Bình Định là một trong 4 tỉnh có trữ lượng titan lớn của cả nước. Mặc dù việc khai thác titan đã diễn ra trong nhiều năm, nhưng giờ đây địa phương này phải “giật mình” nhìn lại, khi thấy rằng “mất” quá nhiều mà nguồn lợi lại không phục vụ cho người dân, cho việc phát triển kinh tế!
Nhiều titan, lắm nỗi lo!
Titan được mệnh danh là “vàng đen”, nằm lấp ló hầu như ở khắp vùng cát ven biển. Nhưng trữ lượng nhiều nhất thuộc 2 huyện Phù Mỹ và Phù Cát, theo quy hoạch năm 2007 của Chính phủ, việc khai thác sẽ thực hiện tại 4 mỏ chính, thuộc 7 xã ven biển. Hiện tại với gần 20 dự án đang thăm dò, khai thác titan đã để lại cho địa phương nhiều nỗi lo!
Một trong những “đại gia” titan mới xuất hiện tại Bình Định là Công ty cổ phần Khoáng sản Sài Gòn - Quy Nhơn, vốn lên đến 1.200 tỷ đồng. Công trình lớn nhất của công ty này đã hiện diện chính là nhà máy chế biến xỉ tại xã ven biển Mỹ Thành, huyện Phù Mỹ. Tuy nhà máy mới hoạt động từ tháng 7-2009 nhưng lại có “trúc trắc” với địa phương.
Ông Đặng Văn Hợp, Chủ tịch UBND xã Mỹ Thành kể, vì chế biến sâu nên phải nung thành xỉ titan. Người dân bức xúc nhất là khi nhà máy hoạt động lại phát ra mùi khét của nhựa đường - dầu hắc, ảnh hưởng đến đời sống, đặc biệt là vào giấc ngủ ban đêm. Vì thế người dân kéo lên xã, yêu cầu chính quyền địa phương can thiệp.
Sau khi Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh Bình Định làm việc với công ty, trong văn bản do Phó giám đốc Lê Minh Luận ký ngày 16-12-2009 đã yêu cầu: công ty phải sử dụng loại phụ gia khác không gây ô nhiễm, trong trường hợp không thể thay thế phải đầu tư hệ thống xử lý mùi để tránh phát tán ra môi trường xung quanh. Việc xử lý phải thực hiện trước 30-6 năm nay.
Nhà máy chế biến xỉ của Công ty cổ phần Khoáng sản Sài Gòn - Quy Nhơn đang gây ô nhiễm môi trường.
Cũng trên địa bàn huyện Phù Mỹ, trung tuần tháng 10-2009, người dân đã đập phá tan hoang công trình thăm dò khai thác titan của Công ty TNHH Ánh Vy. Lý do, người dân sợ việc khai thác phải chặt rừng phòng hộ ven biển, ảnh hưởng đến làng mạc. Theo đánh giá của UBND tỉnh Bình Định, thiệt hại từ sự cố trên lên đến gần 14 tỷ đồng!
Hai câu chuyện trên nằm trong 9 trường hợp khai thác, thăm dò titan phải ngưng lại vì bị người dân phản ứng. Ông Hà Ngọc Tân, Phó Chủ tịch UBND huyện Phù Mỹ chua chát ví von: “Tài nguyên quốc gia nằm trên huyện Phù Mỹ nhưng không phải của Phù Mỹ”!
Bởi lẽ, nguồn thu duy nhất của huyện chính là phí môi trường, tức là 50.000 đồng/tấn, còn thiệt hại thì vô số. Xã Mỹ Thành có trữ lượng titan khổng lồ, hiện nay có 10 công ty đang ngụp lặn “đào bới” bờ biển, biến thành đại công trình. Thế là xe chở titan trở thành nỗi ám ảnh thường trực của người dân, vì đường sá quá nhỏ, nên phải tấp ngay vào lề đường khi xe chở titan chạy qua, và sau đó là cột bụi khổng lồ bao trùm. Các tuyến đường trong xã, mặc dù nhiều công ty cho tiền làm bê tông nhưng đã hư hỏng trở lại! Riêng tuyến đường từ quốc lộ 1A chạy xuống biển dài 20km, mới trải nhựa khoảng 3 năm thì nay đã bị băm nát toàn bộ!
Thứ hai là môi trường, khi khai thác thì những cánh rừng phòng hộ phải chặt đi, do đó vào mùa đông, gió mùa Đông Bắc thổi mạnh cũng là lúc cát bay nhiều, bay thẳng vào nhà, bay vào ruộng đồng gây khó khăn canh tác, sinh hoạt của người dân. Bên cạnh đó, các công ty khai thác titan giải quyết công ăn việc làm cho người dân tại chỗ rất ít. Nói tóm lại, nguồn lợi cho vùng mỏ không bõ bèn gì so với việc hứng chịu nỗi khổ mang tên… titan!
Giảm diện tích, điều tiết lợi nhuận
Sau những “biến cố” xảy ra, hiện nay tỉnh Bình Định quyết tâm làm lại, kiểm soát chặt chẽ thay vì cho phép khai thác tràn lan như trước đây. UBND tỉnh đã thành lập đoàn kiểm tra và tiến hành khoanh định vành đai bảo vệ các khu dân cư trong quá trình khai thác titan.
Sau 2 tháng kiểm tra, báo cáo của đoàn kiểm tra do Sở Tài nguyên - Môi trường chủ trì vào tháng 1-2010 đặt ra yêu cầu, nơi khai thác titan phải cách nhà dân, khu dân cư ít nhất 200m.
Lãnh đạo tỉnh Bình Định còn khẳng định, tỉnh sẽ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ, nếu phần diện tích nằm trong quy hoạch khai thác titan mà thuộc rừng phòng hộ trồng trước năm 1985 sẽ được giữ nguyên. Tỉnh sẽ xây dựng quy trình khai thác, phục hồi môi trường theo hình thức cuốn chiếu. Tức là khai thác trên diện tích nhỏ, sau đó tái tạo môi trường xong mới được cấp mới, làm từ biển vào, tránh tình trạng cát bay! Nếu với cách làm này, sẽ chỉ còn 1.330ha để khai thác titan, tức là mất đi 1.353ha so với quy hoạch, đồng nghĩa với 5 doanh nghiệp không thể triển khai được!
Vì sao tỉnh Bình Định quyết liệt siết lại như vậy? Ông Hồ Quốc Dũng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định cho biết: “Tôi là đại biểu Quốc hội, từng kiến nghị phải tính lại việc thu thuế tài nguyên để điều tiết lợi nhuận, làm sao phải hài hòa cho người dân cũng như cho địa phương”. Trong khi chờ đợi sự đồng ý của cơ quan trung ương, mới đây tỉnh vận động “ướm thử” doanh nghiệp hỗ trợ thêm 80% phí môi trường để địa phương xây dựng lại cơ sở hạ tầng, nghĩa là thêm 90.000 đồng/tấn titan.
Như vậy, tỉnh Bình Định sẽ đi đúng hướng nếu như việc khai thác titan phải phục vụ lợi ích cho người dân, không chỉ từ nguồn thu thuế má mà đó còn là bảo vệ môi trường cho hàng ngàn gia đình sinh sống đời đời ven biển.
LƯƠNG THIỆN
