áp đến nay, BĐBP và Công an đã phá hủy nhiều lán trại và thu nhiều thuốc nổ, hàng chục máy xay đá... bắt giữ, xử lý hành chính hàng chục đối tượng song việc truy quét này chẳng mấy hiệu quả mà càng làm cho những đối tượng khai thác vàng trái phép  có thêm nhiều kinh nghiệm đối phó khi nghe có lực lượng chức năng truy quét.

Ngày 15-3, một cán bộ Công an huyện Đakrông cho biết: “Sắp tới Công an huyện Đakrông sẽ tiến hành một đợt truy quét lớn”. Nhưng xem ra việc truy quét này chỉ là giải pháp tạm thời không mấy hiệu quả. Trước vấn nạn khai thác vàng trái phép hiện đang gây nhức nhối một vùng biên giới như vậy, chính quyền địa phương nên có một biện pháp lâu dài để giải quyết vấn nạn này.

VÕ LINH