Trở lại công trường thủy điện Tuyên Quang

Sau hơn 2 năm, chúng tôi mới có dịp trở lại công trường thủy điện Tuyên Quang. Vùng đất heo hút “trên ngàn” ngày nào nay đã “thay da đổi thịt”, cả công trường sôi động thi công với khẩu hiệu: Thi đua lập thành tích mừng ngày sinh nhật Bác và mục tiêu hoàn thành tiến độ nhà nước. Dự kiến công trình sẽ phát điện tổ máy 1 vào năm 2006.

• Thay đổi cảnh quan

Đi đến cây số 31 đường Tuyên Quang - Hà Giang, xe chúng tôi bắt đầu rẽ vào con đường có tên gọi DT 176 hướng ngược lên huyện Na Hang, nơi đang xây dựng công trình thế kỷ của đất nước. Thủy điện Tuyên Quang có công suất lắp máy là 342 MW, với tổng số vốn đầu tư lên đến hơn 7.000 tỷ đồng do Tổng Công ty Điện lực Việt Nam làm chủ đầu tư.

Theo dự kiến, Nhà máy Thủy điện Tuyên Quang sẽ phát điện tổ máy 1 vào tháng 12-2006. Sau đó sẽ phát điện tiếp tổ máy số 2 và hòa lưới điện quốc gia trong năm 2007, với sản lượng điện trung bình hàng năm 1.295 triệu kWh.

Con đường vào trước kia quanh co lầy lội với một bên là các vách núi, quả đồi hoang vu với một bên là dòng sông Gâm thì giờ đây mọi thứ đã đổi thay. Con đường mở rộng hơn rất nhiều so với trước kia, nhiều đoạn dốc quá đều được thiết kế thấp đi, những cung đường lòng vòng uốn lượn đều được khắc phục.

Ngoài mục đích xây dựng nhà máy thủy điện để đáp ứng nhu cầu về điện năng đem lại nguồn lợi cho đất nước, thủy điện Tuyên Quang sẽ góp phần to lớn vào việc trị thủy của dòng sông Gâm. Hầu như mùa mưa nào cái thị xã miền núi này cũng đều bị úng ngập.

Còn nhớ mùa mưa năm ngoái, do ảnh hưởng của mưa lũ kéo dài, nước ngoài sông Lô dâng cao, cộng với hệ thống thoát nước đô thị kém đã khiến cho một số đường phố chính của thị xã Tuyên Quang bị chìm trong nước như: Quang Trung, Chiến Thắng, 17 Tháng 8 và nhiều đường xương cá (đường ngang) ở các phường Phan Thiết, Minh Xuân, Tân Quang ngập chìm trong nước. Nước ngập hàng mét làm cho giao thông bị ách tắc, xe cộ liên tỉnh qua thị xã phải đi vòng qua đường tránh ngập, bến xe khách cũng phải chuyển địa điểm.

Theo tính toán của các chuyên gia, kỹ sư thiết kế làm công trình thủy điện, thông số ước tính dung tích toàn bộ hồ chứa: 2,24 tỷ m3 nước, dung tích phòng chống lũ: 1 tỷ m3, diện tích mặt hồ 81,49km2. Làm được điều này sẽ hạn chế được mức lũ, điều tiết lượng nước hàng năm cho dân cư vùng Đông Bắc. Đập thủy điện Tuyên Quang là công trình đầu tiên của cả nước áp dụng thi công theo thiết kế đập bê tông bản mặt.

Phó Tổng giám đốc kiêm Giám đốc điều hành dự án Bùi Kính Hoàng giới thiệu với chúng tôi về công nghệ đắp đập mới được ứng dụng ở Việt Nam này. Không giống như các đập thủy điện Hòa Bình hay Ialy - được đắp kiểu hỗn hợp cả đất lẫn đá - đập này chỉ sử dụng hoàn toàn đá, đổ đá đến đâu đắp đến đó, sử dụng máy lu đầm rung để đắp.

