Đưa di sản lên không gian số
Hơn 125 năm đứng bên dòng chảy vùng đất Nhà Bè, đình Phú Xuân đang được “mở cửa” theo cách mới với người trẻ: chỉ một lần quét mã QR, lịch sử, kiến trúc và đời sống tín ngưỡng của ngôi đình hiện ra trước mắt.
Đình Phú Xuân được dựng năm 1900. Trải hơn 125 năm, với bà con xã Nhà Bè, đây là chốn sinh hoạt tín ngưỡng, đồng thời là không gian văn hóa - lịch sử gắn bó với quá trình hình thành, phát triển của vùng đất này.
Từ thực tế đó, nhóm sinh viên Trường Đại học Mở TPHCM gồm: Mai Như Nguyệt, Nguyễn Trần Minh Khoa (ngành Công nghệ thông tin, khóa 2022) và Đỗ Phú Điền (ngành Khoa học máy tính, khóa 2023) đã cùng Đoàn Thanh niên - Hội Liên hiệp Thanh niên xã Nhà Bè và khoa Công nghệ thông tin của trường triển khai dự án “Số hóa thông tin Di tích kiến trúc nghệ thuật đình Phú Xuân”.
Chị Mai Như Nguyệt cho biết: “Tất cả thông tin về di tích đều dựa trên văn bản chính thức, lý lịch di tích và tư liệu chữ Hán Nôm còn lưu giữ. Với sự hỗ trợ của các chuyên gia và ban quản lý đình, nội dung trước khi đưa lên mã QR và website sohoadinhnhabe.org đều được đối chiếu, thẩm định kỹ”.
Mới đây, xã Long Điền cũng triển khai thành mô hình “Tham quan di tích lịch sử - văn hóa gắn với chuyển đổi số”. Sau khoảng 1 tháng triển khai, mô hình này đã thực sự chạm đến sự thích thú trong trải nghiệm của du khách.
Đứng trước cổng đình và chùa Long Bàn (xã Long Điền), chị Ngô Thị Miên (du khách đến từ tỉnh Lâm Đồng) lấy điện thoại mở camera, hướng vào mã QR được gắn tại di tích.
Chỉ sau vài thao tác, những thông tin về lịch sử hình thành, kiến trúc, tín ngưỡng và quá trình bảo tồn công trình lần lượt hiện ra trên màn hình. Không cần chờ người hướng dẫn, chị Miên có thể chủ động tìm hiểu những câu chuyện gắn với vùng đất mình đang đặt chân đến.
“Tiện lợi nhất là chỉ cần quét mã QR, du khách có thể đọc thông tin ngay trên điện thoại, tìm hiểu lịch sử và những giá trị của di tích một cách thuận tiện”, chị Miên chia sẻ.
Theo bà Đỗ Kim Quyên, Phó Chủ tịch UBND xã Long Điền, các di tích không chỉ lưu giữ dấu ấn lịch sử mà còn là nguồn tài nguyên quan trọng để địa phương phát triển hoạt động tham quan, giáo dục truyền thống và trải nghiệm văn hóa. Việc số hóa thông tin giúp người dân, du khách chủ động tiếp cận di sản mà còn làm mới cách quảng bá những giá trị văn hóa bản địa.
Kết nối di sản với sinh kế địa phương
Từ đình Phú Xuân ở Nhà Bè đến những di tích, làng nghề ở Long Điền, có thể thấy chuyển đổi số đang tạo thêm cơ hội để di sản hiện diện gần gũi hơn trong đời sống đương đại.
Bà Nguyễn Thị Lệ, Phó Phòng Quản lý cơ sở lưu trú du lịch, Sở Du lịch TPHCM, đánh giá việc đưa vào mô hình du lịch “Tham quan di tích lịch sử gắn với chuyển đổi số” là bước khởi đầu để Long Điền khai thác hiệu quả hơn nguồn tài nguyên sẵn có.
Long Điền cần tiếp tục nâng cấp sản phẩm, tăng cường liên kết với cộng đồng và các điểm du lịch, đồng thời xây dựng những chương trình đủ sức hấp dẫn để giới thiệu đến doanh nghiệp lữ hành và các đoàn khách quy mô lớn.
Theo đánh giá của Sở Du lịch TPHCM, điều đặc biệt của những mô hình số hóa thông tin di tích này là công nghệ giúp di tích có thêm một kênh giới thiệu, đồng thời mở ra cách tiếp cận mới đối với lịch sử, văn hóa địa phương. Thay vì chỉ tham quan, ngắm nhìn, du khách có thể chủ động tìm hiểu câu chuyện phía sau từng công trình, từng hiện vật, từng dấu tích.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Nhà Bè Nguyễn Kiều Thu đánh giá, việc số hóa đình Phú Xuân không chỉ góp phần bảo tồn, phát huy bền vững giá trị di sản mà còn mở ra phương thức mới trong tuyên truyền, giáo dục truyền thống, nâng cao nhận thức cộng đồng về lịch sử địa phương.
Trong khi đó, tại Long Điền, việc số hóa di tích còn được đặt trong định hướng phát triển sản phẩm du lịch gắn với cộng đồng. Bởi bên cạnh những dấu tích lịch sử, xã Long Điền còn có các làng nghề, mô hình sản xuất nông nghiệp và không gian sinh hoạt dân gian có thể bổ sung chiều sâu cho sản phẩm du lịch. Nổi bật là làng nghề bánh tráng An Ngãi với hơn 100 hộ gia đình gắn bó qua nhiều thế hệ.
Ngày 24-6-2025, nghề tráng bánh tráng An Ngãi được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nghề làm bánh hỏi An Nhứt, nghề làm muối An Ngãi cũng mở ra cơ hội phát triển các hoạt động trải nghiệm văn hóa.
Du khách có thể quét mã QR để tìm hiểu quy trình làm ra sản phẩm, gặp gỡ người dân, khám phá nhịp lao động và cảm nhận mối liên hệ giữa văn hóa, sinh kế với cảnh quan bản địa.
