Nhiều năm nay, trong các sách lịch sử cũng như tên đường phố ở nước ta có nhân vật Lê Đại Hành. Đó chính là Lê Hoàn, vị vua sáng lập ra nhà Tiền Lê (980-l009) ở nước ta. Ông sinh năm 941, mất năm 1005, thọ 64 tuổi.
Lẽ ra sau khi Lê Hoàn mất, người kế vị là Lê Long Việt (tức Lê Trung Tông) phải cùng với triều thần họp bàn chọn tên thụy để đặt miếu hiệu cho cha (chẳng hạn như Thái Tổ, Thái Tông, Thánh Tông, Nhân Tông v.v...). Nhưng lúc bấy giờ, do Long Việt phải lo đối phó với sự tranh giành quyền lực của Lê Long Đĩnh (em cùng cha mẹ), Lê Long Tích (anh cùng cha), Lê Long Kính (em cùng cha)..., nên việc ấy chưa làm được. Sự xâu xé nội bộ kéo dài gần 8 tháng (từ tháng 4 đến tháng 11-1005). Mãi sau khi Lê Long Tích bị giết, Long Việt mới làm lễ lên ngôi. Nhưng chỉ ba ngày sau, Long Đĩnh lại trở mặt giết vua để cướp ngôi (tức Lê Ngọa Triều).
Do không được đặt miếu hiệu, nên Lê Hoàn từ sau khi mất (1005) đến nay vẫn được gọi là Đại Hành hoàng đế. Vậy “Đại Hành” là gì?
Nhà sử học Lê Văn Hưu (1230-1322) định nghĩa: “Thiên tử (vua) và hoàng hậu (vợ vua) khi mới băng (chết), chưa chôn vào sơn lăng thì gọi là Đại Hành hoàng đế, Đại Hành hoàng hậu. Đến khi lăng tẩm đã yên thì họp bầy tôi bàn xem đức hạnh hay hoặc dở để đặt thụy là mỗ (x) hoàng đế, mỗ (y) hoàng hậu, không gọi là Đại Hành nữa”. Bản thân từ “Đại Hành”, nghĩa “bóng” của nó là “đi xa không trở lại”, còn nghĩa đen là “người chết chưa chôn” (người ở đây là vua hoặc hoàng hậu).
Lê Văn Hưu bàn tiếp: “Lê Đại Hành thì lấy Đại Hành làm thụy hiệu mà truyền đến ngày nay là làm sao? Vì Ngọa Triều (Lê Long Đĩnh) là con bất tiếu (không tốt), lại không có bề tôi Nho học để giúp đỡ bàn về phép đặt thụy cho nên thế” (theo “Đại Việt sử ký toàn thư” - tập I, 1993, trang 231).
Như vậy, Lê Đại Hành là một cái tên không hay cũng không đẹp, được đặt do sự thiếu trách nhiệm và “dốt” (“không có bề tôi Nho học giúp đỡ”...) của Lê Long Đĩnh cùng triều thần lúc bấy giờ. Cái sai và dở ấy đã kéo dài hơn một ngàn năm (2007-1005=1002 năm). Lẽ nào chúng ta biết mà cứ tiếp tục để như thế mãi?
Do vậy, tôi đề nghị: Từ nay trong sách giáo khoa chỉ nên sử dụng tên Lê Hoàn (không dùng từ Lê Đại Hành nữa). Riêng ở TPHCM (quận 1l) có đường Lê Đại Hành, tôi đề nghị nên sớm thay bằng tên Lê Hoàn, bởi như đã nói, nghĩa của từ “Đại Hành” vốn chẳng đẹp một chút nào cả!
Phan Trọng Hiền
