Người anh hùng trên sông nước… đã trở về sông nước!

Tàu Skulptor Zalkalns (quốc tịch Liên Xô) chở thiết bị dầu khí dừng lại ở phao số 0 và điện vào bờ, đúng khi ấy ông Tôn Thọ Khương vừa ở TPHCM ra Vũng Tàu. Nghe trọng tải của con tàu quá lớn, nhiều người đã lắc đầu: “Đành phải đưa tàu ra bốc dỡ hàng vào bờ thôi. Biển Vũng Tàu nhiều luồng lắm lạch, đáy biển không bằng phẳng. Công tác đo đạc thăm dò lại chưa cho những số liệu đáng tin cậy, làm sao đủ cơ sở đưa chiếc tàu lớn như vậy vào bờ được?”.

Hôm sau, một chiếc canô cắm cờ Việt Nam chở bác Khương cùng tổ hoa tiêu rẽ sóng ra khơi, mang theo một quyết định táo bạo: “Phải đưa bằng được tàu vào cảng an toàn, giảm đến mức thấp nhất chi phí vận chuyển và bốc dỡ”. Thuyền trưởng tàu S.Zalkalns không giấu nổi vẻ lo ngại trước khối lượng hàng giá trị lớn trên tàu. Những lo ngại đó dần dần qua đi, khi đồng chí thuyền trưởng nhìn vào đôi mắt và cách dẫn đường của bác Khương. Đôi mắt ấy đăm chiêu, trầm tĩnh nhưng phong thái làm việc hết sức tự tin, vững vàng.

Mấy tiếng đồng hồ trôi qua chậm chạp. Mồ hôi ướt đẫm lưng áo ông Khương…

Đất liền thân yêu hiện ra trước mặt:

- Ura! Hoan hô!

Tiếng vỗ tay, tiếng hoan hô bằng cả tiếng Nga lẫn tiếng Việt vang dậy khi con tàu khổng lồ cặp bến an toàn. Công việc bốc dỡ được tiến hành khẩn trương, chỉ mất có 3 ngày, tiết kiệm được 5 ngày, làm lợi cả trăm ngàn rúp chi phí vận chuyển, bốc dỡ trên biển và chi phí hoạt động của con tàu. Đồng chí thuyền trưởng tàu Liên Xô bắt tay ông Khương thật chặt: “Xin cảm ơn các đồng chí. Tôi không ngờ các bạn có những hoa tiêu giỏi như vậy?”.

Đó là một đoạn trong bài viết ca ngợi về thành tích đưa đón tàu vượt tải của Hoa tiêu trưởng Tôn Thọ Khương vào giữa năm 1984, khi ấy bác đã bước vào tuổi lục tuần!

Không chỉ có một mà rất nhiều con tàu trọng tải lớn như Kapitain Mezent Sect (Liên Xô), Ryujun Maru (Singapore), khách sạn nổi Năm Sao, Super Star Leo, Super Star Virgo… đã khiến tên tuổi Hoa tiêu trưởng Tôn Thọ Khương trở nên nổi tiếng trong và ngoài nước, với nhiều phương án mở luồng, dẫn dắt, xoay trở, giải quyết tình huống, đưa đón tàu vào cảng Sài Gòn (CSG) thành công và hiệu quả.

Ông Nguyễn Thanh Lâm – nguyên Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải, nguyên Giám đốc CSG bồi hồi nhớ lại các sự kiện đặc biệt liên quan đến thành tích lớn lao của Hoa tiêu trưởng Tôn Thọ Khương. Ông kể thật chi tiết với tấm lòng trân trọng và tự hào! Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, trong giai đoạn 10 năm đầu mới củng cố xây dựng, CSG đã nhanh chóng khắc phục hậu quả chiến tranh, cố gắng tận dụng và khai thác tiềm năng sẵn có, sớm đưa cảng hoạt động bình thường, từng bước cải tạo và xây dựng CSG thành một cảng XHCN.

Ngay những ngày đầu giải phóng, CSG đã nhanh chóng xây dựng bộ máy quản lý, hệ thống chính trị và các đoàn thể quần chúng, lực lượng sản xuất và phục vụ sản xuất, tiến hành nạo vét, phá chướng ngại, khai thông luồng lạch, sửa chữa cầu bến, kho tàng, phương tiện bốc dỡ hàng hóa… để khôi phục các khu vực cảng phục vụ nền kinh tế đất nước đã được thống nhất. Có thể nói, phong trào phát huy sáng kiến cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất trong giai đoạn khó khăn nhất của cảng lại không ngừng được đẩy mạnh và nở rộ.

