Người trẻ đánh thức ký ức Hà Nội

Mới lạ trong cái cũ

Trên góc phố Hồng Hà (Hà Nội), 36 phố phường gắn với hàng hóa đặc trưng được tái hiện đầy hoài niệm tại quán cà phê Phố Hàng. Kinh doanh sáng tạo với chủ đề “Tò mò Hà Nội”, anh Đỗ Anh Đức (sinh năm 1985, chủ quán cà phê Phố Hàng) đã kết nối những nghệ nhân và công ty du lịch để tổ chức các sự kiện thường kỳ về hát xẩm, viết thư pháp… Với sự đóng góp này, quán cà phê Phố Hàng đã được UBND TP Hà Nội trao giấy chứng nhận là thành viên Mạng lưới không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội. Là người con đất Hà thành, anh Đức chia sẻ: “Các sự kiện được tổ chức tại quán luôn hướng đến sự kết nối giữa người trẻ với văn hóa Hà Nội, tạo không gian đối thoại giữa các thế hệ và quảng bá những nét đẹp xưa của Hà Nội đến với du khách quốc tế”.

Các dự án học đường của nhiều trường đại học cũng hướng đến giá trị văn hóa lịch sử nói chung và của Hà Nội nói riêng. Mới đây, qua môn học tổ chức sự kiện, nhóm sinh viên khóa 67 của Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã tổ chức thành công các buổi giao lưu văn hóa giữa nghệ nhân với các bạn trẻ về chủ đề làn điệu dân ca và tranh dân gian. Từ việc mời nghệ nhân, xây dựng kịch bản chương trình, đến khâu tổ chức đều được đầu tư công phu, cho thấy sự chủ động tiếp cận di sản của các bạn gen Z.

Từ thực hành văn hóa truyền thống, nhiều người trẻ đang mở rộng ký ức Hà Nội sang không gian số. Bên cạnh công việc chính là dạy tiếng Anh, bạn Vũ Bảo Ngân (sinh năm 2001) làm nội dung hoài cổ về Hà Nội trên kênh TikTok “Hanoi-holic” với 49.000 người theo dõi và hơn 2 triệu lượt thích. Được truyền cảm hứng trên giảng đường đại học, năm 2023, cô gái gen Z này đã chuyển hướng nội dung từ review đồ ăn sang lan tỏa vẻ đẹp xưa cũ của Hà Nội. Theo mạch kể chuyện xưa - nay, hình ảnh phố phường, sự biến đổi của những ngôi nhà mang kiến trúc Pháp cổ, các làng nghề truyền thống hiện lên đầy hoài niệm và có chút tiếc nuối: tiếc vì vẻ đẹp của nhiều ngôi nhà cổ trên phố Bà Triệu, Tô Hiến Thành… bị mai một vì xuống cấp; tiếc vì nghề vẽ tranh dân gian Hàng Trống chỉ còn gia đình nghệ nhân cuối cùng...

Sáng tạo đi đôi với trách nhiệm

Các bạn trẻ sáng tạo nội dung hoài cổ về Hà Nội, Sài Gòn xưa thường kết nối thành nhóm để hỗ trợ nhau tìm tư liệu và tổ chức sự kiện lịch sử. Vừa qua, Bảo Ngân cùng nhóm A509 ở TPHCM phục dựng hình ảnh các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam trong lễ kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ; 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước; 71 năm Ngày Giải phóng thủ đô… Qua đó, việc tái hiện nét đẹp văn hóa lịch sử đô thị không dừng lại ở sở thích cá nhân mà là nền tảng quan trọng để thế hệ kế cận phát triển bản sắc dân tộc.

Từ những bức ảnh tư liệu gốc, chủ các kênh TikTok “Chút xưa”, “Ký ức xưa”… sử dụng phần mềm trí tuệ nhân tạo (AI) để biến ảnh tĩnh thành video sinh động về hồ Gươm năm 1954, cuộc sống dưới chân cầu Long Biên năm 1902, phố cổ Hà Nội thế kỷ XX, cảnh sắm tết những năm 1900… Tuy nhiên, đây là hoạt động bảo tồn văn hóa phi chính thống, có nguy cơ lạm dụng AI dẫn đến sai lệch bối cảnh lịch sử. Là người thích kể chuyện Hà Nội xưa - nay, Bảo Ngân và nhiều bạn trẻ khác nhận thấy tầm quan trọng của việc đối chiếu tư liệu lịch sử và mong muốn kết nối mạnh hơn với giới chuyên môn để tạo những thước phim ngược dòng thời gian có giá trị.

Trao đổi về vấn đề này, TS Lý Viết Trường, nhà khoa học trẻ tại Trung tâm Hà Nội học và phát triển thủ đô (Viện Việt Nam học và khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội), cho biết: “Việc người trẻ sử dụng AI để kể chuyện về Hà Nội là xu thế tất yếu và rất đáng khích lệ. Vấn đề là dùng như thế nào và dựa trên nền tảng tri thức nào. Trung tâm Hà Nội học và phát triển thủ đô có thể hỗ trợ người trẻ tiếp cận nguồn tư liệu tin cậy, hiểu đúng bối cảnh lịch sử văn hóa, đồng thời góp ý, thẩm định và bảo trợ nội dung ở mức cần thiết. Khi có sự kết nối này, AI trở thành phương tiện hỗ trợ kể chuyện lịch sử vừa sáng tạo vừa có trách nhiệm với ký ức và di sản của Hà Nội”.