Bất ngờ... xứ sở cam sành

Hơn 10 năm qua, người trồng cam ở xứ sở cam sành Tam Bình tỉnh Vĩnh Long, luôn mang nỗi ám ảnh khôn nguôi: cây cam cứ triền miên bị nhiễm bệnh lá vàng lá bạc (greening) như là một căn bệnh nan y không phương cứu chữa. Họ cứ đốn bỏ cây rồi trồng mới, vừa trồng mới chưa kịp thu hoạch lại phải đốn bỏ vì cây cam tiếp tục nhiễm bệnh. Biết đến bao giờ người trồng cam Tam Bình mới thoát khỏi cái vòng luẩn quẩn đó.

Có gan nhưng chưa làm giàu

Chúng tôi bước đi trên con đường đê dẫn ra vườn cam sành của vợ chồng chị Lưu Lệ Quyên (xã Tường Lộc huyện Tam Bình tỉnh Vĩnh Long) lúc trời đã quá trưa.Vườn cam sau cơn mưa càng thêm xanh mượt mà, những quả cam óng ánh trĩu cành, đong đưa theo làn gió. Chị Quyên vẫn với nụ cười cởi mở, kể cho chúng tôi nghe về bao nỗi thăng trầm không riêng của vợ chồng chị mà cả với cái xứ sở cam sành này, cứ mãi khóc cười với cây cam.

Vườn cam nhiễm bệnh: buồn. Cam không còn cứu chữa được phải đốn bỏ: khóc. Trồng lại mới: lo lắng đợi chờ… Trước mắt là vườn cam chị Quyên đã một lần đốn bỏ để trồng lại mới và đang ra trái chiến. Càng nghe chị nói, chúng tôi càng thêm khâm phục người phụ nữ tuy quanh năm lam lũ miệt vườn, nhưng rất quyết đoán và táo bạo. Đâu phải ai cũng dễ dàng đốn bỏ vườn cam cả mười công đất khi chưa kịp thu hoạch lứa đầu tiên. Chị Quyên nói như không có chuyện gì xảy ra: “Người nông dân muốn đổi đời trên chính mảnh đất của mình đang canh tác, trước tiên phải đầu tư cho mình cái vốn hiểu biết về khoa học kỹ thuật và… dám liều”.

Chị liều từ ngày ra ở riêng, lúc ấy vợ chồng Lưu Lệ Quyên được cha mẹ cho 16 công vườn để tự canh tác lo cuộc sống. Ngày nhận của chia từ cha mẹ, chị Quyên có suy nghĩ khác, nhưng không dám nói ra, đây là loại vườn mùa nào trái nấy, chỉ đủ con cháu ăn cho vui vậy thôi, bán buôn không được bao nhiêu tiền, bởi số lượng quá ít. Là loại vườn tạp không hơn không kém. Muốn làm giàu, phải đốn bỏ hết các loại cây hiện có, lập vườn chuyên canh.

Huyện Tam Bình tỉnh Vĩnh Long, từ lâu nổi tiếng là xứ sở cam sành, lập vườn cam sành là hợp lý nhất. Chị Quyên mang điều này thủ thỉ với anh Năm Thái, chồng chị. Mới nghe qua Năm Thái muốn té ngửa, vườn tượt của ông bà bỏ gần cả đời người mới vun trồng được như vậy, làm sao đành lòng đem đốn bỏ hết. Chị Quyên thuyết phục: “Hiện nay, mỗi năm thu hoạch cả 16 công vườn chỉ trên dưới 5 triệu đồng. Nếu chuyên trồng cam, mỗi công 100 cây, thu hoạch trung bình 30kg/cây, giá 5.000đ/kg, chỉ cần trồng 10 công cam, trừ hết chi phí, mỗi năm bỏ túi 100 triệu đồng khỏe re”. Năm Thái nghe vợ nói riết thấy cũng có lý, xiêu lòng nghe theo.

