Tây Nguyên đang chuẩn bị kế hoạch trồng mới 100.000ha cao su từ nay đến năm 2015. Song việc mở rộng diện tích trồng cao su đã khiến cuộc sống của hàng trăm hộ dân ở một số tỉnh lâm vào cảnh khốn đốn vì không có đất sản xuất. Bên cạnh đó còn xuất hiện nguy cơ rừng ở nhiều nơi sẽ bị “xóa sổ” trên diện rộng!
-
Không có đất sản xuất, dân sống bằng gì?
Theo kế hoạch, tỉnh Đắc Nông sẽ trồng 10.000ha cao su, tập trung chủ yếu ở các huyện Cư Jút, Tuy Đức và Đắc G’long. Tỉnh đã giao cho Công ty cổ phần Cao su Đồng Phú hơn 4.000ha và Công ty cổ phần TNHH&TM Vĩnh An 862ha (của các lâm trường) để trồng cao su, khoanh nuôi tái sinh rừng, trong đó có 2.800ha cao su trồng mới.
Thôn Nam Tiến (xã Ea Pô, huyện Cư Jút) là một trong những thôn chịu ảnh hưởng lớn nhất của dự án này. Được thành lập năm 1996, thôn hiện có 161 hộ, với hơn 600 nhân khẩu, hầu hết người dân ở đây là đồng bào dân tộc Mường (Thanh Hóa) di cư vào, đã định canh, định cư khá ổn định, mỗi nhà có 2-3ha đất trồng màu và điều đã cho thu hoạch.
Ông Vi Văn Niêng, một người dân, bức xúc: “Từ ngày quy hoạch dự án, cuộc sống của gia đình tôi bỗng bị xáo trộn. Trước đây chúng tôi có hơn 3ha điều đã trên 10 năm tuổi và hơn 1ha điều 1 năm tuổi trồng xen hoa màu, bình quân mỗi năm thu từ 50-60 triệu đồng. Khi Công ty Vĩnh An lấy đất chỉ đền bù 1 triệu đồng/ha, cây điều trên 10 năm tuổi chỉ được đền bù 60.000đ/cây. Giờ đất sản xuất đã bị thu hồi, dân chúng tôi sống làm sao đây”!
Cách thôn Nam Tiến chừng 10km là cụm dân cư Ba Tầng cũng thuộc xã Ea Pô, nơi đây có 72 hộ dân sinh sống nhưng đất và nhà cửa đã bị “dọn” sạch để trồng cao su. Anh Trần Xuân Thành, một trong số 72 hộ dân, nói như mếu: “Tôi ở Phú Thọ vào đây năm 1999, vợ chồng con cái cật lực lắm mới khai hoang trồng được 2,8ha điều, nay điều đã 8 năm tuổi… Vậy mà tiền đền bù bây giờ không đủ mua 2 sào đất để làm màu”.
Ông Trương Thanh Tùng, Phó Chủ tịch UBND huyện Cư Jút, khẳng định: “Những hộ có đất thu hồi trồng cao su sẽ được nhận khoán vườn cây bằng hoặc nhiều hơn diện tích đất cũ của họ, được tiếp tục sản xuất cây hoa màu khi cao su chưa khép tán. Đối với vườn điều kinh doanh, người dân có quyền giữ lại để sản xuất”.
Thế nhưng trong thực tế, điều đã bị chặt bỏ để trồng cao su mà chẳng thấy khoán hay cấp cho dân. Ông Đàm Quang Thịnh, Phó Chủ tịch UBND xã Ea Pô, cho biết: Những người có diện tích đất nằm trong khu vực quy hoạch trồng cao su chủ yếu thuộc diện nghèo khó. Bây giờ đất bị thu mà chỉ được hỗ trợ tiền khai hoang và hỗ trợ tiền chuyển nhà, tiền đền bù thì quá thấp. Cuộc sống bà con gặp rất nhiều khó khăn. Kế hoạch của xã đưa gần 200 hộ dân ra khu tái định cư mới vẫn chưa hoàn tất, số dân ra khu tái định cư chỉ mới khoảng một nửa, hàng ngày họ phải đi cả chục cây số vào thôn cũ để làm rẫy rồi tối lại ra.
