Tôn trọng cộng đồng chủ thể của di sản

SGGP
Bộ VH-TT-DL vừa có văn bản gửi UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, đề nghị đổi tên Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Lễ giỗ bà Thứ phi Hoàng Phi Yến ở huyện Côn Đảo, nhằm “đảm bảo nguyên tắc tôn trọng cộng đồng chủ thể của di sản, tránh gây hiểu nhầm về lịch sử, hoặc gây xung đột giữa các cộng đồng trong khối đại đoàn kết các dân tộc Việt Nam”. 

Nhân dân làng An Hải xưa và người dân huyện Côn Đảo ngày nay tổ chức Lễ giỗ bà Thứ phi Hoàng Phi Yến. Ảnh: TTXVN

Nhân dân làng An Hải xưa và người dân huyện Côn Đảo ngày nay tổ chức Lễ giỗ bà Thứ phi Hoàng Phi Yến. Ảnh: TTXVN

Văn bản của bộ nêu rõ: “Địa phương cũng cần chỉnh sửa hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo hướng làm sâu sắc hơn những giá trị đặc trưng văn hóa, tín ngưỡng truyền thống của cư dân biển đảo; lược bỏ các yếu tố mới, không xác thực về lịch sử. Nội dung quảng bá di tích lịch sử - văn hóa An Sơn miếu, địa điểm tổ chức lễ giỗ bà Phi Yến hàng năm cũng cần điều chỉnh”.

Từ khi được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia (tháng 4-2022) đến nay, Lễ giỗ bà Thứ phi Hoàng Phi Yến vẫn có 2 chiều ý kiến: một bên là đề xuất của Bà Rịa - Vũng Tàu, được Bộ VH-TT-DL công nhận; chiều ý kiến còn lại là đề nghị rút công nhận di sản từ Hội đồng Nguyễn Phước tộc.

Câu chuyện công nhận di sản với ý kiến trái chiều này, gần như chưa từng có tiền lệ với những di sản cấp quốc gia trước đây. Việc này, một lần nữa cho thấy vai trò và tầm quan trọng của văn hóa - lịch sử dân tộc. Với giới trẻ, chiếm dụng hay tiếp dụng văn hóa được các bạn trẻ nhắc đến trên nhiều diễn đàn. Các thảo luận từ trực tiếp đến trực tuyến về vấn đề văn hóa bản địa, bản sắc dân tộc, thu hút nhiều lượt truy cập và bình luận phân tích của giới trẻ.

Gần đây nhất, câu chuyện những ca khúc Việt cổ của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được nghệ sĩ trẻ nỗ lực làm mới bằng cách viết lời theo ngôn ngữ toàn dân (tiếng Kinh) và chuyển soạn phối khí cho dàn nhạc thính phòng nhỏ. Nỗ lực này rất đáng ghi nhận, bởi nếu không phổ biến đến cộng đồng lớn hơn thì văn hóa và bản sắc bản địa có thể mai một dần trong những làn sóng tiếp biến văn hóa. 

Tuy nhiên, có những khúc hát thuộc về cộng đồng và sinh hoạt tín ngưỡng riêng, có giá trị thiêng liêng trong không gian riêng của đồng bào, như vậy việc trình diễn trên sân khấu và dùng đó để gây quỹ cộng đồng thì liệu ý nghĩa ban đầu của khúc hát có còn giá trị, nhất là khi tiếng nói của cộng đồng sở hữu di sản đó chưa được đề cập đến. Từ đó có thể thấy, lịch sử dù hàng ngàn năm trôi qua, phạm trù văn hóa dù rộng lớn, bao quát đến đâu, và di sản dù lâu đời, cốt yếu đến thế nào, vẫn phải gắn với cộng đồng chủ thể của di sản. Có gắn liền và hài hòa với đời sống cư dân, thì thời gian trôi qua bao lâu, nhiều giá trị có thể bị khuất lấp, nhưng sức sống của di sản trong lòng người, ắt còn lâu dài. 

Trong sự phát triển của nhịp sống hiện đại, thiếu thốn hay đủ đầy về mặt vật chất thì rất dễ nhận ra, còn văn hóa như một cơn mưa dầm mà rất lâu sau đó người ta mới có thể thấm thía những thiếu sót. Tranh cãi về chuyện công nhận di sản, từ kiến nghị rút công nhận đến văn bản giải thích và hiện tại là đề nghị đổi tên, là một thiếu sót mà hơn lúc nào hết chúng ta cần nhìn nhận kịp thời. 

Phải đặt văn hóa - lịch sử dân tộc ở vị trí xứng tầm trong tiến trình phát triển đất nước, để phát huy sức mạnh nội sinh. Giữ bản sắc dân tộc để mình không “hòa tan” trong tiến trình giao lưu và hội nhập quốc tế. Sự khác biệt về văn hóa và lịch sử của mỗi quốc gia, dân tộc là duy nhất và không nơi nào có thể giống hay sao chép nhau được.

THIÊN THANH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Phim

Quy định phân loại phim: Khó đủ đường

Quy định tiêu chí phân loại và dán nhãn các loại phim từ lâu luôn là trăn trở với các cơ quan quản lý, đặc biệt với các nhà sản xuất, phát hành. Thêm mức phân loại là thêm cơ hội tiếp cận khán giả, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều tranh cãi.   

 

Âm nhạc

Sân khấu

Chương trình nghệ thuật Nghĩa tình quê hương

Với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, bất kỳ người con xa quê nào cũng luôn hướng về cội rễ yêu thương. Đại dịch Covid-19 đi qua, cũng là lúc nhịp sống bình thường trở lại với mọi nhà. 

Sách và cuộc sống

Sách tranh Việt nhiều khởi sắc

Tại các cửa hàng sách, độc giả dễ dàng bị thu hút bởi dòng sách tranh Ehon của Nhật Bản, hay những cuốn sách tranh đến từ các nước phương Tây. Tuy nhiên, nếu bỏ qua thành kiến “sách ngoại là nhất”, sẽ thấy rằng, sách tranh Việt hiện có nhiều khởi sắc, thậm chí không thua kém sách ngoại.

Sáng tác

Hà Nội khúc giao mùa

Hà Nội mùa này trời chớm sang thu
Con sáo nhỏ bay trong chiều bảng lảng 
Lá hoa ban nhuốm vàng ươm màu nắng
Hồ Tây dịu dàng mặt nước gương soi

Mỹ thuật

Lưu giữ ký ức vàng son qua tranh

Xưa, nhà văn Nguyễn Tuân lưu giữ vẻ đẹp vàng son của một thời quá vãng qua những trang viết trong Vang bóng một thời. Mấy chục năm sau, một chàng trai đôi mươi cũng lưu giữ ký ức đẹp đó với dự án vẽ minh họa cho tập truyện. 
" />