Hơn 10 năm kể từ ngày được thành lập, thì có đến 7 mùa xuân đội quy tập, cất bốc, hồi hương hài cốt liệt sĩ K52 (gọi tắt là đội K52), thuộc Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Gia Lai ở lại trên đất nước Campuchia với một tình cảm và niềm khát khao tìm được đồng đội, đưa hài cốt của các liệt sĩ trở về Tổ quốc. Khắc phục và vượt qua nhiều khó khăn vất vả, trong thực hiện nhiệm vụ, vượt lên hy sinh mất mát giữa sâu thẳm những cánh rừng nguyên sinh của đất bạn, đến nay đội đã quy tập được hơn 600 hài cốt liệt sĩ về các nghĩa trang. Họ là những bông hoa xuân ngát hương giữa cánh rừng khoop bạt ngàn.
- Chuyện của những người đi tìm đồng đội
Nâng niu hài cốt liệt sĩ.
Những ngày đầu xuân Đinh Hợi 2007, tôi cùng đoàn công tác trở lại đất nước Chùa Tháp anh em, theo bước chân của những người đang tìm đồng đội. Trên đoạn đường từ cửa khẩu Lệ Thanh, Đức Cơ (Gia Lai) qua Ban Lung rồi đến Stung Treng, PrếtVi Hia khoảng 470 km, hai bên đường những vườn điều xanh tốt sai trĩu quả, những cánh rừng khoop nguyên sinh bạt ngàn, cây to cao thẳng đứng trên địa hình bằng phẳng trông cứ như tranh vẽ; từ các phum (bản làng), những ngôi nhà sàn ghép gỗ 3 mái (văn hóa chùa chiền ở Campuchia) đỏ ngời ngói mới, đời sống nhân dân ở đây thay đổi rất nhiều. Đến vị trí đội K52 đứng chân bên một dòng suối nhỏ thuộc địa phận tỉnh PrếtVi Hia đã hơn 8 giờ tối mà trời còn rất nóng, bộ đội mới tắm rửa xong sau một ngày vất vả đi tìm đồng đội.
Sau bữa cơm tối, tâm sự cùng chúng tôi, Trung tá Võ Hương – Chính trị viên đội K52 cho biết: “Ở Campuchia mùa này thời tiết rất khắc nghiệt, nhiệt độ trung bình trong các ngày từ 380 - 400. Địa hình phức tạp, lắm sông, nhiều rừng, đường đi tìm kiếm ngày càng xa. Năm nay anh em trong đội chia làm hai bộ phận, một nửa ở tỉnh Stung Treng, còn một nửa ở tỉnh PrếtVi Hia. Để tìm được 35 bộ hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh ở Campuchia về nước, cán bộ chiến sĩ đội K52 phải vượt qua không biết bao nhiêu khó khăn, gian khổ; những cánh rừng khoop dưới nắng xuân trông đẹp thế, nhưng bước vào mới thấy thật là gian nan khi bộ đội đi tìm hài cốt liệt sĩ ở những nơi xa nguồn nước uống, đã nhiều lần anh em phải uống tạm nước mắm, nhai lá me chua cho đỡ cơn khát và ăn thức ăn khô để lần về đơn vị.
Bên cạnh đó, bom đạn chiến tranh còn lại rất nhiều, trên các địa bàn mà đơn vị tìm kiếm, anh em công binh trong đội đã tháo gỡ an toàn hơn 20 quả bom, mìn các loại. Trong quá trình tháo gỡ, chỉ cần một động tác sơ suất nhỏ là ảnh hưởng đến tính mạng đồng đội và chi phối không nhỏ đến kết quả tìm kiếm, cất bốc, hồi hương hài cốt liệt sĩ. Đợt tìm vừa qua, ngược dòng sông Sê Pôn lên phía Tây Bắc Stung Treng, lúc về trời tối không may gặp dòng nước xoáy, ca nô bị lật, quần áo, vật dụng được trang bị trôi hết nhưng các anh chỉ khư khư ôm chặt lấy những bộ hài cốt của đồng đội mới tìm được.