• Người đi chinh phục các dòng sông

Thủy điện Tuyên Quang là một trong những công trình đầu tiên của đất nước được xây dựng theo hình thức tổng thầu EPC giao cho Tổng Công ty Sông Đà thực hiện. Ngay sau ngày 22-12-2002, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Tấn Dũng phát lệnh khởi công xây dựng; ngay lập tức tập thể cán bộ CNV ở đây đã bắt tay ngay vào việc thi đua lao động sản xuất, đến nay đã phát động được 4 chiến dịch lớn, hàng quý hàng tháng đều có thưởng cho những tập thể và cá nhân xuất sắc.

Đến tháng 11-2003 tiến hành lấp sông Gâm lần 1 theo đúng tiến độ, TCT Sông Đà một lần nữa đưa thêm sông Gâm vào bộ sưu tập các dòng sông của mình. Đồng chí Bùi Kính Hoàng, tâm sự: Đặc thù của nghề xây dựng thủy điện là phải biết dựa theo thời tiết, vừa làm vừa lo chống lũ, chỉ cần chậm tiến độ mà không chống kịp lũ sẽ làm chậm thời gian hoàn thành cả công trình.

Khi chúng tôi lên, công trường đang chuẩn bị tổ chức tổng kết chiến dịch thi đua 120 ngày đêm chống lũ năm 2005 (bắt đầu từ ngày 1-1 đến 30-5-2005) để lập thành tích dâng tặng nhân 115 năm ngày sinh nhật của Bác Hồ kính yêu. Đồng chí Nguyễn Duy Kiên, Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Ban Điều hành dự án phụ trách phần kỹ thuật của công trình cho biết các mục tiêu chống lũ đã hoàn thành.

Biết tiếng anh Bùi Văn Thọ đã lâu, một công nhân lái máy xúc có thâm niên của Công ty Sông Đà 9, người vừa được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, chúng tôi tìm vào Chi nhánh Sông Đà 907. Gặp anh trên đỉnh Mỏ đá số 5, anh Thọ cho biết: Sau nhiều năm công tác anh được đề bạt lên chức đội trưởng Đội máy xây dựng số 2 của chi nhánh Sông Đà 907 và hiện các anh khai thác mỏ đá này để phục vụ cho việc đắp đập. Tính từ đầu năm 2005 đến nay các anh đã bóc phủ, xúc chở được 1,5 triệu m3 đá.

Đây là mỏ nguyên liệu chính phục vụ cho công tác đắp đập thủy điện. Nói chuyện đời tư, anh tâm sự: “Mình sinh ra ở Phú Thọ, gia đình mình cũng ở đó, bà xã làm nghề giáo viên, có 2 nhóc rồi, đi công nhân từ năm 19 tuổi rong ruổi nghề này từ thời làm Thủy điện Hòa Bình đến Ialy... và giờ là Tuyên Quang. Xong công trình này chúng mình sẽ đi tiếp Sơn La”.

Thị trấn Na Hang nhỏ bé nay thấy lớn hẳn lên. Trước, cả thị trấn có một nhà khách của huyện và một nhà nghỉ Quang Thắng “bé tẹo” thì nay đã có hàng chục khách sạn, nhà nghỉ của các tư nhân với mục đích chờ khi nào xong thủy điện sẽ phát triển dịch vụ du lịch sinh thái ở đây. Trao đổi với người dân ai cũng vui mừng vì chính sách đầu tư đúng đắn của nhà nước khi cho làm thủy điện ở đây.

Nhà ai thuộc khu vực di dời cũng mau chóng chấp hành chuyển nhà để nhanh chóng ổn định cuộc sống mới ở khu tái định cư. Theo con số mới nhất mà chúng tôi được biết 2.887 hộ với 14.068 nhân khẩu đã di dời khỏi khu vực lòng hồ thủy điện. Kế hoạch của tỉnh Tuyên Quang là đến cuối năm 2005 sẽ còn phải di chuyển 1.115 hộ với 5.556 nhân khẩu nữa.

Nhìn những người dân ra đi, tôi biết họ rất lưu luyến mảnh đất từng sống nhưng vì lợi ích quốc gia họ sẵn sàng ra đi đến nơi ở mới.

Chỉ còn một năm nữa thủy điện Tuyên Quang sẽ phát điện, lúc đó ở đây sẽ bừng sáng lên. 

PHẠM HẢI UYÊN