Ao Bà Om (hay Ao Vuông) là một thắng cảnh nổi tiếng của vùng Tây Nam bộ, một địa danh độc đáo gắn liền với văn hóa đồng bào dân tộc Khmer. Ao có hình chữ nhật, rộng 300m, dài 500m, được bao bọc xung quanh bởi các gò cát mấp mô với hàng trăm cây sao, cây dầu cổ thụ hàng trăm năm tuổi, có rễ nổi lên khỏi mặt đất tạo nên những hình thù kỳ thú. Ao được công nhận là di tích lịch sử văn hóa vào ngày 25-8-1992. Thế nhưng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia này đang bị “lãng quên”, xuống cấp trầm trọng.
Xót xa thắng cảnh
Rác tràn ngập ao Bà Om
Nằm cạnh theo quốc lộ 53 cách trung tâm thị xã Trà Vinh khoảng 7km về hướng Tây Nam, từ lâu ao Bà Om là niềm tự hào, là nơi tham quan du lịch nghỉ ngơi, vui chơi giải trí… của nhân dân địa phương, du khách trong và ngoài nước.
Theo truyền thuyết, để có hồ nước ngọt dùng trong mùa khô, dân làng người Khmer tổ chức cuộc thi đào ao giữa hai nhóm nam và nữ để quyết định phái nào thua sẽ phải đi cưới hỏi phái kia. Bên phái nam ỷ sức mạnh, vừa làm vừa chơi. Bên phái nữ dưới sự lãnh đạo của một phụ nữ tên Om, dùng nhiều mưu mẹo để trì hoãn nhóm nam. Khi đào gần xong, họ còn cho thả đèn lồng ở phía Đông làm cho nhóm nam tưởng là sao Mai đã mọc nên nghỉ sớm. Sau cuộc thi, nhóm nam thua cuộc. Ao của nhóm nữ được đặt tên theo tên của bà Om.
Hàng năm, cứ đến ngày lễ Ok Om Bok, bà con Khmer gần xa kéo nhau ra tổ chức cúng trăng, vui chơi, múa Rom Voong, thả đèn gió,... hay vào dịp đón năm mới Chol Chnam Thmây, Dolta hàng ngàn người Kinh - Khmer hội tụ về đây sinh hoạt vui chơi, giải trí tô điểm cho nét đẹp văn hóa dân tộc truyền thống 3 dân tộc Kinh - Khmer - Hoa vùng Khmer Nam bộ.
Sau ngày tái lập tỉnh (năm 1992),Trà Vinh đầu tư hàng chục tỷ đồng bảo tồn, tôn tạo nét đẹp có một không hai ở miền Tây. Năm 1994, Bộ Văn hóa - Thông tin đã quyết định công nhận ao Bà Om là một di tích danh thắng cấp quốc gia. Tuy qua nhiều lần “thay da đổi thịt” ao vẫn giữ được vẻ đẹp duyên dáng, thơ mộng.
Quanh năm, khách thập phương tham quan nhộn nhịp, các em học sinh gần xa đến dịp nghỉ hè lại tụ tập về đây cắm trại. Bà con nông dân sau giờ lao động mệt nhọc ra ngồi ngắm cảnh để thư thả tâm hồn. Đây còn là nơi lý tưởng cho những đôi trai, gái gặp nhau tâm tình để kết bạn trăm năm. Hay những cặp vợ chồng mới cưới, sau lễ kết duyên dẫn nhau ra ngắm cảnh, chụp hình, quay phim kỷ niệm để nhớ thời khắc đẹp nhất của mình.
Thế nhưng, những năm gần đây kể từ khi tỉnh đầu tư mở thêm con lộ mới dẫn vào ao Bà Om, cảnh quang được xây dựng khang trang hơn thì ăn theo nó là hàng quán phát triển ồ ạt. Do buôn bán thiếu sự kiểm soát, quản lý của chính quyền địa phương cùng với sự thiếu ý thức của người dân nên hiện nay ao Bà Om đang trở thành một bãi rác công cộng. Nước ao không còn trong veo, phẳng lặng thay vào đó là sen rũ, cỏ mọc um tùm, bọc ni lông, rác thải, vỏ bắp… lềnh bềnh đầy mặt ao.
Ông Lê Hữu Nghiệp, một người con quê hương Trà Vinh nay sinh sống TPHCM trong một chuyến về thăm quê thảng thốt: “Ao Bà Om vốn được vinh danh là “nàng tiên”, là thắng cảnh miền Tây nay thì đầy... rác. Thật đáng buồn cho một di tích quốc gia đang bị xuống cấp…”.
Không chỉ thế, tuy qua nhiều năm được đưa vào danh mục “vàng” du lịch cấp quốc gia, ấy thế, mọi dịch vụ cần thiết để phục vụ du khách như nhà hàng, nhà nghỉ, nhà vệ sinh, quà lưu niệm... thậm chí thùng rác công cộng cũng không có!
Cứu lấy “nàng tiên”!
Được biết, trong quy hoạch tổng thể phát triển du lịch đến năm 2010, ngành du lịch Trà Vinh sẽ đầu tư mở rộng Khu văn hóa - du lịch ao Bà Om lên 84ha gồm các hạng mục: Khu di tích ao Bà Om, chùa Âng, Bảo tàng Văn hóa Khmer, khu văn hóa - thể thao, khu dịch vụ - thương mại - du lịch. Điều này hứa hẹn sẽ tạo thêm nét đẹp cho thắng cảnh đẹp nhất, nổi tiếng nhất của ĐBSCL.
Điều đáng mừng hơn nữa là để tinh gọn bộ máy hành chính nhà nước, Chính phủ đã hợp nhất ngành du lịch và ngành văn hóa để xóa bỏ chức năng chồng chéo từ đó dẫn đến “cha chung không ai khóc” mà thời gian qua ao Bà Om là nạn nhân của căn bệnh này.
Để đánh thức “nàng tiên” ao Bà Om trong cơn say ngủ, đi đôi với việc đầu tư, chỉnh trang nâng cấp đồng bộ, ngành chức năng cần sớm quy hoạch lại dịch vụ mua bán, xây dựng quy chế bảo tồn, gìn giữ di tích quốc gia cho cộng đồng dân cư và khách tham quan du lịch. Bảo tồn, gìn giữ nét đẹp hoang sơ, thơ mộng vốn có của ao Bà Om không đồng nghĩa để cho nó phát triển tự phát trong hoang tàn, xuống cấp như hiện nay.
Thế Nhân