-
Đua nhau phá rừng để trồng cao su
Năm 2007, toàn huyện Ea Súp (tỉnh Đắc Lắc) chỉ phát hiện 2,7ha rừng bị phá nhưng năm 2008 này, chỉ mới tính 4 tháng đầu năm thì đã có 186ha rừng “phải đội nón ra đi”, gấp gần 70 lần so với năm 2007. Ông Hoàng Văn A (ở xã Ea Lê) bán gần chục héc ta đất rừng vừa phá được hơn 300 triệu đồng; còn ông Phan Văn B (ở xã Cư M’lanh) thì sắp xây biệt thự, mua xe hơi nhờ có một “đại gia” cao su ở Bình Dương đã ngã giá mua 20ha đất của ông này gần 1,5 tỷ đồng v.v… Nhờ việc bán đất rừng quá dễ dàng, nông dân Ea Súp rủ nhau bán đất nương rẫy sau đó đi phá rừng để tiếp tục bán đất. Nhiều người trong số đó trở thành “chủ xị” đứng ra thuê người cắt cây, thuê máy móc san ủi lấy mặt bằng rồi bán.
Trong tháng 5 và tháng 6-2008, UBND huyện Ea Súp đã kỷ luật chủ tịch, phó chủ tịch UBND và cán bộ địa chính các xã Cư M’lanh, Ea Rốc vì đã buông lỏng quản lý rừng, xác nhận cho hàng chục trường hợp mua bán đất rừng bất hợp pháp, xác nhận việc chuyển nhượng đất không đúng thẩm quyền...
Ông Huỳnh Bá Chấn, Chủ tịch UBND xã Cư M’lanh, đã bao chiếm hơn 7ha đất lâm nghiệp để bán cho các “đại gia” ở Đồng Nai với giá 350 triệu đồng và còn cam kết sẽ “chạy” giấy tờ chứng nhận quyền sử dụng đất cho lô đất vừa bán. Cấp dưới của ông Chấn cũng tranh thủ kiếm chác. Hồ Đình Đạo, cán bộ địa chính xã nhận gần 500 triệu đồng từ nhiều “đại gia” khác nhau để “chạy” dự án thuê đất trồng cao su trên địa bàn xã. 4 cán bộ ở Ban Chỉ huy quân sự huyện Ea Súp đã bao chiếm, mua bán trái phép tới gần 20ha đất rừng.
Hiện có đến 51 doanh nghiệp trình dự án đầu tư trồng cao su, trong đó có 38 doanh nghiệp được chính quyền thỏa thuận gần 30.000ha rừng để khảo sát lập phương án chuyển đổi sang trồng cây cao su. Rừng trồng cao su được thỏa thuận ở khu vực nào, lập tức nơi đó “sôi sục” chuyện phá rừng để đón đầu. Nhiều ý kiến cho rằng, “cơn sốt” cao su hiện tại đã khiến các doanh nghiệp “mờ mắt” vội vã đua nhau tìm đất để trồng cao su, dù một số nghiên cứu trong thời gian qua cho thấy: Chất đất ở Ea Súp không phải là nơi lý tưởng cho việc trồng cao su, do chủ yếu là những tầng đất trắng, đất sét chiếm tỷ lệ rất cao; mùa khô hanh lại kéo dài hơn nửa năm.
Những năm qua, trên địa bàn huyện Ea Súp đã đầu tư trồng hơn 13.000ha cây điều cao sản nhưng do hiệu quả kinh tế thấp nên đang có nguy cơ bị chặt bỏ. Có lẽ hàng chục ngàn héc ta rừng nơi đây cũng sắp chung số phận với những vườn điều, để rồi Nhà nước lại phải tốn cả núi tiền cho việc “phủ xanh đất trống đồi trọc” một lần nữa? .
Hoàng Trung Ngọc
