“Rét quá chú ơi, trời cứ như thế này thì đàn trâu chết hết”, chị Tráng Thị Dậu (bản Nặm Piên, xã Nậm Ty, huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang) chua xót nói với chúng tôi...
Khóc trâu trong buốt giá
Sau 4 tiếng đồng hồ ngược dốc, trong mưa, sương mù đặc quánh, rồi tôi cũng đến được đỉnh Nặm Piên - đỉnh núi cao nhất Nậm Ty. Đầu bản tôi gặp hình ảnh vợ chồng Càn Mình Hầu đang cuốn chiếc chăn bông cho hai con nghé trong cái rét cắt da, cắt thịt.
Chị Dậu, vợ anh Hầu, giàn giụa nước mắt: “Nhà có 5 con trâu thì ba con trâu mộng đều chết cả, chỉ còn lại hai con nghé con này, mà rét thế này liệu có còn sức mà sống, cái rét đã làm nhà tao nghèo rồi cán bộ ơi”.
Cả gia sản nhà Hầu là mấy con trâu - mỗi con trị giá cả chục triệu đồng - đều đã theo cái giá lạnh mà đi. Bỗng chốc nhà Hầu trở thành hộ nghèo khi vừa qua cái tết.
Hầu bảo: “Lo nhất là đến vụ rồi mà không có trâu cày nương, tao cũng không biết xoay xở thế nào đâu, nhà báo ạ”. Hầu rít điếu thuốc lào, mắt nheo lại nhìn về phía thung lũng đang đặc quánh vì sương chiều trong cái lạnh buốt giá.
Đến Nặm Tiên lần này, có lẽ chuyện người dân bàn nhiều nhất, lo nhiều nhất là đàn trâu của họ cứ “vơi” dần theo cái rét. Trưởng bản Phàn Dùn Vội chua chát nói với tôi: “Cả thôn có 84 hộ nuôi 205 con trâu, mà toàn giống trâu mộng cả. Đến giờ trâu đã chết 30 con rồi. Cả bản mấy hôm nay toàn phải ăn thịt trâu chết rét, ai cũng buồn…”.
Xã Nậm Ty nằm trên những đỉnh núi cao của huyện Hoàng Su Phì, đỉnh cao nhất cao đến 1.300m so với mực nước biển. Nậm Ty đang chống rét, cả Nậm Ty đang khóc trâu chết rét. Chủ tịch Hội đồng Nhân dân xã Thào Khay Páo mặt buồn thiu nói với tôi: “Đến thời điểm này, toàn xã số trâu chết rét đã lên đến gần 400 con rồi”.
Trên đường đi, tôi lại gặp hình ảnh những người phụ nữ, những đứa trẻ đang “khóc trâu” - vậy là một vụ mùa khốn khó đang đè lên đôi vai của họ trong giá rét miền rừng…
Cứu trâu
Có lẽ vấn đề “nóng” của tỉnh Hà Giang những ngày đầu xuân này là cứu trâu chết rét, cứu lúa, cứu mạ chết rét. Theo số liệu thống kê của Sở Nông nghiệp - Phát triển nông thôn tỉnh, đến nay Hà Giang đã có trên 4.000 con trâu chết rét; giá rét làm cho Hà Giang thiệt hại gần chục tỷ đồng.
Ông Nguyễn Văn Bào, Giám đốc Sở NN-PTNT cho hay: “Để tăng cường các biện pháp chống rét cho đàn gia súc, sở đã cử các đoàn công tác của chi cục thú y, các phòng nông nghiệp các huyện, thị trực tiếp xuống các xã hướng dẫn người dân cách chống rét cho trâu, bò, tăng cường che chắn chuồng trại, cho trâu uống nước muối ấm, cho ăn cám, tinh bột, đốt lửa sưởi ấm cho trâu; vận động người dân không chăn thả trâu vào ngày giá rét”.
Đến các huyện Hoàng Su Phì, Xín Mần, dọc đường đi tôi không thể đếm hết những chòi bạt dựng tạm để bán thịt trâu chết rét giá rẻ. Nước mắt những người nông dân ứa ra vì thiên tai. Ông Cư Sao Xuyển (bản Tả Hồ Piên, xã Nậm Ty) đã “tiễn” bốn con trâu “về giời”, mà số tiền bán thịt cũng chỉ được 1 triệu đồng/con. Bốn con trâu chết khiến ông mất gần 40 triệu đồng.
Tôi gặp ông tại nhà khi ông đang hì hục đun nồi cháo cám cho 3 con trâu, cạnh chuồng trâu là đống trấu rực lửa sưởi ấm cho “đàn cơ nghiệp” còn lại của mình. Ông bảo cả đời ông gần 60 tuổi mà chưa bao giờ chứng kiến đợt rét như thế này. Bằng kinh nghiệm, ông cùng bà con trong bản cứu trâu bằng cách đốt lửa, cho trâu ăn cháo nóng có gừng, bưng kín chuồng trại chống gió. Với cách làm này đã hạn chế phần nào số trâu chết trong bản.
Trên đường rời miền buốt giá trong sương mù đặc quánh miền viễn biên, tôi cứ ray rứt bởi hình ảnh cậu bé Phàng Chẩn Siu mong manh trong chiếc áo, đứng khóc cạnh đường trên cổng Trời Hai thương con nghé quỵ ngã vì lạnh không thể đi được. Nghé rét và cậu cũng rét, đứng im giữa mây mù...
Trong cái lạnh, sự vận hành giữa các điều trái ngược của xã hội đang diễn ra. Người thành phố thì áo ấm đổ xô lên đỉnh Mẫu Sơn xem băng tuyết với sự hiếu kỳ; còn những nông dân lại đang vất vả chống rét cho mình, chống rét cho trâu…
Nguyễn Trường Giang
