Cần minh bạch trong xuất khẩu gạo

SGGP
Đề nghị tạm dừng, rồi lại cho xuất theo hạn ngạch, doanh nghiệp phải kê khai hải quan vào lúc nửa đêm, sau vài giờ đã hết, nhiều doanh nghiệp chậm chân bày tỏ sự bất bình; lại có trường hợp doanh nghiệp đã ký hợp đồng với nhà nước về thu mua dự trữ gạo nhưng sau đó “xù” (bỏ hợp đồng); bộ nọ đổ tội cho bộ kia về trách nhiệm… Vậy làm sao để hạt gạo thực sự được công khai, minh bạch?

 Chúng tôi có cuộc trao đổi với TS Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách nông nghiệp và phát triển nông thôn, cùng chuyên gia nông sản Nguyễn Đình Bích để có cái nhìn khách quan hơn.

Cần minh bạch trong xuất khẩu gạo ảnh 1 Nhiều nông sản khác bị “đóng băng” thì thị trường gạo vẫn rất sôi động. Ảnh: PHÚC HẬU
Để hạt gạo tự vận hành theo cơ chế thị trường


PHÓNG VIÊN: Thưa ông, Nghị định 107/2018/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý kinh doanh, xuất khẩu gạo đã giúp cởi trói cho hạt gạo, tạo điều kiện để doanh nghiệp xuất khẩu gạo theo cơ chế và tín hiệu thị trường, nhưng vì sao hiện nay lại xảy ra những chuyện lình xình như vậy?

TS ĐẶNG KIM SƠN: Thực tế, từ năm 2000, hạt gạo đã được “cởi trói” với nhiều chính sách, cơ chế rất thông thoáng trong xuất khẩu và sản lượng gạo xuất khẩu vẫn ổn định, tăng đều theo từng năm từ đó đến nay. Nếu đứng về mặt cung - cầu thì với một đất nước có sản lượng gạo dồi dào như Việt Nam, xuất khẩu được càng nhiều càng tốt, nhất là trong bối cảnh tác động của dịch Covid-19, nhiều nông sản khác bị “đóng băng”, nhưng thị trường gạo vẫn vô cùng sôi động. Tuy nhiên, dịch Covid-19 đã khiến các nước đều có xu hướng tích trữ lương thực thì việc Chính phủ đặt ra vấn đề kiểm soát xuất khẩu là vô cùng cần thiết, do những lo ngại về an ninh lương thực. Song, sự thay đổi quá đột ngột trong điều hành xuất khẩu gạo của các bộ, ngành vừa qua đã tạo ra cơn sóng trong ngành lúa gạo.

Vậy theo ông, phải làm thế nào để xóa bỏ tình trạng mập mờ, trống đánh xuôi kèn thổi ngược trong điều hành xuất khẩu gạo hiện nay?

 
Theo tôi, tốt nhất là không xin - cho, hãy để hạt gạo tự vận hành theo cơ chế thị trường. Từ năm 2000, chúng ta đã bỏ hạn ngạch, đã cho phép doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia vào xuất khẩu gạo chứ không chỉ là sân chơi của doanh nghiệp nhà nước. Càng ngày chúng ta xuất khẩu càng mạnh và Việt Nam là một thị trường có uy tín trên thế giới.

Chúng ta phải tạo ra một hệ thống quản lý mà ở đó mọi người đều có quyền giám sát, có quyền có ý kiến. Trong chuỗi lúa gạo có nông dân, có doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ; có doanh nghiệp nhà nước, có doanh nghiệp tư nhân. Tất cả đại diện doanh nghiệp, đại diện các bộ, đại diện địa phương và đại diện nông dân phải được biết tình hình ngừng như thế nào, khối lượng xuất khẩu bao nhiêu, phân bổ cho ai, mở cửa vào thời gian nào chứ không phải là quyền quyết định của một bộ ngành; càng không phải quyền quyết định của một cục, vụ hoặc một số cán bộ.

Cần ưu tiên doanh nghiệp có sẵn gạo tại cảng, có hợp đồng xuất khẩu

Thưa ông, ở các nước như Thái Lan thì hiện nay họ đang làm như thế nào mà không xảy ra tình trạng như ở nước ta?

Chuyên gia NGUYỄN ĐÌNH BÍCH: Hiện nay, Thái Lan để xuất khẩu gạo tự do chứ không áp dụng hạn ngạch như mình. Vì vậy, doanh nghiệp xuất theo nhu cầu của thị trường thế giới. 

Vậy nguyên nhân chính là do chúng ta áp dụng cơ chế hạn ngạch thay vì xuất khẩu tự do như trước, đúng không?