Chỉ trong vòng 10 năm, toàn cảng đã có 815 sáng kiến, làm lợi cho Nhà nước hàng chục triệu đồng (thời giá năm 1985). Ngoài ra, còn đưa đón 550 tàu vượt tải, không phải chuyển tải, làm lợi cho Nhà nước hàng trăm triệu đồng, với vai trò tiên phong và nòng cốt của Hoa tiêu trưởng Tôn Thọ Khương. Ông đã cùng tập thể tổ hoa tiêu lập phương án cho chiến công đầu là tiếp đón tàu Sông Hương trọng tải 10.000 tấn cập bến Nhà Rồng vào chiều 13-5-1975, chính thức thông thương tuyến đường biển hai miền Nam – Bắc sau bao nhiêu năm gián đoạn.

Liền sau đó là tàu Đồng Nai từ cảng Hải Phòng đưa hàng trăm cán bộ và chuyển hàng ngàn tấn hàng hóa chi viện cho miền Nam. Ngày 7-6-1975, CSG đón tàu Liên Xô International trọng tải 20.000 tấn, chở hàng viện trợ giúp nước ta, khắc phục hậu quả chiến tranh, ổn định đời sống kinh tế xã hội. Tiếp đến hàng trăm, hàng ngàn và đến nay đã có hàng vạn lượt tàu đủ loại ra vào CSG thuận tiện an toàn, đặc biệt có loại tàu 3 vạn tấn, rồi 3,5 vạn tấn với chiều dài hơn 200m như tàu Kumanovo quốc tịch Nam Tư vào tận bến Khánh Hội ngày 18-10-1978, tàu Nyhorn của Na Uy vào bến Nhà Bè ngày 17-7-1979.

Trước đó, ngày 3-7-1979, lần đầu tiên CSG đưa đón tàu Liên Xô Julio Antonio Mella trọng tải 5 vạn tấn vào Nhà Bè an toàn. Đây là một công trình đòi hỏi cao về trình độ khoa học kỹ thuật, mang đậm dấu ấn Tôn Thọ Khương được thực hiện thành công, đem lại hiệu quả kinh tế cao. Tất cả những sự kiện trên là điều mà trước đây, chế độ cũ chưa từng dám mạo hiểm đưa tàu lớn vào cảng.

Trong hai năm 1980 – 1981, cảng tiếp tục đưa đón tàu Fuchik, loại phương tiện vận tải biển hiện đại từ Vũng Tàu vào Thiềng Liềng rồi vào đến Nhà Bè, tàu RoRo Co loại thế hệ mới của Liên Xô có chiều dài khó xoay trở trên luồng cảng, vào cập bến Tân Thuận an toàn. Bằng tài năng và tinh thần lao động sáng tạo, Hoa tiêu trưởng Tôn Thọ Khương đã cùng các thế hệ học trò đã lập nên thành tựu to lớn là sớm báo hiệu với thế giới rằng CSG đã có đủ khả năng tổ chức đưa đón, bốc xếp hàng hóa tàu nước ngoài một cách thuận lợi, nhanh chóng, an toàn.

Không chỉ có vậy, tổ hoa tiêu còn kết hợp với tàu CSG 240 tham gia làm nhiệm vụ quốc tế, kể từ ngày 20-10-1979 bắt đầu nhiều chuyến đi thăm dò, mở luồng sông Mê Kông để tàu các nước thông qua CSG đi thẳng tới cảng Kongpong Xom, cảng Nông Pênh, kịp thời chi viện hàng hóa, thuốc men giúp Campuchia khắc phục hậu quả nạn diệt chủng của Pôn Pốt...

Thành tựu về khai thác, tiếp nhận và đưa đón tàu ra vào CSG, chỉ trong thập kỷ đầu mới khôi phục hoạt động đã gây được lòng khâm phục, sự tín nhiệm đối với các hãng tàu trên thế giới. Nổi bật lên trên những đóng góp quan trọng này là 3 tập thể, cá nhân xuất sắc trong phong trào lao động sáng tạo, đó là Anh hùng Lao động – Hoa tiêu trưởng Tôn Thọ Khương, tàu Anh hùng CSG 240 và tập thể đội bốc xếp 7 – Khánh Hội, cùng được Nhà nước và TPHCM tuyên dương năm 1985. Ông Nguyễn Thanh Lâm nhấn mạnh, những đóng góp của Anh hùng Lao động Tôn Thọ Khương không chỉ mang giá trị lớn lao về kinh tế – xã hội mà quan trọng hơn, đã làm tăng uy tín quốc gia trên thị trường hàng hải thế giới.

