Bài học chứng khoán

Mấy tuần gần đây, VN-Index gần như rơi tự do và khó có thể dự báo nó dừng ở điểm đáy nào. Bắt mạch nỗi đau này, nhiều cảnh báo được đưa ra là sẽ có thêm nhiều nhà đầu tư điêu đứng, thậm chí có nguy cơ “chết đứng”. Ai sẽ cứu chứng khoán?

Hậu quả đầu tư kiểu bầy đàn…

Những ngày gần đây dạo qua “phố Wall ở Sài Gòn” - đường Nguyễn Công Trứ quận 1 TPHCM, một số sàn chứng khoán và các quán cà phê dễ bắt gặp những khuôn mặt ưu tư, ảm đạm của các nhà đầu tư chứng khoán.

Những cặp mắt đờ đẫn như vô hồn ngước nhìn màu đỏ chủ đạo và thống trị trên bảng điện tử, hầu như không thể tin được VN-Index cứ tụt dốc từng ngày. Buồn. Chán. Đau. Tức giận… Đó là tâm trạng chung của nhiều người. Câu hỏi màu xanh bao giờ trở lại cứ tắt dần, tắt dần… khiến mỗi người ôm một nỗi đau, thất vọng riêng.

Khi VN-Index tụt dốc và đảo chiều xuống dưới cột mốc 700-600 điểm nhiều nhà đầu tư vẫn còn nuôi hy vọng, thầm nhủ phải biết học “chữ nhẫn”. Nói theo các thầy dạy chứng khoán và chuyên gia đầu tư tài chính thì đầu tư cho trò chơi cao cấp này đòi hỏi thời gian, không nên nóng vội.

Nhưng đến hôm nay, chỉ trong một thời gian ngắn ngủi, VN-Index lao như phi mã từ mốc dưới 500 điểm xuống mức trên 400 điểm thì tất cả vỡ òa. Đau hơn muối xát, nhức hơn kim châm! Ngay cả những nhà đầu tư tự mệnh danh là có máu lạnh cũng thấy chao đảo, huyết áp tăng từng ngày.

Thông tin trên một tờ báo về việc có một nhân viên của ngân hàng đã tự tử vì chơi chứng khoán đổ nợ không làm cho dư luận lẫn nhà đầu tư ngạc nhiên. Một chủ doanh nghiệp cũng đang thua lỗ hàng tỷ đồng từ chứng khoán bộc bạch nỗi niềm: “Trong trò chơi đầy may rủi này, chẳng biết ai khôn hơn ai và ai dại hơn ai. Sắp tới, sẽ có thêm nhiều người phá sản vì không trụ nổi việc trả lãi suất ngân hàng quá cao và sau đáo hạn không thể vay được vốn vì cánh cửa của các ngân hàng đang khép lại…”.

Thật thế, chẳng ai có thể thống kê được có bao nhiêu tỷ phú tiền Việt lẫn triệu phú đôla mới lọt vào topten những người giàu có - sở hữu số cổ phiếu có giá trị lớn nhất ở VN đang liêu xiêu, bạc đầu như thế nào? Đang nắm giữ khoản tiền kếch xù tính theo trị giá cổ phiếu, bây giờ tất cả đang tan biến dần. Có vị chủ tịch HĐQT của một ngân hàng có tên tuổi, nắm giữ tổng số cổ phiếu OTC trị giá hàng trăm tỷ đồng. Giờ thị trường như con ngựa bất kham cắm cổ đi xuống, mỗi ngày cổ phiếu của ông bốc hơi vài tỷ đồng.

Thế nhưng không chỉ có các đại gia đổ “lệ khô” - khóc không thành tiếng. Các “tiểu gia, trung gia” từng nắm giữ trị giá cổ phiếu lên đến hàng chục tỷ đồng cũng ngả nghiêng như kẻ mất hồn. Chẳng ai ngờ rằng có ngày mình lâm vào cảnh nợ nần.

Bạn tôi, một nhà đầu tư trẻ tên T. rầu rĩ kể lại nỗi đau chứng khoán mà anh ta phải chịu đựng trong những ngày qua. Học đại học tài chính, tốt nghiệp ra trường với văn bằng loại giỏi đỏ chói, T. được một ngân hàng lớn tiếp nhận vào làm việc ngay và một thời gian sau được cất nhắc vào vị trí quản lý - trưởng phòng tín dụng.