Trong công văn truyền đạt chỉ đạo của Thủ tướng tới các bộ, ngành, theo tôi hiểu thì chỉ lệnh tạm dừng ký các hợp đồng mới, còn những hợp đồng đã ký kết trước thời điểm tạm dừng thì vẫn phải được xem xét, tạo điều kiện cho doanh nghiệp được thông quan. Nhưng khi mở hạn ngạch 400.000 tấn, các bộ, ngành lại không xem xét các trường hợp này (những doanh nghiệp đã có sẵn gạo tại cảng, đã có hợp đồng xuất khẩu, lẽ ra phải được ưu tiên xem xét thủ tục để đi trước) mà lại cho mở tờ khai hải quan cho những doanh nghiệp chưa có gạo, doanh nghiệp mới, nên dẫn tới chuyện lùng bùng, vô lý như hiện nay. Như thế là làm trái với ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng. Tôi cho rằng, trong hạn ngạch tháng 4 (hoặc tháng 5) mà còn thừa thì mới xem xét tiếp các trường hợp đăng ký mới. Nếu làm như thế sẽ không có chuyện lùm xùm như bây giờ. 

Theo ông, sắp tới có nên hoặc cần áp dụng hạn ngạch nữa không, hay nên nới lỏng hạn ngạch?

Theo tôi, nếu việc xuất khẩu mà có nguy cơ mất an ninh lương thực trong nước thì phải áp dụng hạn ngạch, còn không thì phải để tự do như Nghị định 107/2018/NĐ-CP của Chính phủ. Tuy nhiên, chúng ta phải đặt câu hỏi là nguy cơ mất an ninh lương thực trong nước có xuất hiện hay không? Theo tôi, chúng ta đang có tới 3 triệu tấn gạo đông xuân ở ĐBSCL để xuất khẩu. Nếu mỗi tháng xuất khoảng 700.000 tấn thì có thể xuất từ tháng 1 đến tháng 4, cộng thêm khoảng 1,6-1,7 triệu tấn mà các doanh nghiệp dự trữ trong kho gối từ năm 2019. Vì vậy, chúng ta vẫn có thể xuất khẩu bình thường như mọi năm, không sợ mất an ninh lương thực quốc gia, vì từ tháng 5 lại bắt đầu có lúa hè thu. Thêm nữa, theo dự báo của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, năm nay, nhu cầu nhập khẩu gạo của thế giới chỉ có 41 triệu tấn chứ đâu nhiều, vì dịch bệnh xuất hiện, kinh tế suy thoái, người dân mất việc làm, thu nhập giảm thì nhu cầu tiêu dùng gạo sẽ giảm chứ không thể tăng.    

Trong trường hợp vẫn áp dụng hạn ngạch thì chỉ nên quy định với gạo tẻ, còn với gạo thơm, gạo nếp thì không nên tính vào hạn ngạch vì nhu cầu tiêu dùng trong nước không nhiều. Nếu cho loại này xuất khẩu tự do thì đã “thông thoáng” hẳn cho ĐBSCL rồi.

ĐBSCL: Giá lúa giảm nhẹ bởi doanh nghiệp hạn chế mua vào

 Chiều 20-4, ông Nguyễn Văn Đời, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Bình Thành (huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp), cho biết: “Mấy ngày qua, giá lúa hàng hóa ở ĐBSCL có xu hướng giảm nhẹ. Hiện lúa dài dao động khoảng 6.200-6.400 đồng/kg, lúa thường khoảng 5.200 đồng/kg…, bình quân giảm 200-500 đồng/kg so với thời điểm trước đây khoảng một tháng, khi chưa tạm ngừng xuất khẩu gạo”. Về cơ bản, nhiều địa phương ở ĐBSCL thu hoạch xong vụ lúa đông xuân 2019-2020, với sản lượng gần 10,8 triệu tấn. Hiện các tỉnh đang tập trung sản xuất hơn 1,5 triệu ha lúa hè thu.  

Theo ông Phạm Thái Bình, Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An (Cần Thơ), từ khi tạm ngừng xuất khẩu gạo đến nay, nhiều doanh nghiệp kinh doanh lúa gạo ở ĐBSCL đành phải hạn chế hoặc ngưng mua lúa hàng hóa, bởi lượng tồn kho còn nhiều và chưa xuất khẩu được. Vì vậy, giá lúa có giảm nhẹ.  