Và cứ thế mặc cho dòng nước cuồn cuộn chảy, người lạnh vì ướt sũng, các anh vẫn vui vẻ ngồi bên hài cốt của các liệt sĩ cho tới sáng mới tìm được ca nô để về nơi tập kết... Tết Đinh Hợi năm nay, đội phối hợp với chính quyền địa phương và bà con kiều bào tổ chức “hái hoa” đón giao thừa tại hai điểm, một ở tỉnh PrếtVi Hia và một ở tỉnh Stung Treng. Tất cả anh em đều quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ, dù ở vị trí nào”.
Được tin chúng tôi sang thăm, chúc tết cán bộ chiến sĩ đội K52 và bà con địa phương, ông Rip Tan, Tỉnh trưởng tỉnh PrếtVi Hia cùng với các quan chức chính quyền địa phương đến thăm. Trao đổi với chúng tôi, ông cho biết: “Sau khi đã có chủ trương của 2 Nhà nước về gia hạn, phối hợp tìm kiếm hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam hy sinh ở Campuchia, chúng tôi ngoài việc tạo điều kiện thuận lợi hết sức cho anh em đội K52 trong việc tìm kiếm quy tập, ngoài ra còn tích cực tuyên truyền, vận động nhân dân các phum, sóc tìm và chỉ vị trí an táng các liệt sĩ. Mong sao cán bộ chiến sĩ đội K52 và các tổ đội khác tìm kiếm được hết, để nhanh chóng đưa các liệt sĩ trở về với Tổ quốc Việt Nam. Nhân dân Campuchia rất nhớ ơn bộ đội Việt Nam. Tết cổ truyền của Việt Nam, chúng tôi cùng cán bộ chiến sĩ đội K52 đón giao thừa trên đất Campuchia, thật là vui và hạnh phúc”.
- Những kỷ niệm trong quá trình tìm kiếm liệt sĩ
Đêm về khuya, dòng sông Sê Pôn lặng yên, chỉ còn những cơn sóng nhẹ vỗ, ký ức chiến tranh và bao kỷ niệm trong thời gian làm nhiệm vụ quốc tế trên đất bạn trỗi dậy trong lòng. Không ngủ được, tôi lại cùng Roãn - một cán bộ trong đội ngồi trò chuyện. Roãn kể nhiều kỷ niệm khó quên trong quá trình tìm kiếm, cất bốc hài cốt liệt sĩ, đặc biệt là vào dịp tết cổ truyền của dân tộc, gặp những cây mai vàng chúm chím nở trên các sườn núi là những lúc mà các cán bộ, chiến sĩ của đội nhớ về gia đình và làng quê mình hơn bao giờ hết. Cứ đến đêm 30 là anh em thức trắng, bởi người nào cũng nóng lòng hướng về phút giao thừa thiêng liêng nơi Tổ quốc thân yêu. Đón xuân ở nơi đây, anh em vẫn làm bánh chưng, mứt gừng và chưng những cành mai rừng rất đẹp. Bà con kiều bào và người dân địa phương thường đến đón giao thừa và vui tết cùng anh em nên nỗi nhớ quê hương cũng vơi đi phần nào!
Minh Tâm, người cán bộ có “thâm niên” của đội kể cho chúng tôi nghe về những kỷ niệm trong tìm kiếm liệt sĩ. Theo Tâm, kỷ niệm thì nhiều lắm “kể mấy ngày” mới hết, nhưng có lẽ ấn tượng nhất là hình ảnh ông cụ Khum Sai 80 tuổi ở phum Klê, Khum Xiêm Hộp đã chống gậy đi trên 20 km dẫn đường chỉ vị trí mộ liệt sĩ cho anh em trong đội kiếm tìm (có đoạn cụ mệt quá anh em mình năn nỉ mãi, cụ mới chịu lên võng để anh em khiêng đi).