Ngày chị Quyên đốn bỏ khu vườn 16 công cây trái bốn mùa của ông bà để lại, trồng cam sành, ai nấy cũng xầm xì “con nhỏ Quyên nó khùng, còn kéo thằng chồng khùng theo” vì sau 3 năm chưa kịp thu hoạch lứa đầu tiên, cam bị bệnh lá vàng lá bạc (greening), cây lá còi cọc không phát triển, ra trái chỉ lớn bằng trái chanh. Tính vốn đầu tư cả phân bón và cây giống trong 3 năm khoảng 7 triệu đồng/công, như vậy đã mất trắng trên dưới 70 triệu đồng, một số tiền không phải nhỏ với người dân miệt vườn. Không riêng vì vườn cam của chị Quyên, mà cả khu vực trồng cam huyện Tam Bình đều bị nhiễm bệnh lá vàng lá bạc nhưng không ai biết vì sao, rồi theo cảm tính của mình, mua thuốc trừ sâu hiệu này, hiệu nọ về xịt nhưng không hiệu quả.

Tìm được cách trị bệnh cho cam sành

Vào những ngày giữa năm 2006, chị Quyên nghe nói tại Cái Bè có vườn cam của ông Nguyễn Văn Ba, qua nhiều năm vẫn xanh tươi không hề nhiễm lá vàng lá bạc, dù những vườn cam chung quanh bị nhiễm bệnh nặng nề. Chị liền đến nơi tìm hiểu và phát hiện có thể do trồng xen với cây ổi xá lị ruột trắng, từ lá ổi toát ra mùi đặc biệt có khả năng kỵ loài rầy chổng cánh, tác nhân của bệnh greening.

Chị bèn xin một cây ổi về trồng thử. Quả nhiên, cây ổi trồng gần những cây cam nhiễm bệnh dần dần những cây cam này trở lại xanh tươi. Để kiểm chứng cho chắc, chị tuốt hết lá ổi thì chỉ vài ngày sau những cây cam đó bị nhiễm bệnh trở lại, nhưng khi cây ổi ra lá thì cây cam hết bệnh. Hai vợ chồng chị Quyên mừng đến rớt nước mắt. Từ lâu hai vợ chồng chị bỏ công miệt mài nghiên cứu mà vẫn không tìm ra đáp án về phương pháp chữa bệnh cây cam bị vàng lá greening. Bất ngờ trong cái… liều mạng, phải chăng đã tìm ra chân lý? Từ đó hai vợ chồng chị Quyên ra công nhân giống ổi xá lị ruột trắng để trồng xen cây cam nhằm chống bệnh greening.

Hiện tượng cây ổi xá lị ruột trắng có khả năng chống rầy chổng cánh, tác nhân của bệnh greening trên cây cam đã được Tiến sĩ Ngô Vĩnh Viễn, Viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật, xác nhận: “ Hiện tượng độc đáo này đã nhanh chóng lan xa, tận bên nước Nhật cũng biết và họ đã cử một chuyên gia sang tận Cái Bè Tiền Giang và Tam Bình Vĩnh Long để nghiên cứu hiện tượng này. Rõ ràng, mật số rầy chổng cánh, rầy mềm, sâu vẽ bùa trên vườn cam có trồng xen ổi rất thấp so với vườn cam không có trồng xen ổi. Do đó, mô hình này cần được khuyến khích nhân rộng trong tương lai. Tuy nhiên cần tiến hành các bước nghiên cứu tiếp theo trên nhiều giống ổi để tìm ra sự tương tác giữa rầy chổng cánh và những chất có trong các bộ phận của cây ổi”.

Với kết quả như hiện nay, người trồng cam ở Tam Bình rất phấn khởi, mong mỏi các cơ quan chức năng sớm có kết quả nghiên cứu khoa học về hiện tượng này để sớm phổ biến rộng rãi đến các nhà vườn trồng cam. Đây là một vấn đề cực kỳ quan trọng, vì hơn mười năm qua chưa hề có một liệu pháp nào trị dứt điểm chứng bệnh greening. Biết bao người trồng cam phải điêu đứng, có người phá sản vì nợ vay ngân hàng để trồng mới vườn cam, đến nay không khả năng chi trả. Qua kết quả khả quan ban đầu, hy vọng rằng xứ sở cam sành Tam Bình sẽ sung túc trở lại, cây cam hồi sinh như thời hoàng kim của nó cách nay hơn 10 năm.

Nguyễn Tường Lộc