Đại diện Công ty TNHH Dương Vũ (Long An) cũng cho biết, vụ đông xuân 2019-2020, công ty thu mua gạo nếp cho nông dân ĐBSCL với giá bình quân 13.000 đồng/kg (đã bóc vỏ) và hiện nay còn tồn tại các kho, cảng… gần 30.000 tấn gạo nếp. Do đó, công ty đành tạm ngưng thu mua vào khoảng 2 tuần nay. Hiện tại, nông dân trồng nếp và thương lái đang chờ doanh nghiệp thu mua trở lại; trong khi doanh nghiệp thì chờ ngành chức năng sớm cho phép xuất khẩu mặt hàng nếp, bởi lâu nay nông dân ĐBSCL trồng nếp chủ yếu phục vụ xuất khẩu, còn tiêu thụ nội địa thì rất ít… 

HUỲNH LỢI

                                ________________
Kiến nghị làm rõ có hay không lợi ích nhóm trong xuất khẩu gạo

Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội vừa gửi báo cáo đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nêu quan điểm về xuất khẩu gạo và đảm bảo an ninh lương thực.

Trong đó, Thường trực Ủy ban Kinh tế đã kiến nghị một số giải pháp. Thứ nhất là trên cơ sở phân tích, đánh giá, dự báo sản lượng gạo năm 2020, nhất là 2 vụ sản xuất lúa chính đông xuân và hè thu, tính toán lượng gạo dự trữ quốc gia. Thứ hai là theo dõi sát diễn biến dịch Covid-19; tình hình cung - cầu gạo của các nước trên thế giới, nhất là các nước có lượng gạo xuất khẩu lớn, từ đó, đánh giá, phân tích để có giải pháp điều hành xuất khẩu gạo năm 2020, tránh tình trạng bị động, manh mún, giật cục, gây thiệt hại cho nông dân và doanh nghiệp. Thứ ba là cho phép xuất khẩu trở lại ngay mặt hàng gạo nếp và các mặt hàng gạo hữu cơ, ít tiêu thụ trong nước và không thuộc danh mục dự trữ quốc gia. 

Thường trực Ủy ban Kinh tế cũng kiến nghị xem xét, xử lý trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan trong thực thi công vụ, tham mưu các quyết định có ảnh hưởng lớn đến doanh nghiệp và người dân nhưng đã không đánh giá kỹ tác động; nghiên cứu giải pháp hỗ trợ cho các doanh nghiệp bị nhiều thiệt hại trong giai đoạn vừa qua. Trong đó, cần làm rõ việc Tổng cục Hải quan mở hệ thống thông quan hàng hóa tự động để doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu gạo đăng ký tờ khai vào lúc 0 giờ ngày 12-4 có dấu hiệu tiêu cực, lợi ích nhóm hay không?

Thường trực Ủy ban Kinh tế cũng đề nghị khẩn trương có biện pháp cho thông quan ngay đối với các lô hàng gạo xuất khẩu của các doanh nghiệp đã được kê khai và đang nằm tại cảng trước ngày 24-3, góp phần khắc phục thiệt hại cho doanh nghiệp. Sau khi giải quyết hết số lượng gạo tồn đọng này mà vẫn còn chỉ tiêu xuất khẩu thì mới mở tờ khai tiếp để không gây thiệt hại cho doanh nghiệp. (ANH THƯ)
 
Bộ Công thương giải trình về công tác điều hành xuất khẩu gạo

Ngày 21-4, Văn phòng Bộ Công thương cho biết, bộ vừa có Công văn số 2806 gửi Thủ tướng Chính phủ để giải trình về các nội dung mà Bộ Tài chính nêu ra có liên quan tới công tác điều hành xuất khẩu gạo thời gian qua. 

Theo Bộ Tài chính, phương thức điều hành “đăng ký tờ khai trước được xuất trước” (FCFS) mà Bộ Công thương đưa ra áp dụng là bất cập và đề nghị thay thế bằng đấu thầu hạn ngạch hay phân bổ hạn ngạch. Nhưng ý kiến này của Bộ Tài chính đã không được Bộ Công thương tiếp thu. 

Tuy nhiên, Bộ Công thương lại cho rằng, trong cả 2 lần góp ý cho báo cáo của Bộ Công thương gửi Thủ tướng, Bộ Tài chính đều không có ý kiến về các “bất cập” của phương thức FCFS trong điều hành hạn ngạch. Ý kiến này của Bộ Tài chính chỉ xuất hiện lần đầu tiên vào ngày 10-4, khi phương thức FCFS đã được đề xuất công khai trước đó 13 ngày và Thủ tướng Chính phủ, sau khi cân nhắc tất cả các ý kiến tham gia, đã có văn bản chỉ đạo về phương thức điều hành xuất khẩu gạo. Thêm nữa, trước khi đề xuất phương thức FCFS, Bộ Công thương cũng không nhận được ý kiến nào khác của cả Tổng cục Hải quan và Bộ Tài chính.