Rồi nhiều chuyện, nhiều kỷ niệm khó quên xung quanh nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Anh nói: “Có hôm ba, bốn ngày cả đơn vị chia nhau đi tìm khắp các cánh rừng và những nơi mà theo người dân sở tại chỉ là có hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam hy sinh ngày trước được an táng. Tìm mãi, tìm mãi, những nhát cuốc, những cái hố sâu thấm đẫm bao mồ hôi, công sức của cán bộ, chiến sĩ đội K52 ngày một nhiều thêm mà không hề thấy một dấu vết nào của các liệt sĩ. Trong lúc vô cùng thất vọng nghĩ rằng sẽ về không, thế nhưng buổi tối cuối cùng, sau bữa cơm chia tay bà con địa phương để mai chuyển đến vị trí khác, thì Trung tá Võ Hương – Chính trị viên của đội, đêm ấy nằm ngủ chập chờn mơ thấy dưới gốc cây đầu võng anh nằm có các liệt sĩ! Nửa mừng, nửa vui, không ngủ được.
Dậy sớm, Hương thắp nén hương thơm, lòng nguyện cầu tìm thấy được hài cốt của các liệt sĩ mà như trong giấc mơ hôm qua, anh đã nhìn thấy, đã nghe các liệt sĩ nói. Và một niềm vui lớn đến với anh em trong đội, là sau hai giờ đồng hồ, họ đã tìm được 7 bộ hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam cùng với nhiều hiện vật còn lại như: bi đông nước, giày dép cao su, mấy hộp tiếp đạn bị hoen gỉ và đặc biệt lần này các anh còn phát hiện có một hài cốt liệt sĩ nữ vì bộ xương của chị như còn nguyên vẹn và trong hành lý của chị còn một đôi dép nhựa tiền phong nữ, một cái lược ngà màu đen.
Nhiều anh em trong đội và người dân địa phương xúc động không cầm được nước mắt”. Và còn biết bao nhiêu kỷ niệm khác nữa. Trong đó, đến bây giờ chúng tôi vẫn nhớ nhất là hình ảnh ba chị em Khum Chít, cách thị xã Stung Treng khoảng 15 km, nhà nghèo, ba, mẹ cùng anh trai của ba chị em Khum Chít đi làm không may bị sét đánh chết. Được tin, anh em trong đội đã tìm đến thăm vừa hỗ trợ lương thực thực phẩm, vừa tranh thủ thời gian sửa chữa nhà cho các cháu, khám và chữa lành bệnh sốt rét cho cháu út, động viên các cháu đi học, cùng với chính quyền địa phương nhận đỡ đầu các cháu.Việc làm tình nghĩa, thiết thực của các anh không những giúp cho các cháu giảm bớt khó khăn, bất hạnh để vươn lên trong cuộc sống mà còn để lại những tình cảm tốt đẹp trong lòng nhân dân địa phương và trân trọng hơn, quý giá hơn là nghĩa tình nhân dân Campuchia dành cho bộ đội Việt Nam, đặc biệt là dành cho các liệt sĩ là chiến sĩ tình nguyện - mãi mãi trong sáng, mãi mãi vẫn còn nguyên vẹn.
Xế trưa, nắng và gió xuân từ vùng biển phía Đông của Tổ quốc đang thổi tới. Những ngày tết cổ truyền của dân tộc đang đến với nhiều niềm vui và hạnh phúc. Tạm biệt cán bộ chiến sĩ đội K52 để về Tổ quốc. Những cái bắt tay như nắm chặt, ánh mắt nhìn lưu luyến, tất cả anh em như thầm hứa với nhau, quyết tâm thực hiện tốt nhiệm vụ được Đảng và nhân dân giao phó, hy vọng sớm tìm được nhiều hài cốt liệt sĩ để đưa các anh trở về với gia đình, quê hương đang ngày đêm mong đợi.
LÊ QUANG
