Trả về dòng Mekong loài cá trong Sách đỏ

Ngược về thượng nguồn sông Hậu (cuối dòng sông Mekong) trong nước lũ, chúng tôi tìm về nơi mấy chục năm trước từng nổi tiếng là xứ sở của loài cá hô (người dân còn gọi là cá vua). Những thợ săn cá vua chuyên nghiệp nay đã buồn thiu, treo lưới lên giàn khói vì ngày càng vắng bóng loài cá này và mấy năm gần đây gần như bặt vô âm tín.

Cá vua ngày càng vắng bóng

Cá hô được lai tạo thành công tại Trung tâm Quốc gia giống thủy sản nước ngọt Nam bộ

Xã cù lao Bình Thủy, huyện Châu Phú là nơi hội tụ hàng chục “thợ săn” cá vua nổi tiếng nhất vùng với những cái tên rất Nam bộ như: Tư Chanh, Út Lành, Bảy Đan, Ba Nghệ, Năm Còn…

Nhắc lại thời vàng son, ông Ba Nghệ - một tay săn cá hô cự phách như tiếc nuối: “Những năm thập niên 70 đến 90 của thế kỷ trước, cá hô còn nhiều lắm, tập trung nhất vẫn là ngã ba sông Vàm Nao với sông Hậu (thuộc địa phận huyện Châu Phú). Từ đầu năm đến tháng 5 Âm lịch là mùa săn cá hô. Theo kinh nghiệm của các bậc “lão làng” thì vào những ngày 13, 17, 18, 25 hàng tháng là cá hô dời nơi trú ngụ, bơi lội sôi nổi trên sông, thậm chí lúc “cao hứng” từng bầy lộn nhào quăng mình lên mặt nước nghe ầm ầm... Cuộc đời mỗi thợ săn ít nhất vài ba lần bắt được cá hô, nhiều nhất thì hàng chục, hàng trăm con. Nhưng đó là chuyện của ngày xưa, mấy chục năm về trước. Còn bây giờ, tìm được một con là đỏ mắt rồi”.

Từ năm 2000 đến nay, ngư dân trên sông Hậu chỉ 2-3 lần bắt được cá hô. Làng thợ săn cá hô giờ chuyển sang nghề săn cá tôm mùa lũ, lưới săn cá hô thì treo lên giàn khói làm kỷ niệm cho một thời oanh liệt.

Chính những thợ săn thừa nhận vì thịt cá hô rất ngon, bổ dưỡng và giá rất cao nên việc săn bắt càng ráo riết, triệt để dẫn đến cạn kiệt nguồn lợi đặc sản quý giá. Trong khi đó, các nhà khoa học chuyên nghiên cứu về các loài thủy sản nước ngọt ở ĐBSCL thì rất lo ngại trước nguy cơ tuyệt chủng của loài cá này.

Đã lai tạo thành công cá hô

Trong lần đi thực tế về thượng nguồn sông Hậu, chúng tôi thật bất ngờ khi được các thợ săn cá hô mách bảo rằng: Các chuyên gia ở Trung tâm Quốc gia giống thủy sản nước ngọt Nam bộ (huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang) từng nhiều lần đến đây đặt hàng mua cá để đem về nghiên cứu lai tạo nhưng không có.

Vượt đường xa đến trung tâm, chúng tôi càng thán phục hơn khi biết từ nhiều năm qua nơi đây đang nghiên cứu và lai tạo thành công loài cá hô (nằm trong Sách Đỏ thế giới, tại Việt Nam thì xếp vào loại có nguy cơ tuyệt chủng cao).

Nói về loài cá quý này, thạc sĩ Thi Thanh Vinh (một trong những kiến trúc sư của chương trình phục hồi, bảo tồn nguồn gien cá hô) cho biết đây là loài cá thuộc họ với cá chép nhưng to hơn. Con cá hô 5-6 tuổi mới trưởng thành và nặng bình quân 10kg, ở môi trường tự nhiên nặng 20-200kg là phổ biến”.

Hành trình bảo vệ loài cá hô khỏi sự tuyệt chủng khá cam go với nhiều công đoạn phức tạp như sưu tầm, nghiên cứu, lai tạo, thuần chủng… trước khi thả về tự nhiên, nhưng nhóm thực hiện chương trình của thạc sĩ Vinh chỉ có 6 người. Vất vả nhất là việc sưu tầm nguồn cá hô. Các anh em trong nhóm chia nhau rong ruổi khắp miệt thượng nguồn vùng lũ để tìm các thợ săn, nông dân, thương lái và cán bộ nông nghiệp sở tại…

“Khi hay được hộ dân nào đang nuôi giữ cá hô, chúng tôi phải nhanh chân đến đặt hàng mua trước nếu không thương lái sẽ rinh mất. Nhưng khó nhất vẫn là việc thuyết phục người dân hiểu được tầm quan trọng của việc bảo tồn loài cá này. Vì là loài cá có giá trị cao nên hầu hết đều không muốn bán ngay, nhiều hộ dân còn tưởng cán bộ trung tâm là thương lái “mạo danh” để mua cá quý giá rẻ. Để mua được một con cá, nhiều khi chúng tôi phải mất mấy tháng trời thuyết phục trong… hồi hộp vì sợ họ bán cho thương lái đem xẻ thịt. Hiện tại, trung tâm đang nuôi giữ 40 con cá hô bố mẹ trưởng thành và đã lai tạo thành công thế hệ cá F1 phát triển rất tốt”, anh Vinh tâm sự.

Đây chính là thành quả sau 3 năm đeo đuổi bền bỉ của những cán bộ khoa học nơi đây.

Cuối năm nay, hàng trăm con cá hô đầu tiên sẽ được trung tâm thả về môi trường tự nhiên tại Búng Bình Thiên (gần đầu nguồn sông Hậu, thuộc huyện An Phú, tỉnh An Giang). Ngoài ra, 10.000 con cá hô bột do nơi đây lai tạo gửi nuôi thí điểm tại Đồng Nai đang phát triển rất tốt. “Khi việc thả nuôi đạt kết quả tốt, chúng tôi sẽ nhân giống và cung cấp đại trà cho dân, mang lại lợi ích kinh tế cao ”, anh Vinh phấn khởi nói.  

Bình Đại

Các tin, bài viết khác

Ảnh

Hành trình bảo tồn di sản Áo dài

Lễ hội Áo dài đã được TPHCM khởi xướng từ năm 2014 như một sự kiện văn hóa, du lịch tiêu biểu của TPHCM nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, cũng như thu hút du khách và quảng bá hình ảnh TPHCM.

Video

Lũ tiếp tục chia cắt nhiều nơi tại miền Trung

Các tỉnh miền Trung đã và đang hứng chịu mưa lớn trên diện trộng và ngập lụt chia cắt nhiều địa phương trong nhiều ngày qua. Từ đêm qua đến sáng nay 19-10, một không khí lạnh cường độ mạnh tràn về tiếp tục gây mưa lớn tại khu vực này.

Giao lưu trực tuyến