Bảo tồn và phát triển nghề đan lát của người Cơ Tu

SGGPO

Từ đầu tháng 6, tại nhà Gươl ở thôn làng thuộc các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam, không khí cũng như đời sống sinh hoạt của người Cơ Tu rộn ràng hẳn lên qua các lớp học nghề vót mây tre, đan những sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống và hiện đại.

Bảo tồn và phát triển nghề đan lát của người Cơ Tu ảnh 1 Không khí cũng như đời sống sinh hoạt của người Cơ Tu rộn ràng hẳn lên qua các lớp học nghề vót mây tre tại nhà Gươl
Nâng cao tay nghề

Các lớp học được tổ chức và bao tiêu sản phẩm bởi Hiệp hội Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam (VietCraft), thời gian qua đã đánh thức vùng nguyên liệu mây tre thiên nhiên ở miền cao, cũng như đôi tay khéo léo từ những người con của núi rừng, hứa hẹn sẽ cho ra đời những sản phẩm quà tặng độc đáo từ mây tre, tạo cơ hội giúp người Cơ tu nâng cao thu nhập thông qua việc bán sản phẩm và quà lưu niệm phục vụ du lịch.

Cũng nhờ những lớp học này, cảnh tập trung ăn uống cuối tuần, sinh hoạt ngày lễ tại nhà Gươl như thông lệ đã giảm rõ rệt. Thay vào đó, những sản phẩm từ mây tre với nét hoa văn truyền thống tưởng như bị mai một, đang dần tái hiện.

Bảo tồn và phát triển nghề đan lát của người Cơ Tu ảnh 2 Các lớp học được tổ chức và bao tiêu sản phẩm bởi Hiệp hội Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam (Ảnh: VietCraft)
Tại thôn A Rớch, xã A Ting, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, nhiều người già và người trẻrủ nhau về nhà Gươl học nghề đan lát. Bên nguồn nguyên liệu mây, tre chất cao sát vách nhà Gươl, các học viên ngồi ngay ngắn vót mây theo hướng dẫn của thầy giáo đến từ VietCraft. Nhà Gươl không đủ chỗ, một số nam thanh - nữ tú phải ra phía trước sân ngồi dưới bóng cây.

Lớp học được chia thành 2 nhóm: Nhóm truyền thống dành cho người lớn tuổi học đan những sản phẩm gùi, thúng, nia… sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày. Còn nhóm hiện đại dành cho lớp trẻ với các sản phẩm làm quà tặng như hộp, làng (túi xách), khay đĩa, giỏ đựng hoa quả, hoặc sản phẩm làm túi đựng thay bao bì nhựa và có cả bàn tròn khách sạn…

Bảo tồn và phát triển nghề đan lát của người Cơ Tu ảnh 3 lNgười trẻ sẽ được học đan các sản phẩm làm quà tặng như hộp, làng (túi xách), khay đĩa, giỏ đựng hoa quả, hoặc sản phẩm làm túi đựng thay bao bì nhựa và có cả bàn tròn khách sạn…
Chị Pơ Lang Thị Bhoon - một người tham gia lớp học - tâm sự, công việc đan lát xưa giờ chỉ do đàn ông, nhất là những người lớn tuổi hoặc già làng thực hiện. “Phụ nữ Cơ Tu rất ít người biết đan hoặc vót mây, tre. Lớp học là cơ hội để những sơn nữ chúng tôi lần đầu tiên biết vót và chẻ mây đúng quy cách, tự tay đan được những sản phẩm mà thầy giáo hướng dẫn”, chị Bhoon trải lòng.

Còn già ALăng Nơơh năm nay 72 tuổi, vừa cặm cụi chẻ mây vừa chia sẻ: “Thời trai trẻ tôi biết nghề nhưng chủ yếu đan gùi và một số đồ dùng sinh hoạt trong gia đình thôi! Nay tuổi cao, không còn sức lên nương rẫy, nên tôi theo lớp học này để luyện lại tay nghề. Hy vọng những sản phẩm dân tộc chúng tôi làm ra sẽ đẹp hơn và tiêu thụ được để tăng thêm thu nhập”.

Bảo tồn và phát triển nghề đan lát của người Cơ Tu ảnh 4 Những sản phẩm quà tặng độc đáo từ mây tre, tạo cơ hội giúp người Cơ tu nâng cao thu nhập thông qua việc bán sản phẩm và quà lưu niệm phục vụ du lịch
Cải thiện sinh kế bền vững

Theo ông Nguyễn Văn Vinh (Nghệ nhân quốc gia - Trung tâm Dạy nghề mây tre đan Phú Vinh - giáo viên hướng dẫn lớp học), nhóm đan truyền thống là để duy trì các hoa văn, khuôn hình truyền thống; còn nhóm hiện đại học đan những sản phẩm “cách tân”, phù hợp với thị hiếu đa dạng của du khách.

Ngoài ra, nhóm trẻ còn được học cách pha chế nguyên liệu khoa học để giảm bớt thời gian so với cách làm truyền thống. Khi pha chế nguyên liệu theo kiểu truyền thống thì khi làm ra một sản phẩm, khâu làm nguyên liệu đã chiếm hơn một nửa thời gian.

Lớp học này sẽ được hướng dẫn phương pháp giãn dây về khâu pha chế nguyên liệu nên chỉ mất khoảng 1/10 thời gian so với cách truyền thống.