Theo Bộ Công thương, để bảo đảm tuyệt đối an ninh lương thực, phương án điều hành hạn ngạch mà Bộ Công thương đề xuất là tương đối công bằng, có tính công khai, minh bạch, dễ thực hiện, dễ giám sát, khó phát sinh các rủi ro về đạo đức cũng như tham nhũng, lợi ích nhóm... nên sau đó được Thủ tướng chấp nhận. Phương thức FCFS, nếu phối hợp tốt và bổ sung thêm một số giải pháp kỹ thuật (như bắt buộc phải khai báo đồng thời tên tàu, số hiệu container trên tờ khai online và không cho phép sửa đổi các thông tin này) sẽ giúp giảm đáng kể tình trạng khai giữ chỗ. Các doanh nghiệp đã có hàng tại cảng chắc chắn sẽ ở vị thế ưu tiên số 1, bởi họ đều đã rõ tên tàu, số hiệu container và chỉ có họ mới có thể hiện thực hóa tờ khai mà không cần phải thay đổi các thông tin này. Bộ Công thương cho rằng, FCFS là phương thức được nhiều nước và tổ chức quốc tế khuyến nghị áp dụng nếu buộc phải áp dụng hạn ngạch. Trong suốt 2 tuần sau khi công bố, Bộ Công thương không nhận được ý kiến trái chiều nào về phương thức này. 

Cũng theo Bộ Công thương, đấu thầu hạn ngạch cần có thời gian để tổ chức và sẽ mất ít nhất 15 - 20 ngày để xây dựng quy chế, làm hồ sơ và thực hiện các thủ tục thẩm định hồ sơ, tổ chức đấu thầu theo quy định. 
Thêm nữa, đấu thầu hạn ngạch sẽ dẫn đến việc các doanh nghiệp lớn, có tiềm lực tài chính, trúng toàn bộ hạn ngạch, tước đi cơ hội của các doanh nghiệp nhỏ. Không loại trừ khả năng xuất hiện tình trạng bán lại hạn ngạch trúng thầu cho các doanh nghiệp nhỏ thông qua các hợp đồng “nhận ủy thác” để ăn chênh lệch như đã từng xảy ra trước đây. (PHÚC HẬU)

VĂN PHÚC thực hiện

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Ngân hàng - Chứng khoán

Thời của ngân hàng số

Cách mạng công nghiệp 4.0 đã làm thay đổi cách thức sống, làm việc, thói quen tiêu dùng của con người vì công nghệ đang được ứng dụng vào mọi mặt của cuộc sống. Do đó, chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng tại Việt Nam là xu hướng tất yếu. 

Thị trường

Gà thả vườn VietGAP 79.000 đ/con tại sàn TMĐT LAZADA từ ngày 1-6 đến 10-6

Hiện nay sản phẩm Gà thả vườn Sagrifood được nhiều người tiêu dùng đánh giá chất lượng rất cao ngay từ lần đầu sử dụng sản phẩm (đặc tính Sản phẩm thịt gà Sagrifood rất ít mỡ, da giòn, thịt săn, các bà nội trợ hoàn toàn có thể yên tâm chế biến những món ăn tùy thích).

Địa ốc

Nông nghiệp

Doanh nghiệp đưa giải pháp chống hạn mặn, nâng cao sản xuất

Đợt hạn mặn năm nay tại các tỉnh ĐBSCL xảy ra cực đoan. Dù vậy, công tác dự báo khá tốt, đặc biệt là các địa phương đã chủ động triển khai nhiều giải pháp ứng phó. Nông dân còn được doanh nghiệp hướng dẫn các giải pháp như sản xuất cây trồng chịu được hạn mặn, túi dự trữ nước di động chứa nước ngọt có thể linh động trong tưới tiêu.

Đầu tư

PV GAS hướng đến hội nhập quốc tế trong lĩnh vực LNG

Xác định quan điểm chủ đạo: hội nhập quốc tế là xu thế tất yếu trong lĩnh vực năng lượng, công tác phát triển khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) là một trong những cánh cửa bước ra thế giới, Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS) tích cực bước vào công cuộc phát triển thị trường LNG ở nước ta với tâm thế của người tiên phong đầy tự tin, xứng đáng với vai trò chủ đạo, dẫn dắt trong ngành công nghiệp Khí Việt Nam.

Thông tin kinh tế