Mọi người gọi ông bằng cái tên thân thiện “Vua rừng” bởi vì ông là người đạt kỷ lục trồng rừng ở đất Cao Bằng này. Ông gắn bó với rừng. Hơn chục năm qua, dưới bàn tay của ông, hơn 15 ha đất đồi hoang lau sậy, cỏ rác đã xanh màu lá.
Ngoài trồng rừng, ông trồng cây ăn quả lâu năm, cây công nghiệp ngắn ngày và phát triển mạnh mô hình VACR (vườn, ao, chuồng, rừng) đem lại thu nhập cho gia đình. Ông còn giúp đỡ bà con trong xóm từ cây giống đến kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi.
Ông là Nguyễn Văn Nguyên, 58 tuổi, nhà ở xã Duyệt Trung, TX Cao Bằng (tỉnh Cao Bằng). Điều ít ai biết, ông từng là bộ đội, công chức nhà nước, nông dân xuất sắc đi dự Đại hội thi đua yêu nước toàn quốc và từng ở… tù.
Một lần lầm lỡ
Con đường dẫn vào nhà “Vua rừng” quanh co, men dọc theo dòng sông Bằng Giang. Hai bên đường bạt ngàn cây cối: chuối, na, mít, nhãn, mía trắng… Chị Hành, cán bộ Công an tỉnh Cao Bằng cho biết, ông Nguyên trước đây từng phạm tội chứa chấp gái mại dâm và bị đưa bị đi cải tạo mấy năm.
Đến nhà ông, căn nhà ngói năm gian mái đỏ nằm ven sườn đồi nhìn xuống dòng sông. 3 quả đồi phía sau nhà trồng đầy cây ăn trái.
Chúng tôi leo đồi tìm ông. Thấy tôi ngạc nhiên vì 3 cái ao cá nằm thoai thoải dốc theo suờn đồi, ông Nguyên giải thích: Mỗi cái ao rộng chừng hơn 1.000m2 thôi, sâu hơn 1m, thả đủ các loại cá từ trắm, chép, mè, rô phi…
Ông làm ao theo kiểu ruộng bậc thang của người Mông. Nước dẫn về ao chảy suốt đêm ngày, ông lấy cây vầu (cũng họ nhà tre, nứa) chẻ ra làm đường dẫn từ khe núi cách đấy chừng gần 7 km về.
Trông vậy thôi, cá lớn nhanh lắm, con to nhất khoảng 2,2kg, ông Nguyên khẳng định. Đặt dọc theo hệ thống “ao bậc thang” là 3 cái máy phát điện loại nhỏ của Trung Quốc. Lượng điện đủ cung cấp cho việc sinh hoạt hàng ngày, bơm nước tưới… Ngoài ra, 3 cái ao này còn cung cấp đủ nước tưới cho hơn gần 10 ha cây trái trong mùa khô.
Dẫn chúng tôi lại nhà, rót chén nước, ông Nguyên kể lại quãng đời lầm lỗi cách đây 11 năm. Những năm đầu thập niên 90, thấy người người, nhà nhà đua nhau làm kinh tế tư nhân, ông Nguyên cũng sốt ruột.
Cũng chẳng hiểu lúc đó ông suy nghĩ gì mà đang từ một cán bộ nhà nước, ông bỏ về nhà mở hàng cơm phục vụ khách qua đường. Vẫn thấy “lâu” giàu, năm 1994 ông vay tiền của Ngân hàng Đầu tư và phát triển để xây dựng một nhà hàng.
Thời gian đó, nhà hàng của ông xếp vào loại “hoành tráng” nhất, nhì của thị xã Cao Bằng với cái tên Như Quỳnh. Để “câu” khách, ông Nguyên cho hoạt động mại dâm ngay trong nhà hàng. Sau một đợt truy quét, Công an Cao Bằng bắt quả tang mua bán dâm tại nhà hàng.
Kết quả, đám nhân viên bị đưa vào… trại phục hồi nhân phẩm. Còn ông bị Tòa án Nhân dân tỉnh Cao Bằng tuyên một bản án 5 năm tù giam và 2 năm tù dành cho vợ ông vì tội đồng lõa.
Sau khi vợ chồng ông đi tù, nhà hàng không ai quản lý, tài sản thất thoát dần. Căn nhà cũng bị ngân hàng đến tịch biên vì món nợ ông vay. Trong phút chốc, ông Nguyên trắng tay, gia đình ly tán.
Về với rừng
Vào tù, ông ân hận và quyết tâm cải tạo tốt để sớm đến ngày ra trại. Rồi ngày 2-9-1998, ông Nguyên được Nhà nước xét đặc xá cho ra tù trước thời hạn 18 tháng. Ra tù, tài sản, nhà cửa không còn.
Tay trắng, những ánh mắt kỳ thị của người đời càng làm ông Nguyên đau đáu trong lòng. Rồi, cả tháng trời ông không kiếm nổi một việc làm, cuộc sống bữa đói, bữa no.