Để tạo ra một sản phẩm bất kỳ không khó, cái khó nhất là làm nguyên liệu. Bởi vì sau khi tạo ra nguyên liệu, thì tiếp đó lại phải tạo ra những nguyên liệu khác theo yêu cầu theo từng loại sản phẩm. Đặc biệt khó nhất là có những cái bé chỉ có 1 li, nhưng một khi thành công ở khâu nguyên liệu thì các sản phẩm đều làm được.

Bảo tồn và phát triển nghề đan lát của người Cơ Tu ảnh 5 Người lớn tuổi học đan những sản phẩm gùi, thúng, nia… sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày. 
Qua các buổi dạy nghề, ông Nguyễn Văn Vinh cho biết: “Hầu như những người lớn tuổi ở đây tiếp thu rất nhanh. Riêng nhóm trẻ lúc đầu có bỡ ngỡ trước những sản phẩm làm ra thấy hoa văn khác lạ, nhưng cũng nhanh chóng thích nghi với nét hiện đại. Hai lớp học tại sông Kôn và Ating 1 đã hoàn tất, được VietCraft đặt hàng. Nhóm sản phẩm nào đạt chuẩn sẽ được hỗ trợ nguyên liệu 2 tháng đầu đặt hàng về nhà làm. Nhóm sản phẩm chưa đạt chuẩn sẽ được hướng dẫn học lại. Hiện một số sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh xảo do các học viên làm ra đã được trưng bày, giới thiệu tại Nhà Văn hóa huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam”.

Với lợi thế của vùng núi Đông Giang, lượng cây mây tự nhiên có hơn 1.000ha với 9 quần thể các loại. Mấy năm qua, các tổ chức hỗ trợ nông - lâm nghiệp trong và ngoài nước đã triển khai trồng thêm 25ha mây để phát triển nguồn nguyên liệu. Riêng chương trình “Bảo tồn và phát triển nghề đan lát của người Cơ Tu” đến từ dự án Trường Sơn Xanh do tổ chức USAID tài trợ và VietCraft thực hiện.

Bảo tồn và phát triển nghề đan lát của người Cơ Tu ảnh 6 Nhà Gươl không đủ chỗ, một số nam thanh - nữ tú phải ra phía trước sân ngồi dưới bóng cây
Theo ông Lê Bá Ngọc, Phó Chủ tịch VietCraft, chương trình thuộc Tiểu dự án nhằm cải thiện sinh kế bền vững cho cộng đồng các dân tộc thiểu số, thông qua việc phát triển chuỗi giá trị sản phẩm mây tre đan và cây dược liệu tại tỉnh Quảng Nam, nhằm nâng cao nhận thức của người dân sống phụ thuộc vào núi rừng, giảm dần áp lực của con người lên tài nguyên rừng.
Hiện VietCraft cùng một số tổ chức đang hỗ trợ cho hơn 2.500 người đồng bào dân tộc Cơ Tu, không chỉ giữ gìn và phát triển nghề đan lát truyền thống mà còn có việc làm ổn định, tăng thêm thu nhập.

NGỌC PHÚC

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Phim

Âm nhạc

Nâng cánh âm nhạc dân tộc

Cuối tuần qua, những người có mặt tại Trung tâm Giao lưu văn hóa phố cổ Hà Nội đã thưởng thức một “bữa tiệc” âm nhạc dân tộc với những thanh âm của các tác phẩm cổ nhạc và ca khúc dân gian được biên soạn cho nhạc cụ dân tộc như Lưu thủy, Kim tiền, Xuân phong, Long Hổ; Quê ta, Cung đàn đất nước; Hoa thơm bướm lượn… Đã nhiều tháng nay, nơi đây được ví là “thánh đường” dành cho âm nhạc truyền thống mới.

Sân khấu

Khởi động sân khấu du lịch

Sau những ngày tránh dịch, đời sống xã hội dần trở lại bình thường, các đơn vị nghệ thuật cũng tất bật lên sàn, đáng chú ý là chương trình giới thiệu nghệ thuật hát bội trước Đền Hùng - Thảo Cầm viên Sài Gòn và ở Lăng Lê Văn Duyệt của Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TPHCM, và chương trình nghệ thuật tổng hợp xiếc - rối Mekong show của Nhà hát Nghệ thuật Phương Nam. 

Sách và cuộc sống

Cuộc gặp gỡ của những ân tình

Chiều 4-7, tại Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TPHCM đã diễn ra buổi giao lưu giới thiệu sách Những ân tình trong đời của tác giả Nguyễn Trung. Sách do NXB Tổng hợp ấn hành, tập hợp những hồi ức đầy thương mến của tác giả dành cho người thân, bạn bè, đồng nghiệp cũng như những phận người bắt gặp trong cuộc sống.

Sáng tác

Nơi anh đến

Nơi anh đến mùa đông không theo được
Cánh hải âu không chịu rét bao giờ
Gió heo may chỉ có ở trong thơ
Hoa phượng đỏ chỉ còn trong ký ức

Mỹ thuật

Sự trở lại của dòng tranh cổ động

Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức khai trương không gian trưng bày mới “Sưu tập tranh cổ động”, giới thiệu 30 tác phẩm sáng tác từ năm 1958 đến 1986. Triển lãm về tranh cổ động được cho là một lựa chọn hợp lý, đánh dấu sự trở lại trạng thái bình thường sau một thời gian dài bị ảnh hưởng bởi Covid-19.