Sau 5 năm học nghề, cộng thêm chịu khó trau dồi kiến thức về phân tích tài chính, anh “trổ nghề” và đầu tư thành công vào đúng thời điểm chứng khoán ở VN lên ngôi. Vào đầu năm 2006, từ vài tỷ đồng vốn do gia đình ứng cho mượn, T. liều lĩnh thế chấp căn nhà đang ở vay vốn ngân hàng và mượn thêm người thân vốn nhàn rỗi để đổ vào chứng khoán.

Vận may đến, T. liên tiếp thành công và đến đầu năm 2007 đã nắm giữ trong tay nhiều cổ phiếu Blu Chip, trị giá gần 30 tỷ đồng. Có tiền T. mua biệt thự, mua xe hơi đời mới và gia nhập “câu lạc bộ” những người giàu trẻ tuổi, xài sang đến độ ai thấy cũng “nể”.

Thậm chí nhiều người bạn của T. còn nhắc lại chuyện chơi ngông của T. khi rủ mọi người đi nhậu “Chỉ cần bán 1 cổ phiếu A hoặc S là bao cả hội thâu đêm, suốt sáng”. Thế nhưng, cơn say sớm trở thành tỷ phú của T. đang tan biến. T. thú thật: “Giờ này, tổng trị giá cổ phiếu của tôi chỉ còn khoảng 20% so với thời hoàng kim của chứng khoán cách đây 1 năm là cùng”. Để có tiền trả nợ ngân hàng, T. phải bán bớt những thứ mình đang sở hữu như biệt thự, xe hơi sang trọng.

Chẳng ai dám kể thật, nói thật về nỗi đau chứng khoán đang mang trong mình. Nỗi đau mất của cứ âm ỉ trong từng gia đình và lan tỏa trong xã hội như cơn gió độc, ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường, ý tưởng làm ăn.

Ở nhiều gia đình “sóng ngầm” mâu thuẫn, trách cứ nhau vì “tội” ham chơi chứng khoán khiến mái ấm vốn bình yên bị lung lay, hạnh phúc nguội lạnh. Câu hỏi “Ai bảo bà liều lĩnh rút hết tiền tiết kiệm chơi chứng khoán? Ai bảo ông liều mạng bỏ hết vốn liếng làm ăn để đầu tư vào chứng khoán nên bây giờ vỡ nợ?... khiến nhiều gia đình “dậy sóng”.

Nhớ lại thời chứng khoán xanh mãi, xanh mãi, báo chí dành nhiều bút mực ngợi ca các nhà đầu tư nữ nhạy bén, gan lì bám sàn để tìm cơ hội đầu tư sinh lợi nhanh. Hình ảnh những bà nội trợ năng động - sau khi tất tả lo chuyện chợ búa, chu toàn việc nhà chạy vội ra sàn đặt lệnh mua-bán một cách “pro” khiến không ít nam nhi phải chạnh lòng ngưỡng mộ.

Không ít nhà đầu tư nữ, từ nguồn vốn ít ỏi đã làm nên sự nghiệp, sở hữu trong tay nhiều cổ phiếu tốt, trị giá hàng tỷ đồng. Thế nhưng, trong cơn say làm giàu, nhiều nhà đầu tư “lướt sóng” đâu biết dừng ở điểm nào là an toàn.

Chị Hồng nhà ở quận Tân Bình TPHCM buồn rầu thú nhận: “Giá như đầu năm 2007, mình đừng tham lam và ngu xuẩn kéo theo bạn bè, người nhà cùng chơi chứng khoán thì bây giờ đâu có chết chùm như thế này”. Chị bị người thân, bạn bè kết tội rủ rê họ rút tiền tiết kiệm, kể cả bán vàng để dành ném vào chứng khoán.

Nghe lời chị, có cả ông bác ruột về hưu vét hết tiền mấy chục triệu đồng tiết kiệm cả đời với hy vọng sinh lời để dưỡng già. Từ niềm vui trở thành tỷ phú, bây giờ chị trở thành con nợ mất khả năng chi trả của ngân hàng và nhiều người khác. Có nhiều cổ phiếu ngân hàng rớt từ giá mười triệu đồng xuống còn 1-2 triệu đồng. Đến lúc này, những lời cảnh báo của các chuyên gia không sai: “Chơi theo kiểu bầy đàn thì sẽ có ngày… chết chùm!”.

Những lời khuyên sâu sắc...