Thương hai vợ chồng, gia đình bên ngoại (bên vợ) liền cho một “cơ ngơi” là mấy quả đồi hoang, đầy cỏ lác, lau sậy, khô cằn mà gia đình đã nhận khoán rừng từ lâu nhưng chưa trồng trọt gì. Cậu em vợ cho tiếp… 50 ngàn đồng để anh làm vốn.
Số tiền này ông Nguyên mua được 60 chiếc lá cọ, đủ lợp một túp lều rộng chưa quá 6m2 làm nơi trú ẩn. Rồi một đêm mưa to gió lớn, “ông trời” cũng cướp nốt cả nơi trú ẩn cuối cùng của ông.
Co ro, cô đơn tuyệt vọng giữa rừng hoang. Nằm trằn trọc suy nghĩ, ông quyết định không thể đánh mất mình một lần nữa. Ông phải làm người trở lại như lời hứa trong ngày được ân xá.
May thay, lúc đó đang có chương trình PAM 5322 của Nhà nước về trồng rừng, gia đình ông đã nhận trồng 7 ha rừng cho dự án.
Nhờ đó, gia đình ông được nhà nước hỗ trợ gạo và cây giống cho trồng rừng. Trồng trọt ở vùng đất đồi có độ dốc lớn, ông nghĩ ra cách san băng đất ra mới có mặt bằng để trồng cây được.
Vậy mà chỉ bằng hai bàn tay lao động thủ công, hai vợ chồng ông đã san mảnh đồi hoang thành gần 100 băng đất rộng 1,6 - 2m. để trồng cây ăn trái.
Sau 6 năm lao động cật lực, cuối cùng ông đã biến những quả đồi hoang thành một trang trại quy mô lớn, bạt ngàn những cây trái. Con số được xếp vào hàng kỷ lục của một nông dân gồm: 500 cây vải thiều, 400 cây nhãn, 500 cây chanh, 200 cây hồng, 100 cây mít, 300 cây na.
Ngoài ra các loại cây chuối, cam, quýt, ổi… Đàn trâu, bò duy trì đều đặn ở mức hơn 40 con/năm. Đàn lợn, gà, dê tùy thuộc vào mỗi lần nuôi, nhưng năm nào ông cũng có sản phẩm bán ra thị trường với số lượng khá lớn thu lại hàng trăm triệu đồng.
Từ năm 2003, vườn cây trái bắt đầu mang lại thu nhập trên 80 triệu đồng/năm. Ngoài ra, ông còn có hơn 5 ha rừng keo tai tượng, 3ha thông 4 năm tuổi.
Với đà phát triển như hiện nay mỗi năm gia đình ông có thu nhập hàng trăm triệu đồng từ bốn mô hình kết hợp (vườn – ao – chuồng – rừng). Ông cho biết, ông đang xin nhận tiếp 15 ha đất đồi hoang lau sậy nữa để tiếp tục trồng rừng. Nhưng lần này ông không trồng rừng gỗ tạp, ông sẽ trồng toàn loại gỗ quý như lim, de, lát.
Trải qua những ngày gian khổ nên ông Nguyên rất thông cảm với những hoàn cảnh khó khăn. Nhiều bà con người dân tộc (người Dao, Nùng, Tày) ở các xóm xung quanh thiếu cây giống, sang nhà ông hỏi mua. Ông đều cho, không bán.
Ông còn đến nhà chia sẻ kinh nghiệm cách chiết cành, trồng cây ăn trái, mật độ trồng để có tính hiệu quả cao. Đến nay ông đã tặng cho mọi người được hơn 6.000 cây giống.
Nhiều nhà ông cho đến gần 500 cây như hộ bà Triệu Thị Seo, hộ ông Bàn Văn Giáp… với đủ loại từ cây ăn trái, cây lấy măng hay cây lấy gỗ. Từ một người tù tội, khốn khó, ông đã trở thành người có của ăn của để, có lòng nhân ái. Gần 8 năm qua, năm nào ông cũng được bà con tín nhiệm bầu làm trưởng xóm.
Hội Nông dân Trung ương, Hội Cựu chiến binh, UBND tỉnh Cao Bằng đã nhiều lần tặng bằng khen cho ông. Ông được bầu vào Ban Chấp hành Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Cao Bằng (2005 – 2009). Tháng 10 năm 2005, ông vinh dự là một trong 5 đại biểu của tỉnh Cao Bằng đi dự Đại hội thi đua yêu nước tại Hà Nội.
Rời Duyệt Trung, chúng tôi không thể nào quên câu nói của trung tá Hoàng Cao Phòng, Giám thị trại giam tỉnh Cao Bằng: “Kể từ ngày thành lập trại giam, trường hợp của anh Nguyên là trường hợp điển hình nhất trong hành trình trở về với cuộc sống, xã hội của một phạm nhân”.
CHUNG HÀNH - VÂN GIANG
