Tại hội nghị, các chuyên gia cho biết, trong nhiều thập kỷ qua, bệnh lý hô hấp mạn tính vẫn luôn là những "quả bom hẹn giờ", âm thầm bào mòn sức khỏe người bệnh và tạo ra nhiều áp lực lên hệ thống y tế. Trên toàn thế giới, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đang tạo ra những áp lực y tế và kinh tế to lớn, gây ảnh hưởng tới 390 triệu người và đã lấy đi sinh mạng của hơn 3 triệu người mỗi năm.
Riêng tại Việt Nam, COPD hiện là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 3 với hơn 25.000 ca tử vong mỗi năm, cao hơn tử vong do tai nạn giao thông. Đáng báo động hơn, có đến khoảng 65-80% bệnh nhân COPD trong cộng đồng chưa được chẩn đoán, khiến họ bỏ lỡ "thời điểm vàng" để can thiệp sớm và ngăn chặn tổn thương phổi không thể phục hồi.
Trong bức tranh dịch tễ đó, các đợt cấp COPD không chỉ là sự suy giảm hô hấp tạm thời mà thực sự là những biến cố đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Dữ liệu lâm sàng đã cho thấy một thực tế đáng lo ngại: có khoảng 50% bệnh nhân sống sót sau 3,6 năm kể từ đợt cấp nặng đầu tiên. Điều này đồng nghĩa với việc đợt cấp COPD mang tiên lượng xấu tương đương, thậm chí còn hơn một số bệnh lý ung thư phổ biến.
Đối với bệnh Hen phế quản - bệnh hô hấp mạn tính phổ biến tại Việt Nam, với tỷ lệ mắc khoảng 4,1% dân số. Tuy nhiên, tỷ lệ bệnh nhân chưa đạt kiểm soát vẫn ở mức cao tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia châu Á, kéo theo sự gia tăng các ca nhập viện và cấp cứu do đợt kịch phát. Gánh nặng này không chỉ ảnh hưởng đến chức năng hô hấp mà còn gây tổn thất đáng kể về kinh tế - xã hội. Đáng chú ý, nhóm bệnh nhân hen nặng, dù chiếm tỷ lệ nhỏ, lại có nguy cơ nhập viện cao gấp 10 lần và tiêu tốn lên tới 60% nguồn lực kinh tế.
Theo PGS-TS-BS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TPHCM, hen và COPD đều liên quan chặt chẽ đến vấn đề môi trường. Đặc biệt, COPD có liên quan mật thiết đến thuốc lá, với khoảng 90% ca bệnh liên quan đến hút thuốc lá. Do đó, giảm thiểu tác hại của thuốc lá là giải pháp quan trọng nhất để giảm gánh nặng COPD. Bên cạnh đó, cần có chương trình tầm soát để phát hiện sớm COPD. Phát hiện càng sớm thì điều trị càng hiệu quả. Cũng như hen, việc điều trị cần được duy trì lâu dài.
Hen và COPD là bệnh mạn tính cần điều trị suốt đời, tương tự như cao huyết áp, mỡ máu hay đái tháo đường. Tuy nhiên, đối với hen, do điều trị hiệu quả nên nhiều bệnh nhân lầm tưởng đã khỏi bệnh, dẫn đến tỷ lệ bỏ điều trị lên tới 60–70%. “Việc điều trị liên tục để giảm đợt cấp và làm chậm tiến triển bệnh. Ngoài ra, cần phòng ngừa các đợt cấp bằng cách xác định và tránh các yếu tố nguy cơ như ô nhiễm không khí, khói thuốc và các tác nhân kích thích”, PGS-TS-BS Trần Văn Ngọc thông tin.
Tháng 12/2025, Quốc hội đã thông qua Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Chăm sóc sức khỏe, Dân số và Phát triển giai đoạn 2026–2035. Bám sát Nghị quyết 72, Chương trình tập trung vào 6 điểm mới và 9 mục tiêu lớn nhằm bảo vệ sức khỏe toàn dân. Một trong những trọng tâm hàng đầu là đẩy mạnh phòng chống bệnh không lây nhiễm (NCDs), với mục tiêu tăng cường phòng ngừa, tầm soát và quản lý hiệu quả một số bệnh không lây nhiễm phổ biến như: tim mạch, đái tháo đường, ung thư, bệnh thận mạn, hen và COPD ngay tại tuyến y tế cơ sở.
Những định hướng này, cùng với việc COPD và hen phế quản được nhấn mạnh trong Nghị quyết của Đại hội đồng Y tế Thế giới (WHA 76), đã cho thấy tầm quan trọng và mức độ cấp thiết của việc quản lý các bệnh lý hô hấp mạn tính. Đồng thời, điều này cũng khẳng định sự cần thiết của việc chung tay, đồng hành giữa các bộ, ban ngành, tổ chức và toàn xã hội nhằm kiến tạo một hệ sinh thái quản lý bệnh hiệu quả; qua đó giảm thiểu tối đa gánh nặng tài chính cho người bệnh và san sẻ áp lực với hệ thống y tế.