Khi niềm tin cạn kiệt và tan vỡ như thủy tinh bị va chạm mạnh vào vật cứng, nhiều nhà đầu tư dù có máu lạnh, gan lì thử sức với cơn suy thoái chứng khoán những tháng qua cũng ngậm ngùi, quay lưng với sàn, từ bỏ “tình yêu” và đam mê chứng khoán của mình.

Ngay cả một số chuyên gia đầu tư tài chính có tên tuổi sau nhiều lần khuyên mọi người: “Cơ hội vàng! Hãy mua vào khi VN-Index nhiều lần chạm đáy” cũng lắc đầu, từ chối không muốn đưa ra lời bình cũng như dự báo về tính khí thất thường không theo quy luật thị trường của chứng khoán VN.

Một chuyên gia tâm sự với giọng phân bua: Những điều tôi dạy học viên, nhà đầu tư - đều sai lệch với diễn biến của thị trường. Chứng khoán của VN mới hình thành, mảnh mai, yếu đuối và không đi theo quy luật thị trường. Nó giống như cô gái mới lớn, đỏng đảnh, tính khí thất thường nên dễ bị sa ngã, ngả nghiêng theo cơn giông tâm lý. Vì thế, nó chẳng những không giữ được niềm tin của nhà đầu tư mà còn khiến cho nhiều người “quay lưng ghét bỏ…”

Chia sẻ với “nàng chứng khoán đang bị hất hủi, bỏ rơi một cách tội nghiệp”, nhiều chuyên gia đầu tư tài chính cũng bênh vực một cách khách quan: Cũng “tại anh, tại ả tại cả đôi bên”! Giá như nhà đầu tư đừng tham lam! Giá như mọi người bình tĩnh hơn và đừng quá nôn nóng với giấc mơ lẫn “cuồng vọng” làm giàu nhanh, được ôm tiền tỷ trong tay sau ít ngày lên sàn hoặc mua cổ phiếu OTC… Cũng tại nhà đầu tư nhỏ lẻ yếu bóng vía nên tháo chạy bằng mọi giá và điều này đã tạo ra “cơn chấn địa tâm lý” khó cứu vãn được.

Tuy nhiên, phân tích ở góc độ vĩ mô, các chuyên gia kinh tế, tài chính cũng nặng nề chỉ trích vai trò của Ủy ban Chứng khoán nhà nước thiếu tầm nhìn, tham mưu cho Chính phủ cứu vãn, phục hồi thị trường chứng khoán chưa tốt khiến căn bệnh suy thoái của nó trầm trọng thêm.

Hơn nữa, nhà nước cũng chưa kiểm soát và xử lý kịp thời những kẻ tung tin thất thiệt làm giá chứng khoán… Thôi thì có rất nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân xuất phát từ tâm lý chứng khoán chạm đáy đã tạo ra cơn giông tố bao trùm thị trường.

Đến thời điểm gần cuối tháng 5-2008 này, chứng khoán đang lao dốc với tốc độ không phanh - trong 3 tuần qua VN-Index mất thêm 94 điểm, xuống còn 420 điểm chẳng ai có thể đưa ra giải pháp nào cứu chứng khoán VN. Bài học làm giàu nhanh thật thấm thía.

Đúng như các chuyên gia kinh tế nhận định rằng thiếu vốn, thiếu kiến thức, thiếu kinh nghiệm thì đừng làm liều, đầu tư làm ăn theo tâm lý số đông, bầy đàn - thấy người ta làm gì theo đuôi làm vậy thì không khỏi sập bẫy chung, dẫn đến chết chùm.

Vẫn giữ quan điểm “khoản đầu tư trong giai đoạn thị trường suy thoái đều là những khoản vốn gởi gắm vào những tài sản có giá trị cao hơn giá được mua và đạt mức sinh lời cao sau khi nền kinh tế tăng trưởng ổn định”, Th.S Đinh Thế Hiển, chuyên gia đầu tư tài chính khuyên nhà đầu tư nên suy nghiệm.

Nói rồi, ông đọc to câu nói bất hủ, đáng nể của Warren Buffett nhà đầu tư cổ phiếu sừng sỏ trên thế giới: “Hãy nhìn thị trường suy thoái như một người bạn chứ không phải kẻ thù” và “hãy tham lam khi người ta sợ hãi và hãy sợ hãi khi người ta tham lam”. Thế nhưng, câu hỏi bao giờ niềm tin vào chứng khoán được gầy dựng lại vẫn mong manh, mờ mịt…  

KHÁNH HÀ