Vốn sinh ra và lớn lên ở huyện Cần Đước (Long An), một vùng nhiều kênh, rạch ven sông Vàm Cỏ, ngay từ bé ông đã rất yêu và gắn bó với nghề sông nước. Chính từ cơ duyên này, đúng 6 thập kỷ sau sông nước tổ quốc đã tạo nên Anh hùng Lao động Tôn Thọ Khương và người ta cũng gọi người hoa tiêu số một này bằng cái tên rất bình dị là người anh hùng trên sông nước.

Tôn Thọ Khương theo học lớp Hàng hải ngành Lai dắt Trường Bách Nghệ, nay là Trường Cao đẳng kỹ thuật Cao Thắng. Tốt nghiệp, ông xuống tàu làm thuê cho các tàu biển của Pháp. Năm 1959, ông được gọi về làm hoa tiêu trưởng Nha thương CSG, sau khi Pháp bàn giao nhiệm vụ hoa tiêu cho đoàn hoa tiêu sông Sài Gòn. Đến năm 1991, ông chuyển về công tác tại Công ty Hoa tiêu khu vực I cho đến ngày mất.

Trong thời điểm này, tuy tuổi đã cao, ông vẫn luôn bám sát hoạt động của công ty để cùng anh em tháo gỡ khó khăn trong công việc chuyên môn, đào tạo, kèm cập các thế hệ hoa tiêu trẻ. Những hoa tiêu trẻ được ông rèn luyện tính kiên nhẫn, yêu cầu nâng cao ngoại ngữ để sử dụng trang thiết bị mới, hiện đại, còn đối với những hoa tiêu từng trải, ông chú trọng việc nâng cao kiến thức về luồng, kinh nghiệm dẫn tàu, chỉ dẫn những đặc điểm độ sâu, dòng chảy, bãi cạn, rèn luyện tác phong làm việc thận trọng, tỉ mỉ, chính xác khi dẫn tàu.

Cách đây 3 năm, khi đã xấp xỉ tuổi 80, ông vẫn còn “đứng cạnh” người hoa tiêu học trò, dẫn dắt con tàu du lịch 5 sao Super Star Leo cập bến Nhà Rồng an toàn! Hàng chục năm theo nghề, ông chưa bao giờ ngồi bên cạnh thuyền trưởng trong lúc thi hành nhiệm vụ. Theo luật, người hoa tiêu có quyền đi, đứng, ngồi, nhưng theo ông - nên đứng là cách tốt nhất; đối với các tàu nước ngoài, nếu thuyền trưởng mời ngồi chớ có vội vàng làm theo họ, mình chẳng bị khinh khi đâu, nhưng chắc sẽ không được coi trọng.

Cốt cách của người hoa tiêu là phải đứng làm việc nghiêm túc, chuyên nghiệp. Là người đi trước, biết được cái hay, cái đẹp của nghề thì phải giữ gìn và chỉ bảo cho học trò, con cháu biết. Đó là phẩm chất của Anh hùng Lao động Tôn Thọ Khương. Trên 100 hoa tiêu, hoa tiêu trưởng đang giữ vai trò cốt cán ở các khu vực cảng TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Nha Trang, Hòn Gai, Vũng Tàu, Đồng Tháp, Hậu Giang… là học trò của ông đều được ông truyền đạt không chỉ về chuyên môn, kinh nghiệm mà còn về phong cách sống và làm việc đúng như phẩm chất cao đẹp của nghề hoa tiêu.

Sự cống hiến hết mình cho nghề và công tác đào tạo vì sự nghiệp giao thông vận tải và lợi ích chung của ngành Hàng hải Việt Nam luôn là niềm vui, lẽ sống của Hoa tiêu trưởng Tôn Thọ Khương. Qua đó, tấm gương lao động cần cù, sáng tạo của ông đã trở thành hạt nhân đoàn kết, nỗ lực học tập, làm theo của các đơn vị ngành hàng hải Việt Nam.

Người ta thường ví Tôn Thọ Khương là người công dân danh dự của ngành GTVT, cây đại thụ của ngành Hàng hải và người anh cả của làng Hoa tiêu Việt Nam, vì thế ông mất đi không chỉ là một tổn thất của CB.CNV CSG, Công ty Hoa tiêu Khu vực I, mà còn là sự mất mát to lớn của ngành đường biển nước ta.

Tôi tâm đắc với bài viết của nhà báo Trần Quang Thịnh (Báo SGGP) có tựa đề: “Người Anh hùng trên sông nước kể chuyện sông nước tạo anh hùng”, sau khi Hoa tiêu trưởng Tôn Thọ Khương được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.

Nay, với nhan đề: “Người Anh hùng trên sông nước… đã trở về với sông nước” tôi viết bài chia tay ông với tâm trạng bùi ngùi, xúc động và tiếc thương vô hạn. Tiếc thương một con người yêu nước chân chính đã trọn tình, trọn nghĩa với đất nước, quê hương. 

CÔNG TOẠI